Skip to main content

Full text of "Chartes de Terre Sainte provenant de l'Abbaye de N.-D. de Josaphat"

See other formats


8b 


D 

1 

B4 

v.  19 


mm  i 
imu 

ififlf  jf 


il  a; 


vUHiii: 


m 


Ul 


y s 


S/JS 


•|â?gfyic  : 


•üîlffi 


ma 

mm 


nisîiiziHUgi 


ma 


/ 


MMjÊÊÊfmfflflm 


’iè-  ; ï s î i î j ‘ 

H rUfjiih 
îs  slîUhl 


»Wjj5&l«?S§Hfe 


M 


gMtôl 


; 

ilifliÉlü  II 


ifllff! 


m&m 


V 


mmm 

Étetof 


pi 

MiSfUMiii 


î!?£  i** 


paipiîsgî: 


'T5 


11! 

JlSi 


i ~ j 

iWiiiliSiiiill 
PIBlÉBilllM81IBitfl 


SfiËlü&gKî 


hIIKvPV 

ffliiisifciiiJSSaiKB 


■ 


Mil 


Digitized  by  the  Internet  Archive 
in  2017  with  funding  from 
Getty  Research  Institute 


https://archive.org/details/chartesdeterresaOOdela_0 


FASCICULE  DIX-NEUVIÈME 

CHARTES  DE  TERRE  SAINTE  PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  N.-D.  DE  JOSAPHAT,  publiées 
par  M.  H.»François  Delaborde. 


TOULOUSE. 


IMPRIMERIE  A.  CHAUVIN  ET  FILS,  RUE  DES  SALENQUES,  28 


V 


///J//  -fJW  ' tnuoy  <>/>  /<>  ■ >///•//'  •.//• r.>/>  '■/<//{/ 

/ J iu  (?}(/?(/  — Ç/// 


a Un  J 

* ' tf  Q d 


i*s9U  f 
l 'rS  § 

B liii  TO  SL«^ 

g g g fe  2_  s 

s~w 


§4  J ^1J-'y  Kl  § _. 

6 5 §3jtej  jf^-2  <*  g^I3  ‘"f 

vüIb&I  iiiüh 1 

^ ë " S 4^  fty  . 

■ t * 1 o W 

x t fV-H  -I 

^ 1 i§-  fe-f-Tu-  I t~iÜ  4 | 

fi  fi  / § 1 g jj  * 


a 3-? -5— 5 ^ 3 •»&  >< 

«Ml  g ^ 

S >y  =*  S s*r=  3 g ? 


£ 0“ 


S 
— G 

8 


g > 

f **  ri  r* 


-§  I 
_ _ b- 

0 fsJ  b 

1 g^j^. 

% I II-  a 

&-£g  Ü 1*^ 

* ISJ"? 

i^S  d 

t ÇT  r^A 

^ |<o-6 

& g ^ O-^-Jâ-Soa*" 

-wa  ;;•  >/’  -'  .. 


A'r/uvt  '/'/uirui  , A'dïlcu/’  ï/êlwa.  Du/ardi/i 


CHARTES 


DE 


TERRE  SAINTE 


PROVENANT  DE 

L’ABBAYE  DE  N.-D.  DE  JOSAPHAT 

PUBLIÉES  PAR 


H. -François  DELABORDE 

ANCIEN  ÉLÈVE  DE  L’ÉCOLE  DES  CHARTES  , ANCIEN  MEMBRE  DE  L'ÉCOLE  FRANÇAISE 

DE  ROME 


PARIS 

ERNEST  THORIN,  ÉDITEUR 

LIBRAIRE  DES  ÉCOLES  FRANÇAISES  d’aTHÈNES  ET  DE  ROME 
DU  COLLÈGE  DE  FRANCE  ET  DE  L'ÉCOLE  NORMALE  SUPÉRIEURE 
7,  RUE  DE  MÉDICiS,  7 


1880 


INTRODUCTION 


Les  récits  des  plus  anciens  voyageurs  en  Terre  Sainte  nous 
prouvent  l’existence  d’une  église  construite  dans  la  vallée  de  Jo- 
saphat  sur  remplacement  du  tombeau  de  la  Vierge  ; mais  ce  n’est 
qu’à  une  époque  relativement  récente  que  l’on  place  l’origine  du 
monastère  qui  y fut  adjoint.  Selon  Pirri,  auteur  de  la  Sicilia  Sa- 
cra, le  seul,  croyons-nous,  qui  ait  traité  cette  question  avec  quel- 
ques développements,  l’abbaye  bénédictine  de  Notre-Dame  de  Jo- 
saphat  aurait  été  fondée  vers  le  milieu  du  onzième  siècle  par  des 
marchands  d’Amalü  qui  avaient  créé  quelques  années  auparavant 
l’abbaye  de  la  Latine  (1).  Nous  avons  cependant  un  témoignage 
certain  que,  dès  le  commencement  du  neuvième  siècle,  des  moines 
et  des  religieuses  étaient  groupés  autour  du  sépulcre  de  Marie. 
Le  texte  que  nous  invoquons  va  même  jusqu’à  donner  le  nombre 
des  serviteurs  de  Dieu  qui  s’y  trouvaient  réunis  en  808  : « In  valle 
» Josaphat,  in  villa  que  dicitur  Gethsemane  ubi  sancta  Maria  se- 
» pulta  fuit,  ubi  sepulchrum  ejus  est  venerabile  inter  presbyteros 
» et  clericos  XIII,  monachi  VI,  Deo  sacratæ  inter  inclusas  et  ibi- 
» dem  servientes  XV  (2).  » Le  petit  nombre  de  moines  mentionné 
ne  permet  pas  de  supposer  que  cette  communauté  fût  déjà  consti- 
tuée en  abbaye. 

Malgré  l’opinion  de  Pirri,  qui  prétend,  nous  ne  savons  d’après 
quelle  autorité , qu’une  abbaye  bénédictine  aurait  existé  dans  la 
vallée  de  Josaphat  avant  la  conquête  franque , nous  croyons  que 
ce  monastère  n’a  été  fondé,  ou  tout  au  moins  constitué  en  abbaye, 
que  postérieurement  à la  prise  de  Jérusalem.  Nous  savons , en 
effet,  que  c’est  en  ce  lieu  que  Godefroi  de  Bouillon  établit  les  re- 


(1)  Rocchus  Pirrus,  Sicilia  Sacra,  II,  p.  1130. 

(2)  Commemoratorium  de  casis  Dei  vel  monasteriis , p.  78 , apud  Titus  Tobler, 
Descriptiones  Tense  Sanctæ,  Leipzig,  Heinrichs,  1874. 


1 


2 


INTRODUCTION. 


ligieux  qu’il  avait  amenés  d’Occident  (1).  Enfin  , — et  c’est  là  un 
témoignage  concluant , — un  diplôme  de  1115,  émané  du  roi 
Baudouin  Ier , désigne  Hugues  comme  le  premier  abbé  de  Josa- 
phat  (2). 

Ce  qui  est  certain,  c’est  que  l’antique  chapelle  du  tombeau  de  la 
Vierge  était  complètement  détruite  au  moment  du  triomphe  des  croi- 
sés. M.  le  comte  Melchior  de  Vogué,  qui  a recueilli  à ce  sujet  desté- 
moignagesfort  intéressants,  constate  qu’en  1 103  et  en  1 106  elle  était 
encore  en  ruines  (3).  Remarquant  ensuite  qu’en  1161  elle  présen- 
tait exactement  la  disposition  qu’on  lui  voit  encore  aujourd’hui,  il 
en  conclut  que  la  nouvelle  église  doit  dater  de  la  première  moitié, 
peut-être  même  du  premier  quart  du  douzième  siècle.  Cette  hypo- 
thèse se  trouve  justifiée  aujourd’hui  par  le  premier  de  nos  actes. 
Le  patriarche  Arnoul  nous  y apprend  , en  effet , que  l’on  s’occu- 
pait, en  1112,  de  la  reconstruction  de  cette  église,  détruite  par  les 
infidèles,  déjà  relevée  et  repeuplée  de  moines  sous  le  gouverne- 
ment de  l’abbé  Hugues,  mais  encore  inachevée,  puisque  ce  même 
acte  consacre  la  mémoire  d’une  donation  faite  « ad  ecclesie  glo- 
riose Virginis  jamdicte  reedificationem.  » 

Les  libéralités  des  rois  de  Jérusalem,  des  patriarches  et  des  ba- 
rons ne  tardèrent  pas  à enrichir  l’abbaye  de  Notre-Dame  de  Jo- 
saphat  ; nos  diplômes  en  font  foi.  Dès  1113 , nous  voyons  le  pape 
Pascal  II  prendre  sous  sa  protection  les  moines  de  Josaphat  et  con- 
firmer leurs  privilèges  ainsi  que  les  biens  qu’ils  avaient  reçus  en 
Orient  du  duc  Godefroi  de  Bouillon  et  du  roi  Baudouin  (4),  et  en 
Occident  des  princes  de  Pouille  et  de  Calabre  (5).  En  1115,  c’est 
Baudouin  Ier  lui-même  qui  leur  confirme  la  possession  de  tout  ce 
qu’ils  ont  acquis  en  Palestine  (6).  Ces  confirmations  devaient  être 
renouvelées  plusieurs  fois. 

Comme  on  vient  de  le  voir , l’abbaye  de  Josaphat  posséda  de 
bonne  heure  des  biens  situés  hors  des  limites  de  la  Terre-Sainte. 
Elle  n’eut  pas  à se  plaindre  de  la  piété  des  souverains  normands 
de  l’Italie  méridionale  , qui  mirent  sous  son  obédience  plusieurs 
monastères  élevés  sur  des  terres  récemment  arrachées  aux  Sarra- 
sins de  Calabre  et  de  Sicile.  Le  plus  important  de  ceux-ci  était 


(1)  Guill.  Tyr.,  1.  IX,  ch.  9. 

(2)  Cf.  n°  Y. 

(3)  Les  églises  de  Terre-Sainte,  p.  305-313. 

(4)  Cf.  n°  II. 

(5)  Cf.  n°  III. 

(6)  Cf.  n°  YI. 


INTRODUCTION. 


3 


le  prieuré  de  Sainte-Madeleine  de  Josaphat , fondé  près  de  Mes- 
sine par  le  comte  Roger.  C’était , grâce  à sa  situation  exception- 
nelle , une  sorte  de  maison  de  correspondance  de  l’abbaye-mère  , 
servant  de  station  aux  moines  ou  d’entrepôt  à leurs  marchandi- 
ses; plusieurs  chartes  nous  ont  conservé  le  souvenir  de  la  fran- 
chise accordée  au  vaisseau  qui  , chaque  année  , portait  en  Orient 
les  objets  et  les  denrées  nécessaires  à la  consommation  des  reli- 
gieux. On  verra,  en  examinant  l’acte  n°  II  cité  plus  haut,  com- 
bien était  déjà  longue  la  liste  des  domaines  que  possédait  l’ab- 
baye en  Sicile  et  en  Pouille.  Les  princes  de  Hohenstaufen 
confirmèrent  ou  augmentèrent  encore  les  libéralités  de  leurs  pré- 
décesseurs. 

Parmi  les  souverains  de  Jérusalem  , la  reine  Mélisende,  veuve 
de  Foulques , semble  avoir  eu  un  attachement  particulier  pour  le 
sanctuaire  de  Josaphat.  Outre  le  témoignage  de  Guillaume  de 
Tyr,  qui  nous  raconte  qu’elle  s’y  fit  enterrer  (1),  l’un  de  nos  di- 
plômes nous  a conservé  le  souvenir  d’une  riche  aumône  faite  par 
,elle  au  monastère  (2). 

. Lorsqu’en  118?  Jérusalem  retomba  aux  mains  des  Sarrasins, 
ceux-ci  détruisirent  complètement  l’abbaye  dont  ils  employèrent 
les  matériaux  à réparer  les  murs  de  la  ville  ; mais  ils  respectèrent 
la  chapelle  qui,  depuis  ce  jour,  est  restée  intacte,  grâce  à la  véné- 
ration des  Musulmans  pour  la  mémoire  de  la  Vierge  (3).  Les  reli- 
gieux se  dispersèrent;  quelques-uns  passèrent  en  Sicile  , les  au- 
tres restèrent  en  Terre-Sainte  et  continuèrent  à vivre  sous  le  gou- 
vernement d'un  abbé.  Nous  ne  pouvons  savoir  exactement  quel  fut 
le  lieu  de  leur  retraite  ; mais  l’examen  des  dernières  pièces  du  pré- 
sent recueil  nous  fait  croire  que  Tripoli,  puis  Acre,  leur  servirent  de 
refuge  au  moins  dans  les  dernières  années  de  la  domination  la- 
tine (4) . Depuis  la  perte  de  leur  capitale,  les  rois  ne  font  plus  d’au- 
mônes à l’abbaye  ; toutes  leurs  ressources  sont  employées  à dé- 
fendre les  débris  de  leur  empire.  Le  dernier  diplôme  royal  que 
contienne  notre  collection  est  un  acte  par  lequel  Jean  de  Brienne 
achète  aux  religieux  les  maisons  et  les  jardins  qu’ils  possédaient 
à Tyr,  près  de  la  porte  de  Sidon,  pour  construire  sur  cet  empla- 

(1)  Guill.  Tyr.,  p.  877. 

(2)  Cf.  n°  XXXI Y. 

(3)  « Li  Sarrasin,  quant  orent  prise  la  cité,  abatirent  cele  abeie  et  emportè- 
» rent  les  pieres  a le  cité  fermer  ; mais  le  mostier  n’abatirent  il  mie.  » 

La  citez  de  Jhérusalem  apud  Descriptiones  Terræ  Sanctæ,  p.  221. 

(4)  D'après  la  teneur  de  notre  acte  n°  XLIY,  les  moines  de  Josaphat  auraien 
pu  s'établir  à Saint-Paul-d’ Antioche  vers  1197. 


INTRODUCTION. 


cernent  une  nouvelle  citadelle  (1).  Malgré  tout,  les  pauvres  moi- 
nes avaient  encore,  en  1255,  l’espoir  de  rentrer  uu  jour  dans  leur 
abbaye,  car  ils  se  firent  donner  par  Alexandre  IV  une  confirmation 
solennelle  de  tous  les  privilèges  accordés  par  ses  prédécesseurs, 
ainsi  qu’un  long  inventaire  de  toutes  leurs  possessions  avant  l’in- 
vasion sarrasine  ; cet  inventaire  et  cette  confirmation  avaient  été 
rendus  nécessaires  par  la  perte  d’une  partie  de  leurs  archives  (2). 
Cependant  leurs  malheurs  devaient  encore  augmenter,  car  ce  n’est 
pas  la  seule  fureur  des  infidèles  qu’ils  eurent  à redouter  : une  lettre 
d’Alexandre  IV  au  légat  fait  une  allusion  assez  obscure  aux  riva- 
lités des  Génois  contre  les  Vénitiens  et  les  Pisans  en  Orient , ri- 
valités dont  aurait  gravement  souffert  la  communauté  (3).  Plus 
tard  ce  sont  des  chrétiens  inconnus  qui  font  main-basse  sur  ce  qui 
reste  encore  à piller  (4).  Enfin,  en  1289,  la  misère  fut  à son  com- 
ble lorsque  l’abbé  Guillaume  vit  le  troupeau  confié  à ses  soins 
dénué  de  tout  par  la  prise  de  Tripoli.  C’est  après  la  chute  de  cette 
ville  qu’il  obtint  de  Nicolas  de  Hanapes,  légat  du  saint-siège,  pa- 
triarche de  Jérusalem,  la  permission  de  passer  en  Occident  pour 
visiter  les  biens  que  les  moines  de  Josaphat  y possédaient,  et  qui 
constituaient  leurs  dernières  ressources.  Ces  biens , par  l’incurie 
ou  les  malversations  de  ceux  qui  les  géraient,  étaient  dans  le  plus 
triste  état  : l’abbaye-mère  se  trouvait  privée  à la  fois  de  ses  revenus 
et  de  l’action  qu’elle  devait;  exercer  sur  ses  dépendances.  Il  fallait 
châtier  les  coupables , remettre  l’ordre  dans  l’administration  , ré- 
tablir l’autorité  légitime.  Pour  cela  la  présence  de  l’abbé  était  in- 
dispensable. L’autorisation  de  partir  et  les  pouvoirs  nécessaires  à 
cette  œuvre  de  réforme  lui  furent  donnés  à Acre  le  17  octobre 
1289  (5). 

Pirri,  qui  n’a  pas  connu  cet  acte,  cite  une  histoire  manuscrite 
conservée  de  son  temps  au  couvent  de  Sainte-Madeleine  de  Josa- 
phat , à Messine  , qui  ne  fait  partir  l’abbé  Guillaume  qu’après  la 
perte  d’Acre  : « Denique  Latinis  omnibus  Christianis  in  univer- 
» sum  Tripoli  et  Ptolomaïde  (quæ  tantum  urbes  illis  supererant) 
» expulsis,  abbates  Sanctæ  Mariæ  de  Latina  et  Sanctæ  Mariæ  de 
» Valle  Josaphat,  anno  1291,  cum  binas  naves  sanctorum  reli- 
» quiis  rebusque  aliis  ad  cultum  divinum  pertinentibus  cæteris- 

(1)  Cf.  n»  XLVI. 

(2)  Cf.  n°*  XLIX  et  L. 

(3)  N»  LI. 

(4)  N°  LVIII. 

(5)  Cf.  n°  LVIII. 


v 


INTRODUCTION.  5 

» que  majoris  momenti  rebus,  quarum  ex  tanta  ruina  conservan- 
» darum  copia  data  est,  onerassent,  Messanam  appulerunt  (1).  » 

Sans  vouloir  nous  prononcer  formellement  en  l’absence  de  tout 
témoignage  positif,  il  nous  semble  pourtant  bien  improbable  que 
l’abbé  de  Josaphat  soit  revenu  en  Palestine  après  son  voyage  de 
1289.  Si  l’on  tient  compte  de  la  longueur  des  voyages  par  mer  à 
cette  époque , du  désordre  où  étaient  les  affaires  de  l’abbaye , dé- 
sordre auquel  il  n’était  possible  de  mettre  fin  qu’en  un  temps  as- 
sez long,  si  l’on  se  rappelle  que  les  Sarrasins  s’emparaient  d’Acre 
dix-neuf  mois  après  la  date  de  l’autorisation  de  départ  donnée  par 
le  légat  à Guillaume , on  admettra  difficilement  que  celui-ci , qui 
était  encore  à Messine  le  10  septembre  1490  (2),  fût  de  retour  as- 
sez à temps  pour  partager  les  dangers  des  chrétiens  qui  tenaient 
encore  la  dernière  cité  latine  d’Orient,  surtout  alors  qu’aucun  in- 
térêt ne  l’y  appelait. 

Quoi  qu’il  en  soit,  le  4 mars  1292  (nouveau  style)  , le  siège  of- 
ficiel de  l’abbé  de  Josaphat  était  Sainte-Madeleine  de  Messine, 
ainsi  qu’il  résulte  d’un  acte  mentionné  par  Pirri  (3)  et  dont  nous 
reproduisons  les  dernières  lignes  : «Actum  Messane  in  domo  nos- 
» tra  Sancte  Marie  Magdalene  ubi,  post  desolationem  Terre  Sancte, 
» caput  nostre  religionis  statuimus  et  conventualiter  vivimus. 
» Anno  Domini  1291,  mense  Martio  , die  IV  intrante,  V indic- 
» tione  ; pontificatus  Domini  Nicolai  pape  quarti  anno  V.  » 

Guillaume  avait  dû  rapporter  avec  lui  celle  des  chartes  de  son 
abbaye  qui  avait  échappé  aux  désastres  successifs.  Les  reliques 
de  ces  archives  , conservées  jusqu’à  ces  dernières  années  dans  le 
couvent  de  Sainte-Madeleine,  furent,  il  y a peu  de  mois,  expédiées 
aux  archives  d’Etat  de  Palerme  , par  l’intendant  des  finances  de 
Messine.  M.  le  chanoine  Carini  en  donna  le  premier  la  nouvelle 
à la  Società  di  storia  patria  de  Sicile.  C’est  à lui  que  nous  devons  la 
communication  de  ces  précieux  documents  ; nous  le  prions  de  vou- 
loir bien  accepter  ici  le  témoignage  de  notre  gratitude  pour  l’obli- 
geance dont  il  a fait  preuve  à l’égard  de  l’Ecole  française  de  Rome. 

II 

Les  pièces  que  nous  publions  se  trouvaient , au  moment  où 

(1)  Rocchus  Pirrus,  Sicilia  Sacra,  p.  1131. 

(2)  Archives  de  Palerme,  S.  lsidoro,  169.  Guillaume,  abbé  de  Josaphat , fait  un 
échange  avec  Théodore,  protopapa  du  clergé  grec  de  Messine. 

(3)  Sicil.  Sacra,  p.  1136. 


6 


INTRODUCTION. 


nous  les  avons  étudiées , dispersées  au  milieu  d’environ  douze 
cents  autres  réunies  sans  ordre  logique,  mais  suivant  leurs  tailles, 
en  neuf  gros  volumes  de  formats  différents,  reliés  en  bois  et  por- 
tant un  nom  de  saint  inscrit  sur  le  dos.  A ces  noms  de  saints , on 
a ajouté  plus  tard  un  numéro  sur  les  plats.  Nous  donnons  ici  la 
liste  de  ces  volumes  : 

Nos  1.  — Sta  Maddalena. 

2.  — S.  Mauro. 

3.  — S.  Anselmo. 

4.  — S.  Gregorio. 

5.  — Sta  Cunegonda. 

6.  — Sta  Scolastica. 

7.  — S . Isidoro  (1). 

8.  — Sta  Gertruda. 

9.  — S.  Placido. 

Sauf  quelques  exceptions  que  nous  allons  signaler  , les  diplô- 
mes sont  originaux  et  pour  la  plupart  bien  conservés.  Plusieurs 
existent  en  double  ou  triple  exemplaire  ; trois  seulement  nous 
sont  parvenus  par  des  copies  qui  ne  sont  postérieures  aux  origi- 
naux que  d’environ  quatre-vingts  ans  (2).  Tous  trois  sont  trans- 
crits, en  même  temps  que  deux  autres  dont  nous  avons  retrouvé 
la  rédaction  primitive  (3) , sur  une  grande  feuille  de  parchemin 
à deux  colonnes  qui  pourrait  bien  avoir  été  produite  dans  un 
procès.  Une  partie  de  la  seconde  colonne,  restée  blanche  ainsi  que 
l’envers,  ne  permet  pas  d’y  voir  une  page  arrachée  à quelque  car- 
tulaire  (4).  Il  est  difficile  de  déterminer  le  caractère  d’une  autre 
pièce  fort  curieuse , qui  présenterait  toutes  les  apparences  d’une 
copie  contemporaine  si  elle  né  portait  encore  les  lacs  de  soie  rouge 
auquel  le  sceau  a été  jadis  suspendu.  C’est  une  lettre  sans  date, 
mais  qui  se  place  entre  1143  et  1145  ; elle  est  adressée  à un  per- 
sonnage qui,  d’après  les  expressions  de  respect  que  l’on  y.emploie, 
ne  peut  être  que  le  pape;  les  moines  de  l’abbaye  de  Josaphat  y 
déclarent  que  ce  n’est  que  la  violence  qui  les  a contraints  à payer 
à l’archevêque  de  Nazareth  une  redevance  plus  forte  que  celle 
qu’ils  devaient  au  saint-siège  (5).  Si  c'est  la  lettre  originale,  il 

(1)  Le  dos  de  ce  volume,  qui  portait  le  nom  du  saint  ayant  disparu,  c’est  par 
un  renvoi  inscrit  sur  l’un  des  doubles  que  nous  avons  pu  l’apprendre. 

(2)  N°*  X,  XI  et  XVI. 

(3)  Nos  XIV  et  XL. 

(4)  La  feuille  dont  il  est  ici  question  se  trouve  dans  S.  Mauro,  n°  70. 

(5)  N°  XXIV. 


INTRODUCTION. 


7 


faudrait  admettre  qu’elle  n’a  pas  été  expédiée,  puisqu'elle  est  res- 
tée entre  les  mains  des  moines.  Quant  à une  donation  de  Roger, 
prince  d’Antioche,  qui  porte  le  n°  IY  de  notre  recueil,  ce  doit  être 
bien  probablement  un  double , car  les  noms  des  témoins  qui  de- 
vaient terminer  l’acte  manquent  complètement,  et,  d’un  autre  côté, 
ce  ne  peut  être  une  pièce  non  expédiée,  puisqu’elle  se  trouvait 
dans  les  archives  de  l’abbaye. 

L’écriture,  généralement  très  grosse,  est,  à quelques  modifica- 
tions près,  celle  des  fac-similés  que  nous  publions. 

En  rapprochant  les  douze  diplômes  royaux  que  contiennent  les 
archives  de  Josaphat  de  ceux  que  renferme  le  cartulaire  du  Saint- 
Sépulcre,  nous  avons  pu  faire  les  remarques  suivantes  sur  les 
formes  observées  à la  chancellerie  des  rois  de  Jérusalem. 

Tous  commencent  par  l 'invocation  à la  sainte  Trinité,  souvent 
précédée  d’une  croix.  Ensuite  vient  quelquefois , mais  rarement , 
un  préambule  ; nous  n’en  avons  trouvé  que  cinq  sur  trente-huit  di- 
plômes. Après  Baudouin  III,  le  préambule  disparaît  complètement. 

Dans  la  suscription , nous  avons  à noter  un  usage  tout  particu- 
lier : c'est  qu’après  Baudouin  Ier  les  souverains  latins  portaient  un 
numéro  d’ordre  destiné,  non  pas  à les  distinguer  de  leurs  homo- 
nymes , mais  à indiquer  le  rang  qu’ils  occupaient  dans  la  série 
des  rois  de  Jérusalem;  aussi  ce  numéro  d’ordre  n’est-il  pas  joint 
à leur  nom,  mais  à leur  titre  de  roi.  Or  on  sait  que  Godefroi  de 
Bouillon  ne  voulut  point  porter  ce  titre  ; jamais  on  n’appelle  le  con- 
quérant autrement  que  Godefridus  dux.  C’est  ainsi  que  le  nomment 
les  papes  et  les  rois,  ses  successeurs,  dans  les  confirmations  géné- 
rales des  biens  de  l’abbaye  de  Josaphat  lorsqu’ils  rappellent  les 
largesses  du  « duc  de  Godefroi  et  du  roi  Baudouin  s£n  frère  (1).  » 
La  série  ne  commence  donc  qu’à  Baudouin  Ier;  mais  il  est  à re- 
marquer que  celui-ci  ne  se  qualifie  pas  de  rex  primus,  mais  tout 
simplement  de  rex.  — L’exemple  de  Godefroi  de  Bouillon  fut 
suivi  plus  tard  par  le  comte  Henri  de  Champagne , héritier  légi- 
time du  trône  après  la  mort  du  huitième  roi,  Gui  de  Lusignan  , 
mais  qui  ne  voulut  jamais  se  faire  couronner,  par  le  désir  qu’il 
avait  de  revenir  en  France.  Bien  qu’il  fût  réellement  considéré 
comme  souverain,  ainsi  que  le  prouve  un  acte  de  l’abbé  de  Saint- 
Paul  d’Antioche  donné  en  1197  (2)  et  qui  porte  cette  mention  : 
« Regnante  (sic)  Boamundo  illustrissimo  principe  Antiocheno  et 
» nobilissimo  comite  Henrico,  » il  ne  compte  pas  parmi  les  rois, 

(t)  N®'  Il  et  XVIII. 

(2)  N°  XLIV. 


8 


INTRODUCTION. 


et  son  successeur,  Amaury  de  Lusignan,  est  nommé  rex  nonus 
dans  un  acte  du  cartulaire  du  Saint-Sépulcre  (1). 

A la  suite  du  dispositif , nous  avons  trouvé  cinq  fois  une  impré- 
cation que  l’on  ne  voit  plus  après  Baudouin  III.  A cette  clause 
d’imprécation  contre  celui  qui  enfreindra  l’acte,  est  jointe,  une 
fois  seulement,  une  clause  de  bénédiction  pour  qui  le  respectera. 

L'annonce  du  sceau  se  fait  toujours  sous  Baudouin  III  et  sous 
ses  successeurs. 

A partir  de  Baudouin  III,  la  date  est  presque  toujours  divisée 
en  deux  parties  : l’indication  de  l’année  et  de  l’indiction  précé- 
dée du  mot  factum , et  celle  du  lieu  , du  nom  du  chancelier  et  du 
jour  du  mois,  précédée  du  mot  datum  ou  data.  Entre  ces  deux  par- 
ties se  trouvent  les  noms  des  témoins,  écrits  de  la  main  même  du 
scribe  (2).  Avant  cette  époque,  la  date  était  disposée  d’une  façon  va- 
riable; une  fois  même  elle  est  placée  au  commencement  de  l’acte  (3)  ; 
elle  manque  complètement  dans  deux  actes  de  Baudouin  II  (4)  ; 
mais  jamais  elle  n’est  divisée  en  deux  parties  comme  elle  l’est 
après  Baudouin  III.  Lorsqu’on  trouve  les  mots  factum  et  datum  , 
tous  les  éléments  de  la  date  sont  réunis  en  une  seule  formule  (5). 
Quelquefois  la  date  contenait  une  accumulation  de  détails  chro- 
nologiques. Nous  citerons  un  diplôme  de  Baudouin  II  donné  à 
Acre  en  1120  et  qui  est  ainsi  daté  : « Factum  est  autem  hoc  pri- 
» vilegium  Tholomaïdi,  pridie  kalendas  Februarii,  anno  Incarna- 
* » cionis  Dominice  millesimo  GXX , indictione  XII , epacta  oc- 
» tava  X,  luna  XXYII  (6).  » 

Le  style  suivi  devait  être  celui  de  Noël  ou  du  premier  janvier; 
c’est  ce  qu’on  peut  constater  dans  la  date  que  nous  venons  de  re- 
produire. En  tffet , si  l’on  se  fut  servi  du  style  florentin  ou  de 
celui  de  Pâques,  la  date  réelle  aurait  été  1121  ; en  cette  année, 
l’épacte  aurait  été  29  et  non  18  et  le  27e  jour  de  la  lune  serait 


(1)  Cart.  du  Saint-Sép.,  177,  ann.  1201.  Il  va  sans  dire  que  l'on  ne  compte 
pas  non  plus  le  prétendant  Conrad  de  Montferrat,  époux  d’Isabelle,  que  Y Art  de 
vérif.  introduit  dans  la  série,  puisque,  par  suite  d'un  accord,  Gui  de  Lusignan 
conserva  le  titre  de  roi  jusqu'à  sa  mort. 

(2)  N°8  XXIX,  XXXIII,  XXXVIII,  etc.  — Cart.  du  Saint-Sép.,  51,  52,  53, 
54,  55,  56,  57,  99,  144,  169,  etc.  Nous  avons  trouvé  le  mot  data  dans  les 
n08  XXXIII,  XLIII  et  XLVI.  Le  petit  nombre  des  exemples  ne  nous  permet 
pas  de  juger  si  cette  formule  était  spéciale  à une  certaine  catégorie  d'actes. 

(3)  Cart.  du  Saint-Sép.,  29. 

(4)  Ibid.,  43  et  46. 

(5)  N°  XVIII  et  Cart.  du  Saint-Sép.,  44. 

(6)  N°  VIII. 


INTRODUCTION. 


9 


tombé  le  18  février  et  non  le  31  janvier  (1).  Il  est  vrai  que  l’indiction 
de  cette  année  est  XIII  et  non  pas  XII  ; mais  ceci  prouve  simple- 
ment que  l’on  employait  l’indiction  qui  commence  en  septembre 
et  non  l’indiction  romaine.  Cependant  les  indications  d’indictions 
et  d’épactes  sont  trop  souvent  fausses  pour  que  nous  osions  affir- 
mer que  telle  fut  l’habitude  constante  de  la  chancellerie  royale. 

Au  sujet  des  noms  des  témoins,  nous  avons  une  remarque  à 
faire  : c’est  que  les  grands  officiers  de  la  couronne  ne  doivent  pas, 
comme  à la  chancellerie  des  rois  de  France,  faire  nécessairement 
partie  des  témoins  de  l’acte  royal.  Souvent  on  ne  voit  figurer  que 
quelques-uns  d’entre  eux  au  milieu  des  autres  témoins  ; souvent 
aussi  ils  signent  simplement  de  leur  nom , sans  y ajouter  le  titre 
de  leur  charge  ni  celui  de  leur  fief.  C’est  là  du  reste  un  usage  fort 
commun  parmi  les  premiers  seigneurs  latins  de  Palestine  ; pour 
n’en  citer  qu’un  exemple,  Eustache  Granier,  connétable  de  Jéru- 
salem et  seigneur  de  Césarée  par  sa  femme,  ne  s’est  jamais  paré 
d'aucun  de  ces  deux  titres  (2).  Quant  à l’ordre  des  témoins,  le  seul 
fait  à constater  est  que  les  signatures  des  laïques  viennent  tou- 
jours après  celle  des  clercs.  Ces  deux  séries  sont  souvent  séparées 
par  cette  formule  : « De  laïcis  » ou  « De  baronibus.  » 

Parmi  les  grands  officiers , il  en  est  un  dont  le  nom  devrait 
faire  partie  intégrante  de  l’acte  : c’est  le  chancelier.  La  place  la 
plus  habituelle  de  ce  nom  est  à la  fin  de  l’acte  où  il  est  joint  à la 
date  du  lieu  et  du  jour  comme  dans  le  n°  XXIX  de  notre  recueil  : 
« Datum  Tyri  per  manum  Radulfi  cancellarii  , XII  kalendas 
« maii.  » On  peut  dire  que  telle  est  la  règle  à partir  de  Bau- 
douin III  ; cependant  on  voit  dans  le  Cartulaire  du  Saint-Sé- 
pulcre un  diplôme  de  ce  roi , où  la  mention  du  nom  du  chance- 
lier fait  complètement  défaut  (3).  Avant  Baudouin  III , on  trouve 
bien  aussi  la  formule  : « Datum  per  manum  (4),  » mais,  comme 
nous  avons  déjà  eu  lieu  de  le  remarquer,  aucune  règle  diploma- 
tique fixe  n’est  observée  sous  les  premiers  rois.  C’est  ainsi  que 
le  nom  du  chancelier  manque  quelquefois  tout  à fait  (5),  ou  qu’il 
est  joint  à l’annonce  du  sceau  (6),  ou  bien  encore  qu’il  est  parmi 

(1)  Un  raisonnement  semblable  nous  fait  reconnaître  l'emploi  du  style  de 
Noël  ou  du  premier  janvier  dans  un  acte  de  Jocelin  , prince  de  Galilée  (VII), 
et  dans  deux  actes  de  Guillaume  de  Bures  (X  et  XI). 

(2)  N°*  VI  et  VIII,  et  Familles  d’Outremer,  p.  274. 

(3)  Cari,  du  Saint-Sép.,  n°  34. 

(4)  N°  XVIII. 

(5)  N°  VI  et  Cart.  du  Saint-Sép.,  29,  30  et  45. 

(6)  Cart . du  Saint-Sép .,  43  et  44. 


10 


INTRODUCTION. 


ceux  des  témoins  (1).  On  peut  trouver  aussi  à la  fin  de  l’acte  une 
formule  où  le  chancelier  parle  à la  première  personne  : « Ego 
autem  Helias  cancellarius  regis  hoc  privilegium  dictavi  (2).  » 

Le  chancelier  était  toujours  un  clerc.  On  s’en  convaincra  faci- 
lement en  examinant  la  liste  publiée  dans  les  Familles  (F Outremer 
et  les  additions  que  nous  y avons  faites.  Il  en  est  un  pourtant  qui 
ne  porte  aucun  titre  ecclésiastique  ; c’est  Payen  , chancelier  sous 
Baudouin  Ier  et  sous  Baudouin  IL  Un  acte  de  1120,  publié  dans 
le  Gartulaire  du  Saint-Sépulcre  (3),  nous  prouve  que  celui-là  aussi 
était  un  clerc.  Nous  avons  dit  tout  à l’heure  que  les  signatures 
des  ecclésiastiques  précédaient  toujours  celles  des  laïques.  Or, 
dans  cet  acte,  le  nom  du  chancelier  est  séparé  de  ceux  des  barons 
par  celui  d’un  certain  Brando , qui , dans  un  diplôme  de  notre  re- 
cueil, est  qualifié  de  « clericus  regis  (4).  » C’est  pour  la  même 
raison  que  , parmi  les- grands  officiers , le  chancelier  précède  tous 
les  autres  (5). 

En  l’absence  du  chancelier,  on  indiquait  néanmoins  par  quelle 
main  l’acte  avait  été  donné.  C’est  ainsi  que  lorsque  le  chancelier 
Raoul  devint  évêque  de  Bethléem,  il  se  fit  plusieurs  fois  suppléer 
auprès  du  roi  par  un  intérimaire.  Nous  avons  en  effet  deux  actes 
de  1159  et  de  1161  (6)  qui  se  terminent  par  cette  formule  : « Data 
» Achon  per  manum  Stephani  domini  Radulfi  Bethleemite  epis- 
» copi  regisque  cancellarii  in  hoc  officio  vice  fungentis.  » Pen- 
dant le  temps  que  Guillaume  de  Tyr  fut  chancelier  de  Jérusalem, 
des  diplômes  royaux  furent  donnés  par  la  main  de  Lambert,  cha- 
pelain du  roi  (7).  Enfin,  le  Cartulaire  du  Saint-Sépulcre  nous  a 
conservé  une  charte  de  Jean  de  Brienne  donnée  en  1212  par  un 
notaire  appelé  Baudouin  (8). 

Sur  le  chapitre  des  sceaux , nous  avons  peu  de  chose  à dire , 
puisque  dans  nos  actes  ils  ont  tous  disparu.  Il  ne  nous  reste  que 
les  indications  données  par  les  annonces  de  sceau  et  par  les  traces 
de  suspension.  Celles-ci  consistent  toujours  en  deux  petits  trous 
ronds  qui  n’ont  jamais  pu  servir  à supporter  une  queue  de  par- 
chemin, et  dans  lesquels  se  trouvent  encore  assez  souvent  des  flocs 

(1)  N°*  V et  VIII. 

(2)  Cart.  du  Saint-Sép.,  31,  p.  57. 

(3)  Cart.  du  Saint-Sép.,  45,  p.  84. 

(4)  N°  VIII,  1120. 

(5)  N°  V,  1115. 

(6)  N°  XXXIII  et  Cart.  du  Saint-Sép.,  99,  p.  196. 

(7)  N°  XXXVIII. 

(8)  Cart.  du  Saint-Sép. , 145,  p.  269. 


INTRODUCTION. 


11 


de  soie  rouge.  Ce  mode  de  suspension  était-il  général  ou  spécial 
à une  seule  catégorie  d’actes?  C’est  ce  que  nous  ignorons,  puis- 
que tous  ceux  que  nous  avons  sont  de  la  meme  espèce.  En  tout 
cas,  l’usage  de  la  soie  n’était  pas  réservé  aux  seuls  rois,  comme 
le  prouvent  trois  de  nos  pièces  émanées  de  personnages  très  di- 
vers (1).  Lorsque  la  matière  du  sceau  est  annoncée  , on  ne  parle 
jamais  que  de  bulles  de  plomb  (2).  Ce  métal  forme  également  la 
matière  de  l’unique  sceau  de  l’abbaye  de  Josaphat  qui  nous  ait 
été  conservé  et  que  M.  Schlumberger  a retrouvé  en  Syrie.  Nous 
en  empruntons  la  description  au  Bulletin  de  la  Société  des  antiquai- 
res de  France,  année  1878,  p.  181.  « La  bulle  de  plomb  est  du  trei- 
zième siècle  ; elle  porte  les  légendes  suivantes , au  droit  : 

S.  IOHANNIS  : ABBATIS, 

Sigillum  Johannis  albatis. 

» Et  au  revers  : 

SEPVLCRVM  BEATE  MARIE, 

Sepulchrum  Beatæ  Mariæ. 

» Il  s’agit  ici  d’un  abbé  encore  inconnu  du  monastère  de  la  val- 
lée de  Josaphat.  » On  verra  plus  loin  que  cet  abbé  figure  dans  l’un 
de  nos  actes  en  1178.  « ...  Mais  ce  qui  fait  le  principal  intérêt  de 
cette  bulle  , c’est  le  petit  édifice  du  revers  si  clairement  désigné 
par  la  légende  citée  plus  haut.  Cet  édifice  circulaire , flanqué  de 
deux  tourelles  terminées  par  deux  petites  coupoles  presque  sphé- 
riques , surmonté  lui-même  d’une  grande  coupole  en  dôme , à 
voûte  divisée  par  des  arêtes  courbes  allant  du  sommet  à 1a.  circon- 
férence ; cet  édifice , disons-nous , peut  être  considéré  comme 
l’unique  représentation  contemporaine  connue  de  l’église  du  Sé- 
pulcre de  la  Vierge , reconstruite , vers  1150,  par  les  croisés  » on  a 
vu,  p.  2,  qu’on  s’occupait  de  la  reconstruire  en  1112,  « et  en- 
core debout  aujourd’hui , bien  que  modifiée  par  des  restaurations 
successives  (3).  » 

Le  plomb  fut  aussi  employé  par  Jocelin,  prince  de  Galilée  (4),  et 
par  le  comte  de  Tripoli , Raymond  (5) . 

Nous  terminerons  les  quelques  remarques  que  nous  venons  de 

(1)  N08  XXXII,  XLI  et  LIV. 

(2)  Cart.  du  Saint-Sép .,  30,  34,  43,  44. 

(3)  N°  VII. 

(4)  On  peut  voir  une  reproduction  de  ce  sceau  dans  la  Revue  archéologique , 
année  1878,  p.  185. 

(5)  N.  de  Wailly,  Eléments  de  paléographie , II,  p.  48. 


12 


INTRODUCTION. 


faire  en  disant  que  ce  n’est  que  sous  Baudouin  III  que  les  diplô- 
mes des  rois  de  Jérusalem  ont  pris  une  forme  fixe,  dont  notre 
no  XXXIII  est  un  modèle  complet. 

III 

Nous  ne  nous  chargeons  pas  de  montrer  tout  le  parti  que  l’on 
peut  tirer  de  nos  diplômes  ; un  tel  travail  dépasserait  les  limites 
que  nous  nous  sommes  imposées.  Grâce  à eux , bien  des  rensei- 
gnements utiles  peuvent  être  ajoutés  aux  Familles  d?  Outremer  ; 
pour  qu’on  se  fasse  une  idée  des  ressources  qu’ils  présentent , 
nous  donnons  ici  les  corrections  et  les  additions  que  nous  avons 
pu  faire  à quelques  listes  publiées  dans  cet  ouvrage  (1).  Les  au- 
tres indications  éparses  dans  notre  recueil  et  qui  pouvaient  diffi- 
cilement se  disposer  en  séries  seront  réunies  dans  la  Table  alpha- 
bétique. 


GRANDS  OFFICIERS  DU  ROYAUME  DE  JÉRUSALEM. 

Sénéchaux. 

Gérard  de  Ridefort , cité  par  Ducange  (2)  parmi  les  sénéchaux 
royaux , ne  doit  pas  être  compté  comme  tel.  Notre  acte  n°  XL1 
nous  apprend  qu’il  n’était  que  sénéchal  du  Temple  en  1183.  D’ail- 
leurs , vers  la  même  époque  , nous  voyons  un  Ranulfus  dapifer , 
signer,  en  1176,  un  diplôme  de  Baudouin  IY  (3).  De  plus,  un 
document  cité  par  l'éditeur  des  Familles  d'Outremer  prouve  que 
c’est  en  la  même  année  que  l’on  devrait  placer  le  commencement 
de  la  sénéchaussée  de  Jocelin  III , comte  d’Edesse  (4).  Enfin  le 
même  éditeur  fait  remarquer  qu’on  ne  trouve  Gérard  de  Ridefort 
avec  le  titre  de  sénéchal  ni  dans  les  continuations  de  Guillaume 
de  Tyr  ni  dans  aucune  de  leurs  variantes  (5).  Il  y a donc  lieu  de 
croire  que  s’il  y a eu  un  sénéchal  entre  Miles  de  Plancy  et  Joce- 
lin de  Courtenay  (ce  qui , d’après  les  Familles  d’Outremer , n’au- 
rait pu  avoir  lieu  que  du  18  avril  1174  à 1176  (6),  ce  sénéchal 

(1)  Plusieurs  de  ces  corrections  sont  empruntées  au  Cartulaire  du  Saint- 
Sépulcre,  dans  lequel  l’éditeur  des  Familles  d’Outremer  a négligé  de  relever 
beaucoup  de  mentions  intéressantes. 

(2)  Familles  d’Outremer,  p.  616.  On  sait  que  Gérard  devint  grand-maître  du 
Temple.  Ibid.,  p.  879. 

(3)  N°  XXXVIII. 

(4)  Paoli,  Cod.  diplomaticus , n°  60,  p.  61. 

(5)  Fam.  d’Outremer,  p.  616. 

(6)  Ibid.,  p.  403  et  616. 


INTRODUCTION.  13 

s’appelait  Renoul.  Quant  à Gérard  de  Ridefort , ce  n’est  pas  un 
sénéchal  royal , mais  un  simple  sénéchal  du  Temple. 

Connétables. 

Simon  signe  un  diplôme  du  roi  Baudouin  Ier  en  1115  (1). 

Manassès  est  l'un  des  souscripteurs  d’un  acte  donné  par  Bau- 
douin III  en  1146  (2).  La  plus  ancienne  souscription  de  ce  conné- 
table que  signalent  les  Familles  d'Outremer  est  de  1147. 

Maréchaux. 

Sado  ou  Sada  signe  deux  actes  de  1146  et  de  1154  (3).  Les  signa- 
tures de  ce  personnage  antérieurement  connues  sont  apposées  à 
des  actes  de  1125  à 1144  (4). 

Eudes  de  Saint- Aman d avait  déjà  cessé  d’être  maréchal  en  1159, 
puisque,  dans  un  acte  du  13  mars  de  cette  année  (5),  il  figure 
sans  aucun  titre  après  le  maréchal  Guillaume,  de  qui  les  Familles 
d'Outremer  ne  rapportent  pas  de  souscriptions  antérieures  au 
26  juillet  1160  (6). 

Quant  à Jocelin  , comte  d’Edesse , qui  fut  depuis  sénéchal  et 
qui,  d’après  le  même  ouvrage,  aurait  été  maréchal  après  Eudes  et 
avant  Guillaume,  il  n’a  pu  remplir  cette  charge  qu’entre  le  7 juin 
1156  et  le  13  mars  1159. 


Chambellans. 

Girard  apparaît  en  1115  dans  un  diplôme  de  Baudouin  Ier  (7). 
La  seule  date  assignée  par  les  Familles  d'Outremer  à ce  personnage 

était  1110  (8). 

Jean  est , en  1119 , témoin  d’un  acte  de  Jocelin  de  Galilée  (9). 
Les  autres  signatures  de  Jean  rapportées  par  les  Familles  d' Outre- 
mer sont  comprises  entre  les  années  1120  et  1138  (10). 


(1)  N°  V. 

(2)  No  XXYI. 

(3)  N°*  XXVI  et  XXIX. 

(4)  Fam.  d’Outremer,  p.  625. 

(5)  No  XXXIII. 

(6)  Fam.  d’Outremer , p.  626. 

(7)  N°  VI. 

(8)  Fam.  d’Outremer,  p.  630. 

(9)  N»  VII. 

(10)  Fam.  d’Outremer,  p.  630. 


14 


INTRODUCTION. 


Nous  ignorons  si  un  certain  Milo  camerarius , qui  figure  en 
1139  dans  un  acte  de  Roger,  évêque  de  Rame  (1),  était  un  officier 
royal  ou  le  chambellan  du  patriarche. 

Balian  de  JTaffa  , ignoré  sous  ce  titre  des  Familles  d'Outremer, 
signe  un  acte  de  Baudouin  Y du  16  mai  1185  (2).  C’est  sans  doute 
le  Balian  de  Jaffa  , frère  de  Roard  le  jeune,  qui  était  vicomte  de 
Jérusalem  en  1178  et  qui  avait  été  remplacé  dans  ces  fonctions 
par  Pierre  de  Creseca  (3). 


Bouteillers. 

Ainsi  que  nous  le  disions  tout  à l’heure  pour  le  chambellan 
Miles , nous  ne  savons  pas  de  qui  Ernaldus  pincerna  , qui  figure 
dans  le  même  acte  (4),  tenait  son  titre. 

Robert  Crépin  est  témoin  d’un  acte  de  Baudouin  III  donné  à 
' Tyr  le  20  février  1146  (5). 


Chanceliers . 

Payen  signe  en  1115  un  diplôme  de  Baudouin  Ier  et  en  mars 
1128  une  donation  de  Baudouin  II  (6).  Les  signatures  ' de  ce 
chancelier,  rapportées  par  les  Familles  d' Outremer,  sont  comprises 
entre  1120  et  1125  (7).  Nous  avons  dit  plus  haut  que  ce  Payen 
était  un  clerc  comme  tous  les  chanceliers  , bien  que  son  nom  ne 
soit  jamais  accompagné  d’un  titre  ecclésiastique. 

Hamelin  , de  qui  les  Familles  d?  Outremer  ne  rapportent  qu’une 
signature  postérieure  à 1130  et  une  autre  de  1149  où  il  ne  se  qua- 
lifie que  de  vice-chancelier  (8),  occupait  1a,  charge  de  chancelier 
dès  l’année  1130  (9). 

Deux  actes  du  roi  Foulques  portant  la  date  de  1 1 33  et  de  1 1 35 
sont  dressés  par  Franco  cancellarius  (10).  Nous  ne  croyons  pas  que 
ce  Francon  soit  un  chancelier  royal.  En  effet,  les  deux  actes  cités 


(1)  N°  XX. 

(2)  N°  XLIII. 

(3)  Fam.  d'Outremer,  356  et  645, 

(4)  N°  XX. 

(5)  N°  XXVI. 

(6)  N°  V et  Cart.  du  Saint-Sép .,  n°  44,  p.  82. 

(7)  Fam.  d'Outremer,  p.  634. 

(8)  Ibid.,  p.  634. 

(9)  N°  XVIII. 

(10)  Cart . du  Saint-Sép.,  n1 2 3 4 5 6 7 8 09 10  85  et  86. 


INTRODUCTION. 


15 


ont  été  donnés  à Antioche  même  par  le  roi  en  qualité  de  bail  de 
la  principauté  d’Antioche.  Francon  ne  doit  être  qu’un  chancelier 
de  cette  principauté.  En  tout  cas , il  ne  figure  dans  les  Familles 
d'Outremer,  ni  dans  la  liste  des  chanceliers  de  Jérusalem,  ni  dans 
celle  des  chanceliers  d’Antioche. 

Raoul  était  chancelier  royal  dès  le  20  février  1146  (1).  Les  Fa- 
milles d'Outremer'  ne  citent  pas  d’actes  dressés  par  lui  avant  l’an- 
née 1147  (2).  Lorsqu’il  devint  évêque  de  Bethléem,  il  se  fit  quel- 
quefois suppléer  par  un  certain  Etienne  (3)  ; on  a cependant  des 
actes  donnés  par  sa  main  après  cette  époque  (4) . 

Guillaume  de  Tyr  fut  souvent  suppléé  par  divers  personnages, 
d’abord  par  Pierre , cité  par  les  Familles  d'Outremer  (5) , puis  en 
1176  par  Lambert , chapelain  (6): - 

Après  Guillaume  de  Tyr,  nous  voyons  en  1175  un  chancelier 
omis  par  les  Familles  d'Outremer  ; c’est  Pierre  , archidiacre  de 
Lidde,  qui  pourrait  bien  être  le  même  que  le  premier  suppléant 
de  Guillaume  de  Tyr  cité  tout  à l’heure  (7). 

Enfin,  en  1212,  un  "chancelier  omis  également  par  les  Fa- 
milles d’outremer , Raoul , évêque  de  Sidon , donne  un  acte  de 
Jean  de  Brienne  (8).  C’est  l’évêque  anonyme  de  Sidon  que  le  roi 
de  Jérusalem  envoya  la  même  année  à Innocent  III  (9). 

Vicomtes  de  Jérusalem  et  châtelains  de  la  Tour  de  David. 

Pisel , vicomte  de  Jérusalem  , signe  l’un  de  nos  actes  qui  porte 
la  date  de  1115  (10).  Les  Familles  d'Outremer  ne  signalent  qu’une 
signature  de  ce  vicomte  donnée  en  1110  (11).  Parmi  les  signatai- 
res d’un  autre  diplôme  de  1115  et  d’un  troisième  postérieur  de 
quatre  ans  (12)  figure  un  Pisel  sans  qualification,  qui  doit  être  le 
même  personnage. 

(1)  N0'  XXVI  et  XXIX. 

(2)  Fam.  d'Outremer,  p.  635. 

(3)  N°  XXXIII  et  Cart.  du  Saint-Sép .,  n°  99,  p.  196. 

(4)  Cart.  du  Saint-Sép, , n°  144.  — N°  XXXVI. 

(5)  Fam.  d’Outremer,  p.  635. 

(6)  N°  XXXVIII. 

(7)  N°  XLIII. 

(8)  N°  XLVI. 

(9)  Fam,  d’ Outremer , p.  806. 

(10)  N°  V. 

(11)  Fam.  d’Outremer,  p.  643. 

(12)  N1 2 3 4 5 6 7 08 9 10 11 12  VI  et  VII. 


16 


INTRODUCTION. 


Payen  de  U ch , vicomte  de  Jérusalem  , omis  par  les  Familles 
d'Outremer,  était  en  charge  le  20  avril  1154  (1). 

L’année  suivante,  outre  un  vicomte  de  Jérusalem,  Arnoul,  cité 
par  les  Familles  d'Outremer  (2),  nous  trouvons  deux  châtelains 
de  la  Tour  de  David  : Ysaac , qui  paraît  parmi  les  souscripteurs 
de  deux  actes  du  27  juin  1155  (3),  et  Eudes  de  Tholenth,  qui 
signe  un  autre  diplôme  du  13  juillet  1155  (4). 

Vicomtes  d’Acre. 

Nous  trouvons  dans  nos  actes  deux  vicomtes  d’Acre  qui  ne 
figurent  pas  dans  la  liste  des  Familles  d'Outremer  : 

Gilbert  de  Fleuri  en  1185  (5). 

Jean  le  Tor  en  1212  (6).  C’est  ce  même  Jean  le  Tor  que  Jean 
de  Brienne  envoya  en  12 15  au  concile  de  Latran. 

Grands  officiers  de  Galilée  (7). 

Sénéchal.  — Edric  ou  Ydric,  témoin  de  deux  actes  de  Guillaume 
de  Bures,  le  1er  février  1221  (8). 

Connétable.  — Frédéric,  témoin  des  mêmes  actes. 

Maréchaux.  — Gérard , témoin  des  mêmes  actes. 

Guillaume,  signataire  d’un  acte  de  Baudouin  III,  daté  du 
13  mars  1159.  Les  Familles  d'Outremer  ne  font  mention  de  ce  ma- 
réchal que  de  1165  à 1170  (9). 

Chanceliers.  — Rorgo  Fretellus  dresse  un  acte  de  Jocelin,  prince 
de  Galilée,  le  1er  février  1119  (10).  On  ne  connaissait  sur  Fretellus, 
auteur  de  la  Descriptio  Terre  Sancte  , que  ce  qu’il  dit  lui-même  et 
ce  que  répète  Fabricius  , c’est-à-dire  qu’il  était  archidiacre.  Nous 
apprenons  à la  fois  ici  quels  étaient  son  prénom , sa  charge  et 
l’époque  exacte  à laquelle  il  vivait. 

Serlo  signe  les  deux  actes  déjà  cités  de  Guillaume  de  Bures. 

(1)  N°  XXIX. 

(2)  Fam.  d’Outremer , p.  644. 

(3)  Cart.  du  Saint-Sép.,  51,  p.  95,  et  52,  p.  97. 

(4)  Cart.  du  Saint-Sép .,  n°  53,  p.  10 1. 

(5)  N°  XLIII. 

(6)  N°  XLVI. 

(7)  Cf.  la  liste  donnée  par  les  Familles  d’Outremer , p.  462. 

(8)  N«  X et  XI. 

(9)  Fam.  d’Outremer,  p.  462. 

(10)  N°  VII. 


INTRODUCTION. 


17 


Maison  des  patriarches . 


La  composition  de  la  maison  du  patriarche  nous  est  donnée  par 
un  acta  de  juin  1177  contenu  dans  le  cartulaire  du  Saint-Sépul- 
cre (1)  : 

« Galfredus  dapifer  (Il  occupait  cette  charge  dès  1169)  (2). 

Girardus  capellanus. 

Petrus  clericus. 

Willelmus  crucifer  qui  hec  conscripsit. 

Aldebertus  pincerna , tunc  temporis  preceptor  domus  mee. 

Petrus  Lombardus. 

Datum  per  manum  magistri  Monachi  cancellarii  mense  junio.  » 
Monachus , déjà  chancelier  en  1171  (3),  n’est  autre  que  Haymar 
Monacho  , plus  tard  archevêque  de  Gésarée  , puis  patriarche  (4). 

Avant  lui  nous  connaissons  deux  autres  chanceliers  : Baudouin 
qui  signe  ou  dresse  plusieurs  actes  de  1138  à 1139  (5);  il#devint 
plus  tard  évêque  de  Gésarée , ainsi  que  le  prouve  sa  signature 
apposée  à un  acte  du  patriarche  Guillaume  entre  1142  et  1145  (6); 
et  Ernesius  en  1146  (7). 


Abbés  de  Josaphat  (8). 

Du  Gange  fait  de  Baudouin,  archevêque  de  Gésarée  en  1101,  le 
premier  abbé  de  Josaphat  d’après  le  seul  Albert  d’Aix  (9).  Encore 
ce  chroniqueur  ne  nomme-t-il  pas  le  moine  dont  il  parle.  Quant 
à nous , nous  croyons  que  si  Baudouin  a été  mis  à la  tête  de  l’ab- 
baye , il  n’a,  en  tout  cas , pas  porté  le  titre  d’abbé,  puisque  son 


(1)  Cart.  du  Saint-Sép.,  n°  168,  p.  307. 

(2)  Ibid.,  167,  p.  305. 

(3)  Ibid.,  181,  p.  325. 

(4)  Fam.  d’Outremer,  p.  724.  — Vo y.  aussi  Riant,  De  Haymaro  Monacho, 
Paris,  Jouaust,  1865. 

(5)  Cart.  du  Saint-Sép.,  n°*  33,  72  et  87,  p.  63,  146  et  169.  — N°  XX  du  pré- 
sent recueil. 

(6)  N°  XXIII. 

(7)  Cart.  du  Saint-Sép.,  n°  41,  p.  79. 

(8)  Sur  les  treize  noms  qui  composent  cette  liste , six  seulement  sont  men- 
tionnés dans  les  Familles  d’Outremer. 

(9)  Fam.  d’Outremer , p.  819. 


2 


18 


INTRODUCTION. 


successeur  Hugues  est  qualifié  de  premier  abbé  de  Josaphat  dans 
l’un  de  nos  actes  (1). 

1.  Hugues,  1112  (2) -1 117  (3). 

2.  Gilduin,  parent  de  Baudouin  II  (4) , n’était  encore  qu’élu  en 
1120  au  concile  de  Naplouse  (5)  ; mais , dès  la  même  année  , il 
signe  comme  abbé  un  acte  de  Baudouin  II  (6).  Il  paraît  pour  la 
dernière  fois  en  1130  (7). 

3.  Robert,  1135  (8)-il38  (9). 

4.  Gui,  1140-1154  (10). 

5.  P...,  1156-1157  (11). 

6.  Guillaume  I,  1158  (12)-U60  (13). 

7.  Pierre,  1170  (14)-U76  (15). 

8.  Jean,  1178  (16). 

9.  Amé , 1195  (17)-1205  (18).  Il  semble  résulter  d’actes  de  1203 
et  de  1204  que  nous  avons  vus  aux  archives  de  Palerme  (19)  que 
cet  abbé  aurait  résidé  plusieurs  années  en  Sicile. 

10.  Raoul,  1221  (20J-1235  (21). 

11.  Henri,  1248  (22). 


(1)  «...  sub  Hugonis  regula  primi  abbatis  in  valle  Josaphat...  » N°  V. 

(2)  N°  I. 

(3)  Cart.  du  Saint-Sép.,  11,  p.  12. 

(4)  N»  VIII. 

(5)  WM.  Tyr.,  1.  XII,  ch.  13. 

(6)  Cart.  du  Saint-Sép .,  45,  p.  84. 

(7)  N°  XVII. 

(8)  Fam.  d’Outremer,  p.  819. 

(9)  Cart.  du  Saint-Sép.,  26,  p.  50. 

(10)  N®»  XXI  et  XXVIII. 

(11)  Cart.  du  Saint-Sép.,  p.  136. 

(12)  N®  XXXII. 

(13)  N°  XXXIV. 

(14)  N°  XXXVII. 

(15)  Cart.  du  Saint-Sép.,  170,  p.  309. 

(16)  N®  XL. 

(17)  Confirmation  de  privilèges  faite  à l'abbaye  de  Josaphat,  sur  la  requête  de 
l’abbé  Amé,  par  Henri,  empereur  et  roi  de  Sicile,  le  20  décembre  1195.  — 
S.  Mauro,  84,  et  Sta  Gertruda,  46. 

(18)  N°  XLV. 

(19)  S.  Placido,  n°  39.  — S.  Mauro,  n°  117. 

(20)  11  juin  1221,  Catane.  — Frédéric,  empereur  et  roi  de  Sicile,  confirme  à 
Raoul,  abbé,  et  au  couvent  de  Josaphat,  les  anciens  privilèges  des  moines,  et 
particulièrement  la  franchise  du  vaisseau  qui  fait  chaque  année  pour  leur 
compte  le  voyage  de  Messine  en  Palestine,  moyennant  un  paiement  annuel  de 
120  Tari.  — S ® Maddalena,  n°  75. 

(21)  G mai  1235.  — S.  Placido,  n°  85. 

(22)  Fam.  d'Outremer,  p.  820. 


v 


INTRODUCTION.  19 

12.  Jacques,  1264  (1)-1267.  Il  se  trouvait  à Messine  en  cette 
dernière  année  (2). 

13.  Guillaume  II , 1289  (3)-1291  (4). 

Abbés  de  la  Latine. 

Richard,  1130  (5).  Les  Familles  d'Outremer  (p.  824)  ne  rappor- 
tent qu’une  signature  donnée  en  1120  par  cet  abbé. 

Soibrand , de  qui  les  Familles  d' Outremer  ne  citent  qu’une  si- 
gnature donnée  en  1136,  paraît  encore  en  1138  et  1144  (6). 

Renaud , de  qui  nous  avons  une  signature  en  1161  (7).  On  ne 
voit  dans  les  Familles  d'Outremer  qu’une  souscription  de  cet  abbé 
apposée  à un  acte  du  26  juillet  1160. 


Nous  renvoyons  à la  table  pour  les  quelques  autres  indications 
que  nous  avons  pu  recueillir  relativement  aux  abbés  et  prieurs  de 
Terre-Sainte.  Nous  ferons  une  exception  pour  les  prieurs  du 
Saint-Sépulcre  dont  l’éditeur  des  Familles  d'Outremer  aurait  pu 
facilement  compléter  la  liste  à l’aide  des  documents  publiés  par 
M.  de  Rozière. 

Gérard,  prieur  en  1120  (8),  exerçait  encore  ces  fonctions  en 
1123  (9). 

Après  ce  prieur , les  Familles  d'Outremer  citent  un  Guillaume 
qui  devint  archevêque  de  Tyr  en  1127.  Mais  après  celui-ci  vient 
un  second  Guillaume  qui  paraît  en  1129  dans  le  même  acte  où 
figure  son  prédécesseur  en  qualité  d’archevêque  de  Tyr  (10) , et 
qui  dans  la  même  année  se  distingue  par  l’épithète  de  Guillaume 

(1)  N°  LVII. 

(2)  II  y a,  en  effet,  aux  archives  de  Palerme  (S.  Mauro,  66  et  67),  deux  ven- 
tes de  casaux  vides  faites  le  5 mai  et  le  10  août  1167  par  Jacques,  abbé  de  Jo- 
saphat,  devant  Pelegrino  de  Maraldo  et  Alduino  de  Pagana,  juges  de  Messine, 
et  qui  portent  la  signature  autographe  de  cet  abbé. 

(3)  N°  LIX. 

(4)  Pirrus,  Sicilia  Sacra , p.  1136. 

(5)  N°  XVII. 

(6)  Cart.  du  Saint-Sép .,  n°*  26  et  34,  p.  50  et  67. 

(7)  N°  XXXV. 

(8)  Fam.  d’Outremer,  p.  839.  — N°  VIII. 

(9)  N°  XII. 

(10)  Cart.  du  Saint-Sép.,  67,  p.  738. 


20 


INTRODUCTION. 


second  (Guillelmo  secundo  , priore)  et  par  celle  de  Guillaume  troi~ 
sième  prieur  (Guillelmus , prior  tercius)  (1).  La  dernière  mention 
de  Guillaume  II  se  trouve  dans  nn  de  nos  diplômes  à la  date  de 
1130  (2). 

Pierre  est  nommé  dans  cinq  actes  du  Cartulaire  du  Saint-Sé- 
pulcre (1132  à 1135)  (3)  avant  l’année  1136  , date  la  plus  ancienne 
qui  lui  soit  attribuée  par  les  Familles  d'Outremer. 

Enfin  le  1er  juillet  1211,  S antius , prieur  du  Saint-Sépulcre,  est 
nommé  dans  un  acte  de  Jean  de  Brienne  (4). 

(1)  Ibid.,  70  et  77,  p.  143  et  153. 

(2)  N°  XVIII. 

(3)  Cart.  du  Saint-Sép.^  74,  106,  27,  102,  82. 

(4)  Ibid.,  145,  p.  268. 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


PROVENANT  DE 


L'ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT 


I 

1 112.  — Arnoul  de  Rohes , patriarche  de  Jérusalem , fait  une  donation 
pour  la  rèêdification  de  l'église  de  Notre-Dame  de  Josaphat. 

(Sta  Maddalena,  88.) 

f In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis.  Ego  Arnulphus 
Dei  gratia  sancte  Jherosolimitane  ecclesie  patriarcha , sanctorum 
patrum  sequi  volens  exempla,  sancta  loca  Jherosolimarum  ab  in- 
fidelibus destructa  reformare  cupiens,  paternitatis  intuitu  nobili- 
tati antique  ecclesie  Beate  Marie  vallis  Josaphat  a paganis  des- 
tructe condolens  , cum  jam  temporibus  nostris  per  Dei  gratiam 
reedificaretur  et  grex  ibidem  Deo  serviens  multiplicaretur,  dignum 
et  rationabile  [censeo]  eam  nos  beneficiis  ditare  et  honorare,  qua- 
tinus Domina  illa  in  cujus  honore  fabricata  est  jamdicta  basilica, 
pro  statu  nostro  regisque  gloriosi  Balduini  filii  nostri  dilecti  to- 
tiusque  gregis  mihi  sibique  diverso  modo  commissi,  apud  filium 
suum  dignetur  intervenire.  Siquidem  supradicte  ecclesie  abbatis 
venerabilis  nomine  Hugonis  peticioni,  preclarique  regis  nostri  et 
episcoporum  canonicorumque  consilio  et  assensu , aures  pietatis 
inclinantes,  concessimus  ecclesie  prefate  medietatem  decime  Ber- 
valdi  terciamque  partem  decime  Radulfi  Aloensis,  decimam  quo- 
que Gumfredi  de  Cavis,  de  Mezera,  de  Daltim  ad  ecclesie  gloriose 
Virginis  jamdicte  reedificationem.  Hoc  decretum  nostrum  qui- 
cumque violare  temptaverit  anathematis  vinculo  perpetuo  damp- 


22 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


netur  nisi  resipuerit.  Facta  est  autem  hec  cartha  anno  ab  Incar- 
natione Dominica  MGXII  ; regente  ecclesiam  Hierosolimitanam 
Arnulfo  patriarcha  et  regnante  glorioso  rege  Balduino.  AMHN. 

II 

1113,  2 janvier , Bènèvent.  — Pascal  II  confirme  les  privilèges  de 
l’abbaye  de  Notre-Dame  de  Josaphat. 

( S.  Isidoro , 76). 

Pascalis  episcopus  servus  servorum  Dei  dilectis  filiis  Hugoni 
abbati  venerabilis  monasterii  Sancte  Marie  de  valle  Josaphat 
ej usque  successoribus  regulariter  substituendis  in  perpetuum. 
Redemptori  omnium  gentium  Domino  nostro  Jhesu-  Christo 
gratias  agimus  quod  passionis  et  resurrectionis  sue  locum , civi- 
tatem videlicet  Jérusalem  in  qua  redemptionem  omnium  gen- 
tium operatus  est , ab  infidelium  potestate  temporibus  nostris  eri- 
puit et  suam  illic  ecclesiam  misericorditer  exaltavit , adimplens 
quod  per  prophetam  dixerat  : « Locum  pedum  meorum  glorifi- 
cabo. » Ubi  nimirum  etiam  beate  matris  ejus  sepulcrum  a fide- 
libus honoratur.  Et  nos  itaque  ipsius  sepulcri  venerabile  mo- 
nasterium in  valle  Josaphat  constitutum,  pro  ipsius  Domine  nostre 
beate  Marie  Dei  genitricis  et  semjer  virginis  devotione  ac  reve- 
rentia , privilegii  presentis  auctoritate  et  apostolice  sedis  protec- 
tione munimus.  Statuimus  enim  ut  quecunque  dona  quascunque 
possessiones  egregie  memorie  Gotefridus  dux  et  Balduinus  Jero- 
solimitanus  rex  vel  alii  fideles  viri  eidem  monasterio  contulerunt, 
quecunque  etiam  in  futurum  concessione  pontificum,  liberalitate 
principum  vel  oblatione  fidelium  juste  atque  canonice  poteritis 
adipisci , firma  vobis  vestrisque  successoribus  et  illibata  perma- 
neant. Sane  laborum  vestrorum  decimas  ab  episcopis  seu  episco- 
porum ministris  ubilibet  exigi  prohibemus.  Interdicimus  etiam 
ne  per  alicujus  solemnitatis  occasionem  in  cenobio  vestro  cena 
vel  prandium  a Jerosolimitane  ecclesie  episcopo  vel  clericis  exi- 
gatur, ne  servorum  Dei  quiés  hujusmodi  occasionibus  perturbetur. 
Redditus  vero  qui  de  rusticorum  infidelium  censu  vestro  mo- 
nasterio constituti  sunt  vel  in  futurum  prestante  Domino  confe- 
rentur, vobis  integros  manere  censemus.  Porro  sepulturam  ejus- 
dem loci  omnino  liberam  esse  decernimus  ut  eorum  qui  illic 
sepeliri  deliberaverint  devotioni  et  extreme  voluntati,  nisi  excom- 
municati  sint,  nullus  obsistat.  Mortuorum  autem  parrochianorum 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  23 

nlemosinas  de  quibus  parrochialis  ecclesia  suam  partem  accepe- 
t quiete  ac  prêter  alicujus  molestias  a vobis  accipi  et  haberi  san- 
mus.  Laicos  seu  clericos  irregulariter  viventes  ad  conversionem 
iscipere  nullius  episcopi  vel  propositi  contradictio  vos  inhibeat, 
d hec  adicientes  decernimus  ut  nulli  omnino  hominum  liceat 
Lem  monasterium  temere  perturbare  aut  ejus  possessiones  auferre 
fi  ablatas  retinere,  minuere  vel  temerariis  vexationibus  fatigare, 
)d  omnia  integra  conserventur  eorum  pro  quorum  substenta- 
one  et  gubernatione  concessa  sunt  usibus  omnimodis  profutura, 
dva  Jerosolimitane  ecclesie  canonica  reverentia.  Si  qua  igitur 
i futurum  ecclesiastica  quelibet  secularisve  persona  hanc  nos- 
*e  constitutionis  paginam  sciens  contra  eam  temere  venire  temp- 
iverit , secundo  tertio  ve  commonita  si  non  satisfacione  congrua 
mendaverit  potestatis  honorisque  sui  dignitate  careat  reamque 
3 divino  judicio  de  perpetrata  iniquitate  cognoscat  et  a sacratissimo 
nrpore  ac  sanguine  Dei  et  Domini  redemptoris  nostri  Jhesu 
hristi  aliena  fiat  atque  in  extremo  examine  districte  ultioni  sub- 
iceat.  Cunctis  autem  eidem  loco  justa  servantibus  sit  pax  Do- 
lini  nostri  Jhesu  Christi,  quatenus  et  hic  fructum  bone  actionis 
ercipiant  et  apud  districtum  judicem  premia  eterne  pacis  inve- 
iant.  Amen , amen,  amen. 

Scriptum  per  manum  Grisogoni  notarii  sacri  palatii. 

Ego  Pascalis  catholice  ecclesie  episcopus  subscripsi. 

Ego  Landulphus  archiepiscopus  Beneventanus  subscripsi. 

Ego  Sennes  Dei  gratia  Capuanus  archiepiscopus  legi  et  subs- 
ripsi. 

Ego  Risus  Barensis  episcopus  legi  et  subscripsi. 

Ego  Richardus  Albanensis  episcopus  legi  et  subscripsi. 

Ego  Cono  Prenestinus  episcopus  legi  et  subscripsi. 

Ego  Gregorius  Terracinensis  episcopus  legi  et  subscripsi. 

Ego  Henricus  Neocastrensis  episcopus  subscripsi. 

Ego  Anastasius  presbyter  cardinalis  tituli  Beati  Clementis  legi 
; subscripsi. 

Ego  Gregorius  presbyter  cardinalis  Sancti  Grisogoni  subscripsi. 
Ego  Boso  apostolice  sedis  diaconus  subscripsi. 

Ego  Romoaldus  cardinalis  diaconus  subscripsi. 

Datum  Beneventi  per  manum  Joannis  sancte  Romane  ecclesie 
aconi  cardinalis  ac  bibliothecarii , Illi  nonas  Januarii , indie- 
nne VI , Incarnacionis  Dominice  anno  MCXIIII , pontificatus 
item  domini  Pascalis  secundi  pape  anno  XIII1  (1). 


(1)  La  date  réelle  de  cette  bulle  est  1113.  En  effet,  Y Art  de  vérifier  les  dates 


22 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


netur  nisi  resipuerit.  Facta  est  autem  hec  cartha  anno  ab  Incar- 
natione Dominica  MGXII  ; regente  ecclesiam  Hierosolimitanan. 
Arnulfo  patriarcha  et  regnante  glorioso  rege  Balduino.  AMHN. 

II 

1113,  2 janvier , Bènévent.  — Pascal  II  confirme  les  privilèges  dt 
l’abbaye  de  Notre-Dame  de  Josaphat. 

(S.  Isidoro,  76). 

Pascalis  episcopus  servus  servorum  Dei  dilectis  filiis  Hugoni 
abbati  venerabilis  monasterii  Sancte  Marie  de  valle  Josaphal 
ej  usque  successoribus  regulariter  substituendis  in  perpetuum 
Redemptori  omnium  gentium  Domino  nostro  Jhesu- Christe 
gratias  agimus  quod  passionis  et  resurrectionis  sue  locum , civi- 
tatem videlicet  Jérusalem  in  qua  redemptionem  omnium  gen- 
tium operatus  est , ab  infidelium  potestate  temporibus  nostris  eri- 
puit et  suam  illic  ecclesiam  misericorditer  exaltavit , adimplens 
quod  per  prophetam  dixerat  : « Locum  pedum  meorum  glorifi • 
cabo.  » Ubi  nimirum  etiam  beate  matris  ejus  sepulcrum  a Me- 
libus honoratur.  Et  nos  itaque  ipsius  sepulcri  venerabile  mo- 
nasterium in  valle  Josaphat  constitutum,  pro  ipsius  Domine  nostre 
beate  Marie  Dei  genitricis  et  semjer  virginis  devotione  ac  reve- 
rentia , privilegii  presentis  auctoritate  et  apostolice  sedis  protec- 
tione munimus.  Statuimus  enim  ut  queeunque  dona  quascunque 
possessiones  egregie  memorie  Gotefridus  dux  et  Balduinus  Jero- 
solimitanus  rex  vel  alii  fideles  viri  eidem  monasterio  contulerunt 
queeunque  etiam  in  futurum  concessione  pontificum,  liberalitate 
principum  vel  oblatione  fidelium  juste  atque  canonice  poteritis 
adipisci , firma  vobis  vestrisque  successoribus  et  illibata  perma- 
neant. Sane  laborum  vestrorum  decimas  ab  episcopis  seu  episco- 
porum ministris  ubilibet  exigi  prohibemus.  Interdicimus  etian 
ne  per  alicujus  solemnitatis  occasionem  in  cenobio  vestro  cena 
vel  prandium  a Jerosolimitane  ecclesie  episcopo  vel  clericis  exi- 
gatur, ne  servorum  Dei  quies  hujusmodi  occasionibus  perturbetur 
Redditus  vero  qui  de  rusticorum  infidelium  censu  vestro  mo- 
nasterio constituti  sunt  vel  in  futurum  prestante  Domino  confe- 
rentur, vobis  integros  manere  censemus.  Porro  sepulturam  ejus- 
dem loci  omnino  liberam  esse  decernimus  ut  eorum  qui  illi( 
sepeliri  deliberaverint  devotioni  et  extreme  voluntati,  nisi  excom- 
municati  sint,  nullus  obsistat.  Mortuorum  autem  parrochianorun: 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  23 

helemosinas  de  quibus  parrochialis  ecclesia  suam  partem  accepe- 
rit quiete  ac  prêter  alicujus  molestias  a vobis  accipi  et  haberi  san- 
cimus, Laicos  seu  clericos  irregulariter  viventes  ad  conversionem 
suscipere  nullius  episcopi  vel  propositi  contradictio  vos  inhibeat. 
Ad  hec  adicientes  decernimus  ut  nulli  omnino  hominum  liceat 
idem  monasterium  temere  perturbare  aut  ejus  possessiones  auferre 
vel  ablatas  retinere,  minuere  vel  temerariis  vexationibus  fatigare, 
sed  omnia  integra  conserventur  eorum  pro  quorum  substenta- 
tione  et  gubernatione  concessa  sunt  usibus  omnimodis  profutura, 
salva  Jerosolimitane  ecclesie  canonica  reverentia.  Si  qua  igitur 
in  futurum  ecclesiastica  quelibet  secularisve  persona  hanc  nos- 
tre  constitutionis  paginam  sciens  contra  eam  temere  venire  temp- 
taverit , secundo  tertio  ve  commonita  si  non  satisfacione  congrua 
emendaverit  potestatis  honorisque  sui  dignitate  careat  reamque 
se  divino  judicio  de  perpetrata  iniquitate  cognoscat  et  a sacratissimo 
corpore  ac  sanguine  Dei  et  Domini  redemptoris  nostri  Jhesu 
Christi  aliena  flat  atque  in  extremo  examine  districte  ultioni  sub- 
jaceat. Cunctis  autem  eidem  loco  justa  servantibus  sit  pax  Do- 
mini nostri  Jhesu  Christi,  quatenus  et  hic  fructum  bone  actionis 
percipiant  et  apud  districtum  judicem  premia  eterne  pacis  inve- 
niant. Amen,  amen,  amen. 

Scriptum  per  manum  Grisogoni  notarii  sacri  palatii. 

Ego  Pascalis  catholice  ecclesie  episcopus  subscripsi. 

Ego  Landulphus  archiepiscopus  Beneventanus  subscripsi. 

Ego  Sennes  Dei  gratia  Gapuanus  archiepiscopus  legi  et  subs- 
cripsi. 

Ego  Risus  Barensis  episcopus  legi  et  subscripsi. 

Ego  Richardus  Albanensis  episcopus  legi  et  subscripsi. 

Ego  Cono  Prenestinus  episcopus  legi  et  subscripsi. 

Ego  Gregorius  Terracinensis  episcopus  legi  et  subscripsi. 

Ego  Henricus  Neocastrensis  episcopus  subscripsi. 

Ego  Anastasius  presbyter  cardinalis  tituli  Beati  Clementis  legi 
et  subscripsi. 

Ego  Gregorius  presbyter  cardinalis  Sancti  Grisogoni  subscripsi. 

Ego  Boso  apostolice  sedis  diaconus  subscripsi. 

Ego  Romoaldus  cardinalis  diaconus  subscripsi. 

Datum  Beneventi  per  manum  Joannis  sancte  Romane  ecclesie 
diaconi  cardinalis  ac  bibliothecarii , Illi  nonas  Januarii , indic- 
tione VI , Incarnacionis  Dominice  anno  MCXIIII , pontificatus 
autem  domini  Pascalis  secundi  pape  anno  XIII1  (1). 


(1)  La  date  réelle  de  cette  bulle  est  1113,  En  effet,  l’Art  de  vérifier  les  dates 


24 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


III 

1113,  3 janvier , Bênévent.  — Pascal  II  confirme  les  possessions  de 
l'abbaye  de  Notre-Dame  de  Josaphat  en  Sicile  et  en  Calabre, 

(S.  Mauro,  199). 

Pascalis  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilectis  filiis  Huguni 
abbati  venerabilis  monasterii  Sancte  Marie  de  valle  Josaphat  suis- 
que successoribus  regulariter  substituendis  in  perpetuum.  Pos- 
sessiones et  bona  ecclesiastica  patrimonia  pauperum  sunt  et  pre- 
tia peccatorum  et  ideo  a nullo  debent  distrahi  vel  occupari , set 
ad  usus  ad  quos  destinata  sunt  illibata  servari.  Eapropter,  dilecti 
in  Domino  filii  Hugo  abbas  et  conventus  monasterii  Josaphat , 
vestre  devocionis  exigentibus  meritis , votis  vestris  libenter  an- 
nuimus et  ob  reverentiam  sepulcri  Dei  genitricis  semperque  vir- 
ginis Marie  cujus  officio  die  noctuque  estis  totaliter  mancipati,  vos 
et  monasterium  vestrum  sub  beati  Petri  tutela  et  nostra  defensione 
suscipimus  et  prosentis  scripti  privilegio  communimus  , statuen- 
tes ut  quascunque  possessiones  quecunque  bona  idem  monaste- 
riem  in  presentia  nunc  juste  et  legitime  possidet  aut  in  futurum 
concessione  pontificum  , largicione  regum  vel  principum , obla- 
tione fidelium  seu  aliis  justis  modis  Deo  propitio  poterit  adhi- 
pisci,  firma  vobis  vestrisque  successoribus  et  illibata  permaneant, 
in  quibus  hec  propriis  duximus  exprimenda  vocabulis  : in  primis 
in  parrochia  Messanensi , prope  ipsam  civitatem  , ex  dono  Roge- 
rii  illustrissimi  comitis  Sicilie  et  Calabrie,  ecclesiam  Sancte  Ma- 
rie Magdalene  cum  omnibus  pertinenciis  suis  ; quam  ecclesiam 
dilectus  in  domino  frater  Goffredus  Tfaynensis  et  Messanensis 
episcopus  consecravit  sibique  de  assensu  nostro  et  suorum  cano- 
nicorum consensu  cimiterium,  baptisma,  confessionem , oblatio- 
nes et  libertatem  intrandi  et  exeundi  ad  esequias  mortuorum  et  pul- 
sandi campanas  et  recipiendi  erisma  et  oleum  sanctum  ab  ecclesia 
Messanensi  libere  et  perpetualiter  absque  ulla  exactione  habere 
concessit.  Item  in  eadem  parrochia  ex  dono  Eleazar  militis  clari 
ecclesiam  Sancte  Anne  de  Galathcum  villanis,  terris  et  vineis  suis, 
cui  predictus  Goffredus  episcopus  ex  assensu  nostro  cimiterium , 

nous  apprend  que  ce  pape  a quelquefois  anticipé  sur  nous  d'une  année  entière. 
C'est  ce  qui  nous  est  confirmé  dans  le  cas  présent  par  le  chiffre  de  l’indiction 
et  par  celui  de  l'année  du  pontificat. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  25 

baptisma , confessionem  et  decimas  hominum  habere  concessit. 
Item  in  parrochia  Rossani , ex  dono  Rogerii  et  Guillelmi  ducum 
Apulie,  ecclesiam  Sancte  Marie  in  territorio  Sancti  Mauri  cum  om- 
nibus pertinendis  suis  et  gripouno  habendo  in  mari  Sancti  Mauri 
et  Curiliani  et  tota  hereditate  que  fuit  Riccardi  Senescalci  et  Hu- 
gonis  de  Glaromonte  et  Tristagni  de  Duno  ; et  in  parrochia  Cas- 
sanensi  ecclesias  Sancti  Laurencii , Sancte  Marie  de  Gapharo  et 
Sancti  Theodoricum  pertinendis  suis  et  uno  molendino.  Item  in 
parrochia  Angloni,  in  territorio  Pulicorii,  ex  donacione  Alberede 
uxoris  quondam  Rogerii  de  Pomaria,  ecclesiam  Sancti  Basilii 
cum  terris  suis  et  terrarum  consuetudinibus.  Item  in  civitate  Ta- 
rentina et  in  territorio  suo  ex  concessione  Constande  regis  Fran- 
corum filie , uxoris  Boamundi  principis  Antiocheni , ecclesiam 
Sancte  Perpetue  cum  omnibus  pertinendis  suis  et  orto  uno  et 
duobus  ecclesiis  in  casali  quod  dicitur  Paternum  et  quadraginta 
quinque  pedibus  olivarum  et  cum  vinea  magistri  Fimii  et  altera 
vinea  sita  in  territorio  Sancti  Petri  Imperialis.  Item  ex  concessione 
Emme  filie  Rogerii  comitis  Sicilie  et  Galabrie,  terram  cum  antro 
et  orto  ante  ecclesiam  Sancte  Perpetue.  Item  ex  concessione  Boa- 
mundi filii  predicti  Boamundi  principis,  barcam  unam  cum  duo- 
bus piscatoribus  tantum  habendam  ad  piscandum  in  parvo  mari 
Tarentine  urbis  liberam  a consuetudine  tercie  partis  piscationis. 
Preterea  quia  nolumus  tantorum  beneficiorum  esse  expertes,  vo- 
lumus et  sancimus  ut  omnibus  donacionibus  et  concessionibus 
supradictis  in  sua  firmitate  manentibus,  nullus  episcopus  vel  ar- 
chiepiscopus  seu  minister  eorum,  per  alicujus  sollempnitatis  oc- 
casionem cenam  vel  prandium  exigere  in  obbedienciis  vestris  pré- 
sumât, nec  procurationes,  visitaciones  vel  alias  subjectiones  seu 
vexaciones  imponat.  Item  adjicientes  decernimus  ut  nulli  omnino 
hominum  liceat  prefatum  monasterium  temere  perturbare  aut  ejus 
possessiones  auferre  vel  ablatas  retinere,  minuere  aut  temerariis 
vexacionibus  fatigare  seu  ipsum  vel  obedientias  suas  interdicto 
subjicere,  et  omnia  integra  conserventur  eorum  pro  quorum  subs- 
tentacione  et  gubernacione  concessa  sunt  usibus  omnimodis  pro- 
futura. Si  qua  igitur  ecclesiastica  secularisve  persona  hanc  nostre 
constitucionis  sciens  paginam  infringere  attemptaverit , secundo 
terciove  commonita  nisi  reatum  suum  congrua  satisfacione  cor- 
rexerit, potestatis  honorisque  sui  dignitate  careat , reamque  se 
divino  judicio  existere  de  perpetrata  iniquitate  cognoscat  et  a sa- 
cratissimo corpore  ac  sanguine  Dei  et  redemptoris  nostri  Jhesu 
Christi  aliena  fiat  atque  in  extremo  examine  districte  ulcioni 
subjaceat.  Cunctis  autem  eidem  loco  sua  jura  servantibus  sit  pax 


26 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


Domini  nostri  Jhesu  Christi  quatenus  et  hic  fructum  bone  actio- 
nis percipiant  et  apud  districtum  judicem  premia  eterne  pacis  in- 
veniant. 

Ego  Pascalis  catholice  ecclesie  episcopus  subscripsi  (1).' 

Ego  Sennes  Dei  gracia  Capuanus  archiepiscopus  subscripsi. 

Ego  Risus  Barensis  archiepiscopus  subscripsi. 

Ego  Cono  Prenestrinus  (sic)  episcopus  subscripsi. 

Ego  Gregorius  Terracinensis  episcopus  subscripsi. 

Ego  Richardus  Albanensis  episcopus  subscripsi. 

Ego  Landu[l]fus  archiepiscopus  Beneventanus  subscripsi. 

Ego  Anastasius  sancte  Romane  ecclesie  presbyter  cardinalis  ti- 
tuli Sancti  Clementis  subscripsi. 

Ego  Gregorius  presbyter  cardinalis  Sancti  Grisogoni  subscripsi. 

Ego  Romoaldus  diaconus  cardinalis  subscripsi. 

Ego  Boso  sancte  Romane  ecclesie  diaconus  cardinalis  sub- 
scripsi. 

Datum  Beneventi  per  manum  Joannis  sancte  Romane  ecclesie 
diaconi  cardinalis  ac  bibliotecarii , III  nonas  Januarii  , indic- 
tione VIII , Incarnationis  Dominice  anno  millesimo  centesimo 
XIIII , pontificatus  autem  domini  Pascalis  secundi  pape  anno 
[XIIII]  (illisible)  (2). 


IV 

1114.  — Roger , prince  d'Antioche , confirme  les  libéralités  faites  à 
N.-D.  de  Josaphat  par  plusieurs  de  ses  barons  , et  y ajoute  les 
siennes. 


(S.  Anselme»,  26.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti.  Ego  Rogerius  annuente  misericordia  Dei  princeps  An- 
tiochenus, flagitatus  à quibusdam  baronibus  meis  ut  elemosinam 
et  beneficia  que  ipsi,  pro  animarum  suarum  redemptione,  ecclesie 
sancte  et  gloriose  Virginis  Marie  de  valle  Josaphat  contulerunt  ex 
mei  parte  consentirem  et  annuerem,  volens  partem  habere  in  ora- 
tionibus sanctorum  [virorum]  qui  ibi  nocte  ac  die  serviunt,  beni- 


(1)  La  signature  du  pape  est  soit  de  sa  main,  soit  de  celle  d’un  secrétaire  de 
la  main  ; en  tout  cas,  elle  est  d’une  écriture  fort  différente  de  celle  du  scribe  qui 
a transcrit  le  reste  de  l’acte. 

(2)  Même  remarque  que  pour  la  bulle  précédente. 


///^  _ /Ztar/r  (//>  /ùx/er.  /xvxre  e/'A/i&oc/te 


/}//>/■  des  /ù'  /r  d Adi  el  de  /io me 


«homwr  laces 


1 


Fase.  X/X.  /7  //  2(>J 

vs?~m 


Il 

J — * *tùwon$0p4d^^èiw  <*ips  jet'  \_><p  J Yogmu*  \mi 

cncf  nnfcîicji*Ju  Jt  prweeps  anewi^u^L^tus  a<fui);iarn  Lifomlus  mn<^  irr  c(mo^ 

- tuw  <v  ten^peu  <jur  ipfi  wo  iniimrum^iuruw  jrirniptume’  çcclcsiç  SC£  <*?  glortoiç-  ui^i 

. ni  (JiMt  IruJir  tAipLr  couru  confennrem-^  a-rniucrm  • uicnç,  parvon 

Lierr  trj  owcuwiL/Îc^um  <juuli  noClc  u JLtlmmmr'  tenrniranmu  (kmf  Uolmurt  & 
luptf  ^ccicioru  coron)  • ovauicquil  u^i  unu^iulcj;  yro  moiuiojuo  concuLt. 

■ fatum  Acfmruiro  mwfanAïut^ftait  Sunr  hixxmc/m  Lee  Lm^ltnr-  IwLerü 

■ U ^iuL^mt5  ejl  unum  caJ^Î  nomme  ÿfflüjsmyfc^r 

mi  c^al^iwminrjuru> . ^.odcrcus  ic  co  Ltb  yrua  ^cyumliiAm 


Xltud 


It uaf  tnfciom  unoquoquC^anno 
meau-cmA  ^s^unucMAie* 

JL 


• oA^rcxKus^-c/C’  (ternis  pcium  utwcjuo^;  2Lnno-<s^c  . 

>Auit*  <«  tnc^lrcfuoi.  uocarur'  ôlck 


aptpi 


Ættotf  unu  tAde*  nomwûf-i 


iotuLuits  . 
^iodetsccc'  laLr^mlenni 
nain 


ca^L  unu/  nomitvr  ^ * Cço  auruolms  yAfâcv\ot\evxcï 

. eti  çcck*  urîu^itAxwn  Jr*  tappf AucT  meu  cjua  patns  ttums  mcç  ce  AuunaiU  mci  : 

_ XiwcjvJt nccnW<muu  pa-raicu  tn*DfU’C<mcejît  «no^ewc |;  ttmo  iu;r  £j?rmo  aIui  Aum  .;'  3l 

•1*  ln$tulL$- <*zcAaL ejaumr Auunaii meiX Jtpul  CiiliL proanmu nus  •! 

, * concAlAquanuiAraneü  adin^^e^  concebo-  cerrfojur aluccc  coûtât*  , 
* lAijruu^ano  jis-c^mujLmu  wra  euutotr  ult  Mj)ipîtuftî4  eu  ituc 


i?/ 


cjtiA^etuo  tuftrp 


, r,  , . yoj  icLtW 
•ô)‘C;xutt  • 1*  j iteumr  .vi  XU tJLtnonw  L 


OfXi  Ü[Ul 


AbtncApAtumr 
j iyujc- 


Itu* 


y < 

uenmc^ 


a 

pi 

t'  rTv 

it-., 


’r/iest  TTiorùi . Fd/tear. 


7/e/iot/ . Duja/'d/n 


< f.  A/hreùno  77 ô ~ Jdenu  -s/rei/uleurtfe  Z or/ej/rui/ 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  27 

gne  annui  bone  voluntati  et  juste  petitioni  eorum  et  quicquid  ipsi 
predicte  ecclesie  unusquisque  pro  modulo  suo  contulerunt  ratum 
et  firmum  meo  sanctivi  (sic)  et  stabilivi  sigillo.  Sunt  autem  qui 
hec  largiti  sunt  : Rotbertus  filius  Fulcon[is]  qui  largitus  est  unum 
casale  nomine  Merdic;  Rotbertus  de  Vizpont  aliud  casale  nomine 
Burio  ; Rotbertus  de  Sancto  Loth  (1)  apud  piscariam  suam  GGGGG 
libras  piscium  unoquoque  anno  ; W.  Capreolus  GG  libras  piscium 
unoquoque  anno  et  G mecuchia  (?)  salis  et  unum  casale  quod 
appellatur  Sancti  Pauli  et  in  casale  quod  vocatur  Oschi  duo  ara- 
tra terre  ; Rotbertus  de  Laitot  unum  casale  nomine  Anadi...  Bo- 

nabulus  casale  unum  nomine Ego  autem  volens  partem  et 

societatem  habere  in  beneficiis  ecclesie , ut  supradictum  est , tam 
pro  salute  mea  quam  patris  (2)  et  matris  mee  et  avunculi  mei 
Tancredi  (3)  necnon  et  omnium  parentum  meorum  concessi  uno- 
quoque anno,  jure  perpetuo,  ad  victum  monachorum  D anguillas 
et  casale  quod  uxor  avunculi  mei  Tancredi  (4)  apud  Gibellum  pro 
anima  ejus  eidem  ecclesie  concessit , quantum  attinet  ad  me  ; et 
ego  concedo  et  terram  que  adjacet  civitati  sicut  designata  est  a 
nobis  et  unam  domum  infra  civitatem  ubi  hospitentur  fratres  cum 
illuc  venerint  quam  perpetuo  jure  possideant.  Facta  est  autem 
hec  datio  anno  ab  Incarnatione  Domini  MCXIIII,  indictione  VII, 
sub  testimonio  horum  qui  subscripti  sunt. 

(Manquent  les  noms  des  témoins.) 

V 

1115.  — Baudouin  roi  de  Jérusalem , confirme  les  donations  faites 
à l’hôpital  de  N.-D.  de  Josaphat  par  Guillaume  de  Bures. 

(Ste  Maddalena , 14). 

f In  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Notum  sit  omnibus 
fidelibus  quod  ego  Balduinus  Dei  gratia  rex  Jherosolimitanus , 
Dei  amore  et  timore,  Willelmi  etiam  de  Bures  baronis  mei  (5)  hu- 


(1)  C'est  ce  même  chevalier  qui,  par  sa  fuite,  causa  la  perte  de  la  bataille  où 
fut  tué  le  prince  Roger,  en  1119  ( Guill . Tyr.,  1.  XII,  chap.  9). 

(2)  Richard,  prince  de  Salerne. 

(3)  Albert  d'Aix,  1.  XII,  chap.  IX  et  XII. 

(4)  Guillaume  de  Tyr,  XI,  1.  Ann.  Comn.,  XII,  p,  346. 

(5)  Les  Familles  d’Outremer  (p.  445)  n’indiquent  pas  à quelle  époque  précise 
Guillaume  de  Bures  a succédé,  comme  prince  de  Tibériade,  à Jocelin  de  Courte- 
nay.  Nous  y lisons  seulement  que  ce  fut  quand  celui-ci  eut  reçu  de  Baudouin 
de  Bourcq  le  comté  d’Edesse.  A coup  sûr,  ce  n’est  pas  immédiatement  après  son 


28 


CHARTES  DE  TERRE- SAINTE 


mili  interventione,  donum  quod  dedit  prefatus  Willelmus  hospi- 
tali Beate  Marie  Josaphat  videlicet  casale  unum  in  territorio  Gordi 
situm  nomine  Jerraz  , regia  potestate  a Deo  michi  data  confirmo 
in  eternum  habendum  et  possidendum,  concedente  Jocelino 
Tyberiadis  domino.  Concedo  etiam  ejusdem  Willelmi  peticione 
domos  quas  ipse  Willelmus  et  Agnes  nobilis  uxor  ejus  (1)  Jhero- 
solimis  habebant  et  predicto  hospitali  dederant.  Si  quis  autem 
aliquo  tempore  hoc  voluerit  adnullare  , perpetuo  feriatur  anathe- 
mate. Amen  , amen.  Fiat,  fiat.  Actum  est  igitur  et  confirmatum 
hoc  donum  anno  ab  Incarnatione  Domini  nostri  Jesu  Christi 
MCVX  (2),  epecta  (sic)  XXVIII  (3),  regni  quoque  regis  Bal- 
duini  VX  (sic) , gubernante  Acelino  jamdictum  hospitale  sub  Hu- 
goni&  regula  primi  abbatis  in  valle  Josaphat.  Hujus  rei  testes  sunt 
Paganus  cancellarius , Symon  constabularius  (4)  Pisellus  viceco- 
mes , Guido  de  Milii  (5) , Robertus  GifFarz , Galterius  Mahu- 
met  (6),  Romanus  de  Podio  (7).  Jocelini  concessionis  testes  hi 
sunt  : Ado  de  Cirisy  (8) , Umfridus  de  Torum  (9) , Tetbaldus 
Rundels,  Drogo  de  Bria. 

( Les  lacs  de  soie  rouge  qui  ont  supporté  le  sceau  adhèrent  encore  à 
l'acte.) 


élection  que  le  nouveau  roi  abandonna  son  fief  à son  cousin  le  prince  de  Tibé- 
riade, car  celui-ci  porte  encore  ce  titre  le  14  février  1119  (Cf.  n°  VII).  La  date 
réelle  de  toutes  ces  transmissions  doit  être  1120,  puisqu'on  plaçait  en  1121  la 
première  année  du  principat  de  Guillaume  de  Bures  (Cf.  n°  IX). 

(1)  ün  ne  connaissait  pas  jusqu’ici  d'acte  où  fût  nommée  la  femme  de  Guil- 
laume de  Bures  (Cf.  Familles  d’Outremer , p.  452).  Les  Lignages  d’Outremer  Iul 
faisaient  épouser  Eschive , fille  et  héritière  de  Hugues  de  Saint-Omer,  ou  de 
Fauquembergue , premier  seigneur  de  Tibériade.  Quant  à Agnès , le  même  ou- 
vrage lui  fait  épouser  Gautier  de  Beyrouth.  Elle  aurait  été  fille  d'Helvis,  fille 
elle-même  de  Hugues  de  Saint-Omer  ( Lign . d’Outremer  apud  Hist.  des  Croisa- 
des. Lois  II,  p.  455). 

(2)  Cette  interversion  de  chiffres  se  retrouve  non  seulement  à la  ligne  sui- 
vante, mais  encore  dans  notre  acte  n°  VII. 

(3)  Corr.,  XXIII. 

(4)  Ce  connétable  ne  figure  pas  dans  la  liste  des  Familles  d’Outremer,  p.  619. 

(5)  Il  est  à remarquer  que,  dans  aucun  acte,  Gui  de  Milly  ne  prend  le  titre  de 
seigneur  de  Naplouse,  ce  qui  confirme  les  remarques  de  l'éditeur  des  Familles 
d’Outremer  (p.  406). 

(6)  Seigneur  de  Saint-Abraham.  Fam.  d’Outremer,  p.  424. 

(7)  Seigneur  de  Montréal.  Fam.  d’Outremer,  p.  400. 

(8)  Ce  seigneur  avait,  en  1102,  pris  la  fuite,  avec  le  roi  Baudouin  Ier,  devant 
Rame  ( Alb . Aq.,  IX,  4).  Sa  femme  s'appelait  Richoldis  et  son  fils  Garmond 
(n°*  VI  et  VII).  Girard  de  Chérisy,  qu'Albert  d’Aix  fait  figurer  parmi  les  com- 
pagnons de  Godefroi  de  Bouillon  devant  Nicée,  appartenait  à la  même  famille. 

(9)  Cf.  Fam  d’Outremer,  p.  470. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  29 


VI 

1115.  Jérusalem.  — Baudouin  1er,  roi  de  Jérusalem,  confirme  toutes 
les  possessions  de  l'abbaye  de  Josaphat. 

(S.  Placido,  216). 

-J*  In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et 
Spiritus  Sancti,  amen.  Ego  Balduinus  Dei  gracia  Latinitatis 
Jherosolimorum  rex  , future  beatitudinis  particeps  fieri  cupiens, 
id  quod  per  intercessionem  beatissime  Dei  genitricis  Marie  fieri 
posse  non  abigens  ut  possim  regnum  a Deo  michi  traditum  gu- 
bernare et  cum  eo  in  eternum  regnare  , ipsi  Deo  et  predicte  ejus 
genitrici  ecclesieque  ad  ipsius  honorem  in  valle  Josaphat  cons- 
titute et  viro  honesto  Hugoni  ejusdem  cenobii  abbati  religioso  et 
successoribus  ejus  ceterisque  fratribus  tam  futuris  quam  presen- 
tibus  ibidem  Deo  et  sancte  Marie  servientibus  , dono  et  concedo 
pro  salute  anime  mee  et  patris  mei  et  matris  mee  et  fratruum  (sic) 
meorum  et  jure  perpetuo  terras  quam  possidet  jamdicta  ecclesia; 
omnes  habendas  confirmo  ab  oriente  et  occidente  et  meridie  et 
septentrione  et  in  valle  et  extra  vallem  et  fontem  Syloe  et  domos 
et  hortos  quos  habent  infra  muros  Jherusalem  , et  in  Joppe  terra 
quatuor  carruciis , et  Achon  duobus,  et  juxta  Neapolim  casale 
nomine  Aschar  cum  omnibus  pertinentiis  suis  et  quecumque  a 
bonis  hominibus  data  sunt  et  quorum  nomina  sunt  hec  : Lam- 
bertus  dedit  Deo  et  Sancte  Marie  de  valle  Josaphat  casale  nomine 
Soesme  situm  super  flumen  quod  vulgo  Flumen  Diaboli  nuncu- 
patur, laudantibus  Goscelino  principe  Tyberiadis  et  Willelmo  de 
Buris  qui  hoc  ipsum  casale  eidem  Lamberto  prebuerat.  Barianus 
constabularius  Joppe  dedit  predicte  ecclesie  terram  et  vineas  in 
territorio  Jherosolimitano  : Wido  de  Miliaco  pro  sua  et  uxoris 
sue  Helisabeth  (1)  anima  contulit  prefate  ecclesie  terras  et  vineas 
in  prescripto  territorio.  Radulfus  Aliensis  donavit  ecclesie  pre- 
dicte terram  juxta  Montem  Gaudii  sitam  et  in  Jherusalem  do- 
mum cum  orto.  Eustachius  Granerius  (2)  dedit  eidem  ecclesie 


(1)  Les  Lignages  d’Outremer  appellent  la  femme  de  Gui  de  Milly  Stéphanie 
(chap.  XIV,  p.  462),  et  rapportent  qu’étant  veuve,  elle  épousa  Baudouin,  sei- 
gneur de  Rame.  Elisabeth  serait  en  ce  cas  la  première  femme  de  Gui  de  Milly. 

(2)  Eustacho  Granier,  seigneur  de  Césarée,  n'était  pas  encore  connétable  de 


30  CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 

casale  nomine  Capharabra  cum  omnibus  pertinenciis  suis  in  ter- 
ritorio Sydonis  et  infra  civitatem  domum  unam  et  in  confinio 
Cesaree  casale  nomine  Bethalla  cum  omnibus  pertinenciis  suis 
et  in  ipsa  civitate  domum  unam.  Balduinus  dedit  eidem  ecclesie 
terram  duobus  aratris  sufficientem  in  territorio  Ramensi.  Ro- 
gerius  de  Roseth  (1)  dedit  predicte  ecclesie  villam  in  monte  Be- 
terico  concedente  supradicto  Bariano  cum  omni  possessione  sua. 
Goscelinus  princeps  Tyberiadis  dedit  eidem  ecclesie  casale  no- 
mine Gasrielme  (2)  et  in  Tyberiade  duos  rusticos  cum  omni 
possessione  sua.  Ado  de  Gheresio  (3)  et  Richoldis  uxor  sua  filius- 
que ejus  Warmundus  dederunt  predicte  ecclesie  casale  nomine 
Lichorat  cum  omnibus  appendiciis  suis.  Rogerius  Ramatensis 
episcopus  (4)  dedit  eidem  ecclesie  casale  nomine  Saphoria  cum 
omnibus  pertinenciis  suis  et  in  castro  domum  unam  et  infra  mu- 
ros Mahumerie  aliam  et  ante  castrum  terram  arabilem  quatuor 
carruciis  sufficientem.  Teobaldus  de  Nigella  dedit  jamdicte  eccle- 
sie casale  nomine  Zebezeb  cum  omni  pertinencia  sua.  Tancredus 
dedit  ecclesie  predicte  casale  nomine  Tymini , quod  alio  nomine 
dicitur  Galgala,  situm  in  latere  Montis  Carmeli  cum  omnibus 
pertinenciis  suis , et  in  castro  nomine  Gayphasi  plateam  ubi 
edificata  est  ecclesia  et  domos  et  furnum  et  molendinum  et  terras 
et  arbores  que  sunt  ante  ipsum  castrum.  Hec  omnia  siquidem 
dona  tam  terras  quam  domos  et  ortos  et  omnia  que  possidet  pre- 
dicta  ecclesia  genitricis  Dei  que  in  valle  Josaphat  sita  est,  ubili- 
bet in  regno  meo,  favente  domino  Arnulfo  patriarcha  et  regni 
mei  baronibus  concessi  et  confirmavi  eidem  ecclesie  in  perpetuum 
possidenda  et  scripto  commendavi  et  sigillo  auctoritatis  mee  cor- 
roboravi. Quisquis  igitur  huic  nostre  largitioni  seu  confirmationi 
aliqua  fraudis  molimina  surripiendo  sive  calumpniando  inferre 


Jérusalem  k cette  époque,  puisque  nous  avons  vu,  dans  facte  précédent,  qu'un 
autre  était  alors  revêtu  de  cette  charge.  Notons  en  passant  que , comme  beau- 
coup de  ses  contemporains,  le  seigneur  de  Césarée  n’a  jamais  porté  ni  le  titre 
de  sa  charge  ni  celui  de  son  fief. 

(1)  Cf.  Albert  d’Aix , 1.  III , 28  , et  X , 9 , 10  et  12.  — Familles  d’Outremer , 
p.  338.  C'est  ce  Roger  du  Roset  ou  Rosoi  qui  eut  le  premier  la  garde  de  Jaffa 
après  la  conquête. 

(2)  Il  est  probable  que  si  ce  casai  avait  été  concédé  en  fait  en  1115,  il  ne 
l’avait  pas  été  suivant  les  formes  régulières.  L'acte  de  donation  est  daté  de 
1119  (Cf.  n°  VII). 

(3)  Cf.  la  note  8 de  l'avant-dernière  page. 

(4)  Les  Familles  d’Outremer  (p.  800)  ne  mentionnent  pas  cet  évêque  avant 
1120. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  31 

presumpserit  nisi  resipiscat  et  ad  satisfactionem  in  eadem  ecclesia 
veniat , et  omnipotentis  Dei  parte  et  predicti  patriarche  et  om- 
nium episcoporum , abbatum  et  ceterorum  sacri  ordinis  fratrum 
potestate,  anathematis  sentencia  feriatur  et  maledictionibus,  inde 
maledictus  cum  Dathan  et  Abiron  in  profundum  inferni  demer- 
gatur. Factum  est  autem  hoc  privilegium  in  Jherusalem  anno  In- 
carnacionis  Dominice  millesimo  centesimo  quintodecimo , indic- 
tione septima  (1),  epacta  vicesima  secunda.  Qui  autem  subscripti 
sunt  hujus  privilegii  testes  sunt  : patriarcha  Jherusalem  Arnul- 
fus , E[bremarus]  Cesariensis  archiepiscopus  (2) , B[ernardus] 
episcopus  Nazarenus  (3)  Rogerius  Ramathensis  episcopus  (4)  , 
Achardus  prior  Templi  Domini  (5).  Eustachius  Granerius,  Wil- 
lelmus  de  Buris,  Balduinus  de  Ramis  (6),  Wido  de  Miliaco,  Ma- 
nasses  de  Caïphas  (7),  Rodulfus  de  Fontenei  (8)  Ulricus  vicecomes 
Neapolis  (9),  Balduinus  de  Sancto  Abraham  (10),  Gothman  (11) , 

(1)  L'indiction  de  1115  est  8.  Un  peut  néanmoins  expliquer  le  chiffre  7,  en 
admettant,  ainsi  que  nous  l'avons  dit  dans  l’introduction,  que  l'on  faisait,  à la 
chancellerie  des  rois  de  Jérusalem,  commencer  l’indiction  en  septembre.  En  ce 
cas,  la  présente  confirmation  serait  datée  de  l'un  des  sept  premiers  mois  de 
l'année  1115. 

(2)  Familles  d’Outremer,  p.  756. 

(3)  Les  Familles  d’Outremer  ne  mentionnent  pas  cet  évêque  avant  l’année  1120 
(p.  756). 

(4)  La  même  remarque  s'applique  également  à cet  évêque  (Ibid.,  p.  800). 

(5)  Nous  répéterons  la  même  observation  au  sujet  de  ce  prieur  (Ibid.,  p.  841). 

(6)  Nous  ne  savons  s'il  s’agit  ici  de  Baudouin,  premier  seigneur  de  Rame,  ou 
de  Baudouin,  seigneur  de  Mirebel  et  seigneur  de  Rame  en  1138  (Cf.  Familles 
d’Outremer,  p.  362).  — Nous  retrouvons  encore  la  signature  de  Balduinus  de 
Ramis  ou  de  Ramatha  en  1119  (n°  VII)  et  en  1120  (n°  VIII). 

(7)  Si  ce  Manassès  est  un  seigneur  de  Cayphas,  cela  prouverait  que  Bau- 
douin Ier  aurait  donné  Cayphas  à un  seigneur  particulier  après  la  mort  de  Tan- 
crède,  prince  d'Antioche,  arrivée  en  1112  ( Familles  d’Outremer,  p.  265). 

(8)  Ce  seigneur  figure  dans  plusieurs  de  nos  actes  jusqu'à  l'année  1127 
(n°‘  VII,  VIII  et  XV). 

(9)  Les  Familles  d’Outremer  (p.  412)  ne  connaissent  pas  d'acte  antérieur  à 
U28  oii  paraisse  ce  vicomte  de  Naplouse. 

(10)  Baudouin  de  Saint-Abraham,  qui  est  encore  nommé  dans  plusieurs  pièces 
Je  ce  recueil  (XIV,  XVII  et  XVIII),  et  qui  vivait  encore  en  1136  (Familles 
d’Outremer,  p.  424),  peut  avoir  possédé  cette  seigneurie.  Il  se  placerait  alors 
entre  Gautier  Mahomet  et  Philippe  de  Milly. 

(11)  Ce  Jean  Gothman  ou  Codman  (n°  XIV),  appelé  de  Gomans  dans  les  Ligna- 
ges d’Outremer  (chap.  XIX),  figure  encore  dans  plusieurs  actes  du  Cartulaire  du 
Saint-Sépulcre.  Les  deux  plus  récents  (Saint-Sép.,  99  et  100)  nous  apprennent 
qu'en  1161  il  était  prisonnier  des  infidèles,  et  constatent  une  vente  qu'il  fit  alors 
pour  se  procurer  l'argent  nécessaire  à sa  rançon , du  consentement  de  tous  les 
siens  : « Laudantibus  uxore  mea  Amandala  et  filio  meo  Aucherio  cum  uxore  sua 


32 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


Anselmus  de  Parentei  (1) , Andréas  de  Baldement , Eustachius 
de  Cassel , Galterius  Mahumet , Girard  us  camerarius  (2) , Pi- 
sel  (3),  Ardo. 


YII 

1119,  14  février.  — J ocelin , prince  de  Galilée , donne  à l'abbaye  de 
N.-D.  de  Josaphat  le  casai  de  Casrielme. 

(S.  Anselmo,  130.) 

In  nomine-  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti , amen.  Anno  ab  Incarnacione  Domini  millesimo 
centesimo  decimo  nono , indictione  undecima,  mense  Februario , 
luna  prima,  YIX  (sic)  kalendas  Marcii  regnante  Balduino  rege  Jhe- 
rusalem  secundo  (4)  Warmundo  patriarcha  existente  , Bernardo 
in  Nazareth  episcopante,  ego  Gocelinus  Dei  gratia  Galilee  prin- 
ceps (5) , pro  salute  anime  mee  animarumque  patris  et  matris 
mee  (6)  tociusque  amicorum  et  benefactorum  meorum  concionis, 
Beate  Marie  genitrici  Dei  Dominique  nostri  de  Josaphat , dono 
stabili  et  in  vita  et  post  mortem  , casale  quod  vocatur  Cas- 
rielme prebui.  Si  quis  vero,  me  defuncto,  quacunque  machina- 
cione  subripere  voluerit,  anathematis  vinculo  teneatur  donec  resi- 
piscens supradicte  ecclesie  satisfecerit.  Hujus  vero  rei  testes  exis- 
tunt  : Willelmus  de  Buris,  Balianus,  Radulphus  de  Fontenellis, 
Johannes  camerarius  regis  (7),  Balduinusde  Ramatha,  Arnulfus, 


Stephania,  filia  quoque  mea  Helisabeth , uxore  videlicet  Hugonis,  Cesariensis  do- 
mini. » Il  avait  en  effet  été  fait  prisonnier  devant  Saphet,  en  1157  ( Guill . Tyr 
XVIII,  14). 

(1)  Anselme  de  Parentei  avait  un  frère  nommé  Geofroi  (n09  XIV  et  XVII). 

(2)  Les  Familles  d’Outremer  (p.  630)  ne  mentionnent  qu'une  signature  de  cet 
officier  apposée  à un  acte  de  1110. 

(3)  Ce  Pisel  est  sans  doute  le  vicomte  de  Jérusalem  que  nous  avons  vu  signer 
l'acte  précédent,  et  que  nous  retrouvons  encore  sans  aucun  titre  parmi  les  té- 
moins de  l'acte  suivant. 

(4)  Nous  ne  savons  pourquoi  Ducange  fait  mourir  Baudouin  Ier  en  avril  1119, 
tandis  qu' Albert  d'Aix  (XII,  26  à 30)  et  Guill.  de  Tyr  (XI,  2)  rapportent  sa 
mort  à l'année  1118.  Par  cet  acte  et  par  le  n°  IX,  qui  placent  en  1121  la  troi- 
sième année  du  règne  de  Baudouin  II,  nous  voyons  que  telle  est  la  vérité. 

(5)  Cf.  p.  27,  note  5. 

(6)  Cf.  Familles  d’Outremer,  p.  297. 

(7)  Les  Familles  d’Outremer  (p.  630)  ne  mentionnent  cet  officier  royal  que  de 
1120  à 1138. 


v 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  33 

Pisellus.  Warmundus  de  Gerisi , Henricus  de  Brena  , Anschiti- 
nus  platearius  Jherusalem. 

Ego  Rorgo  Fretellus  (1)  Galilee  cancellarius  sub  hujus  doni  ti- 
tulo perhenni  memorie  hujus  operis  cartam  plumbice  sigillatam 
confirmavi. 

VIII 

1120,  31  janvier , Acre.  — Baudouin  II  confirme  toutes  les  posses- 
sions de  l'abbaye  de  Josaphat . 

(S.  Placido,  14.  — Sta  Cunegonda,  63). 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti.  Ego  Balduinus,  Dei  gratia  latinitatis  Jerosolimorum 
rex  secundus,  future  beatitudinis  particeps  fieri  cupiens  idque  per 
intercessionem  Beatissime  Dei  genitricis  Marie  fieri  posse  non 
ambigens,  ut  ipsius  patrocinio  ad  Dei  servicium  cui  servire  reg- 
nare est,  possim  accedere  et  per  ipsum  per  quem  reges  regnant 
quod  mihi  tradidit  regnum  gubernare  et  cum  ipso  in  eterna  va- 
leam beatitudine  regnare  , ipsi  Deo  et  predicte  ejus  genitrici  ec- 
clesieque  ad  ipsius  honorem  in  valle  Josaphat  consecrate,  viroque 
honesto  Gelduino  consanguineo  meo  et  ejusdem  cenobii  abbati 
electo  et  omnibus  successoribus  ejus  ceterisque  fratribus  tam  fu- 
turis quam  presentibus  ibidem  Deo  et  Sancte  Marie  servientibus, 
secundo  regni  mei  anno  concessi  et  jure  perpetuo  habenda  con- 
firmavi helemosinas  , oblationes  et  munera  que  regni  mei  barones 
Deo  et  predicte  ecclesie  in  vita  sua  dederant  aut  mortis  tempore 
dereliquerant.  Ut  autem  et  ipsorum  elargitio  et  mea  confirmatio 
in  perpetuum  rata  permaneret , idque  et  memorie  presentium  et 
notitie  futurorum  clarius  innotesceret,  tam  datorum  quam  mune- 
rum, id  est  casalium  et  ceterarum  possessionum  , nomina  litte- 
rarum apicibus,  ut  subscriptum  est,  commendavi  et  auctoritatis 
mee  sigillo  corroboravi.  Lambertus  dedit  Deo  et  Sancte  Marie  de 
Valle  Josaphat  casale  nomine  Soesme  situm  super  flumen  quod 
vulgo  Flumen  Diaboli  nuncupatur,  laudantibus  Goscelino  principe 
Tyberiadis  et  Willelmo  de  Buris  qui  hoc  ipsum  casale  eidem 
Lamberto  prebuerat.  Barianus , constabularius  Joppe , prebuit 
Deo  et  predicte  cenobio  Sancte  Marie  terram  et  vineas  in  ter- 
ritorio Jerosolimitano.  Wido  de  Miliaco,  pro  sua  et  uxoris  sue 
Helisabeth  anima,  contulit  Deo  et  prefate  basilice  Sancte  Marie 

(l)  Voyez  plus  haut , p.  16.  On  connaissait  déjà  Fretellus  comme  auteur 
d’une  Descriptio  Terre  Sancte. 


3 


34 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


terras  et  vineas  in  prescripto  territorio.  Radulphus  Aliensis  do- 
navit Deo  et  ejus  genitrici  Marie  de  Yalle  Josaphat  terram  juxta 
Montem  Gaudii  sitam  et  in  Jherusalem  domum  cum  orto.  Bal- 
duinus  Latinitatis  Jherosolimorum  rex  primus  largitus  est  Deo 
et  prenotate  ecclesie  perpetue  Virginis  terram  arabilem  quatuor 
carruchiis  sufficientem  in  territorio  Joppe  , et  in  territorio  Beriti 
furnum  et  molendinum  et  domos  et  terras  et  vineas,  et  in  sub- 
urbio Tholomaïdis  que  alio  nomine  Achon  appellatur  terram  dua- 
rum carruchiarum.  Eustachius  Granerius  prebuit  Deo  et  preno- 
tato  conventui  perpetue  Virginis  casale  nomine  Gapharabra  cum 
omnibus  appendiciis  suis  in  territorio  Sydonis,  et  infra  civitatem 
domum  unam,  et  in  confinio  Gesaree  casale  nomine  Betalla  cum 
omni  pertinencia  sua  et  in  ipsa  civitate  domum  unam.  Balduinus 
de  Ramis  dedit  Sancte  Marie  de  Josaphat  terram  duobus  aratris 
sufficientem  in  territorio  Ramensi.  Rogerius  de  Roseth  tribuit 
Sancte  Marie  de  Josaphat  villanum  in  Monte  Betherico  cum  omni 
possessione  sua , predicto  concedente  Bariano.  Goscelinus  , prin- 
ceps Tyberiadis  , contulit  Deo  et  prefate  ecclesie  casale  nomine 
Gasrielme  cum  omni  pertinencia  sua , et  in  Tyberiade  duos  rus- 
ticos cum  omni  possessione  sua.  Ado  de  Gheresio  et  Richoldis 
uxor  sua  filiusque  suus  Warmundus  dederunt  Deo  et  Sancte  Ma- 
rie de  Josaphat  casale  nomine  Lychorat  cum  omnibus  appendiciis 
suis.  Rogerius  Ramathensis  episcopus  dedit  Sancte  Marie  de  Jo- 
saphat casale  nomine  Saphoria  cum  omni  pertinencia  sua , et  in 
castro  domum  unam , et  infra  muros  Mahumerie  aliam  et  ante 
castrum  terram  arabilem  quatuor  carruchis  sufficientem.  Theo- 
baldus  de  Nigella  dedit  Sancte  Marie  de  Josaphat  casale  nomine 
Zebezeb  cum  omni  pertinencia  sua.  Tancredus  , princeps  Antio- 
chie , contulit  ecclesie  Sancte  Marie  de  Josaphat  casale  nomine 
Tymini  situm  in  latere  Montis  Carmeli  cum  omnibus  appendiciis 
suis  et  in  castro  nomine  Gaiphas  plateam  ubi  hedificata  (sic)  est 
ecclesia,  et  domos  et  furnum  et  molendinum  et  terras  et  arbores 
que  sunt  ante  ipsum  castrum.  Hec  siquidem  omnia  dona  quarum 
partem  antecessor  et  equivocus  meus  Balduinus,  rex  mire  curiali- 
tatis  et  ineffabilis  probitatis,  Deo  et  prenominate  ecclesie  dederat, 
partem  vero  concesserat.  Ego  antelatis  cognitis  rex  Balduinus  Deo 
et  pretitulate  Virgini  et  ecclesie  de  Valle  Josaphat , favente  pa- 
triarcha Warmundo  et  regni  mei  baronibus  in  Neapolitano  con- 
cilio (1)  [congregatis] , ut  predictum  est,  concessi  et  confirmavi  et 
confirmationi  mee  legitimos  testes  adhibui.  Si  quis  igitur  diabo- 


(1)  Cf.  Willelm.  Tyr.}  XII,  13. 


v 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  35 

lica  subgestione  compunctus  tam  legitime  largitioni  seu  confirma- 
tioni aliqua  fraudis  molimina  subripiendo  sive  calumniando  in- 
ferre presumpserit , nisi  resipiscat  et  ad  satisfactionem  veniat , et 
omnipotentis  Dei  parte  et  predicti  patriarche  et  omnium  episco- 
porum, abbatum  et  ceterorum  sacri  concilii  fratrum  potestate,  ana- 
thematis sententia  feriatur  et  maledictionibus , inde  maledictus 
cumDathan  etAbyronin  profondum  inferni  demergatur.  Qui  au- 
tem subscripti  sunt  hujus  privilegii  testes  sunt  : patriarcha  Jéru- 
salem Warmundus.  Bernardus  episcopus  Nazareth.  Acardus  prior 
Templi  Domini.  Girardus  prior  [Sancti]  Sepulcri.  Paganus  cancel- 
larius regis  Jérusalem.  EustachiusGranerius.  Willelmus  de  Buris. 
Balduinus  de  Ramis.  Mariasses  de  Gaiphas.  Balduinus  de  Sancto 
Abraham.  Radulphus  de  Fontenellis.  Wido  de  Miliaco.  Ulricus 
vicecomes  Neapolis.  Hugo  de  Joppe,  filius  Hugonis  de  Puteolo, 
nondum  miles  (1).  Factum  est  autem  hoc  privilegium  Tholomaïdi 
pridie  kalendas  Februarii  anno  Incarnationis  Dominice  millesimo 
GXX,  indictione  XII,  epacta  octava  X,  luna  XXVII. 

Brando  regis  predicti  clericus  et  cancellarii  consanguineus 
fecit. 

(Les  lacs  de  soie  rouge  qui  ont  supporté  le  sceau  traversent  encore 
le  repli  de  l’acte.) 


IX 

1121.  — Bernard , évêque  de  Nazareth , donne  à l’hôpital  de  N.-D.  de 
Josaphat  le  casai  de  Ligio  et  celui  de  Thanis . 

(S.  Mauro,  159). 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis.  Anno  ab  Incarna- 
tione Domini  Nostri  Jesu  Christi  MGXXI,  indictione  XV,  anno 
patriarchatus  domini  Garmundi  III,  regni  vero  domni  Balduini  II 
regis  tertio,  principatus  autem  domni  Willelmi  de  Buris  primo, 
egoB[ernardus]  Dei  gratia  Nazarenus  episcopus  pro  salute  anime 
mee  et  universalis  ecclesie  sub  testibus  Adelelmo  scilicet  Tybe- 
riadensium  et  tocius  Galilee  archidiacono,  G.  sancti  Gabrielis 
priore,  R.  capellano  Sancte  Nazarene  ecclesie,  Basilio,  Hugone, 
ceterisque  aliis  clericis,  ipso  domno  W[illelmo)  Tyberiadensium 
principe,  Martino  Nazareno  interprete,  Roberto  de  Aquila,  Ro- 
gerio  Argeloth  episcopi  pincerna,  Guiberto  lampadarum  accen- 

(1)  Hugues  II,  comte  de  Jaffa,  fils  de  Hugues  du  Puiset  ( Familles  d’Outremer , 
p.  339). 


36 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


sore,  nec  non  et  Arnulfo  cum  ceteris  plurimis,  do  et  firma  stabili- 
tate confirmo  ecclesiam  et  omnem  decimationem  casalis  Ligionis 
et  alterius  casalis  quod  dicitur  Thanis  hospitali  et  pauperibus 
Sancte  Marie  Vallis  Josaphat,  ita  tamen  ut  me  et  successores  meos 
episcopos  semper  inde  recognoscant  et  nos  semper  in  orationibus 
suis  in  memoriam  habeant.  Si  quis  autem  istis  supradictis  repu- 
gnaverit, iram  Dei  timeat  ne  sicut  evenit  Datan  et  Habiron  eis 
(sic)  eveniat  f f (1). 


X (2). 

1121,  1er  février.  — Guillaume  de  Bures , prince  de  Galilée , donne 

à V hôpital  de  Josaphat  quatre  charruèes  de  terre  sur  le  casai  de 

Ligio , etc. 

(Copie  du  XIII8  siècle.  S.  Mauro,  70). 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti,  amen.  Anno  ab  Incarnatione  Domini  MGXXI,  kalen- 
dis  Februarii,  luna  decima,  regnante  Jerosolimis  Balduino  rege 
secundo,  ecclesie  Nazarene  primo  Latinorum  presule  Bernardo, 
ego  Willelmus  de  Buris  Dei  gracia  Galilee  princeps,  hospitali  de 
Josaphat,  ad  sustentandam  pauperum  necessitatem,  dedi  IIII°r 
carrucatas  terre  in  Ligione  et  mansionem  domor um  quas  En- 
gelbertus  Monacus  in  eodem  casali  construxit  et  unum  rusticum 
cum  sua  pertinentia  in  Maula  atque  in  territorio  Tyberiadis , 
prope  civitatem,  quandam  carrucatam  terre  et  unum  Sirium  cum 
sua  sequentia  ad  eamdem  terram  operandam  libere.  Hujus  doni  et 
carte  testes  sunt  : Serio  cancellarius  Tyberiadis,  Ydricus  dapifer, 
Petrus  de  Grimisio,  Fridericus  constabularius,  Ricolus,  Geral- 
dus  mareschalcus,  Herbertus  de  Corbullio. 

XI 

1121,  1er  février.  — Guillaume  de  Bures , prince  de  Galilée , donne 
à l'hôpital  de  Josaphat  celui  de  Saint- Julien  de  Tibériade. 

(Copie  du  XIIIe  siècle.  S.  Mauro,  70.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spiri* 

(1)  Ces  deux  croix  tiennent  peut-être  lieu  de  signatures. 

(2)  Cet  acte,  ainsi  que  le  n°  XI.  se  trouve  transcrit  à la  suite  des  n°*  XL , XVI 
et  XIV,  sur  une  même  feuille.  — Cf.  Introduction,  II. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  37 

tus  Sancti,  amen.  Annoab  Incarnatione  Domini  MGXXI,  kalen- 
dis  Februarii,  luna  decima,  regnante  Jerosolimis  rege  secundo 
Balduino,  Nazarene  curam  ecclesie  primo  Latinorum  agente  pre- 
sule  Bernardo  ; ego  Willelmus  de  Buris  Dei  gracia  Galilee  princeps, 
concessione  et  consilio  supramemorati  pontificis  Bernardi,  dedi 
hospitali  ecclesie  Beate  Marie  que  est  in  Josaphat,  hospitale  sancti 
Juliani  quod  in  Tiberiade  de  meo  dominio  construxi,  tali  tamen 
condicione  ut  quandiu  Amaufri]  eus  vixerit  et  legaliter  illudrexerit, 
hospitalis  et  tocius  sue  pertinencie  custos  et  dispensator  maneat. 
Hujus  doni  et  carte  sunt  testes  Serio  tunc  temporis  Galilee  can- 
cellarius, Edricus  dapifer,  Petrus  de  Grimesio,  Fridericus  consta- 
bularius,  Ricolus,  Geraldus  mareschaldus,  Herbertus  de  Gorbulio. 

XII 

1123.  — Guarmond , patriarche  de  Jérusalem,  confirme  toutes  les 
possessions  de  l'abbaye  de  Josaphat. 

(Sta  Scolastica,  42). 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti.  Ego  Warmundus,  Dei  gracia  patriarcha  Jherosoli- 
mitanus,  annuens  precibus  dilecti  filii  nostri  Gelduini  abbatis 
ecclesie  Beate  Marie  Vallis  Josaphat  monachorumque  ibidem  Deo 
famulantium,  concedo  eidem  ecclesie  jure  perpetuo  decimas  pos- 
sidendas subterscriptorum  casalium  quorum  hec  sunt  nomina  : 
in  territorio  Jherosolimitano  duas  partes  de  casali  Bethsan  et 
decimam  ortorum  molendinorumque  Syloe  ac  terrarum  seu  vi- 
nearum eidem  ecclesie  pertinentium  que  sunt  in  eodem  territorio, 
excepta  decima  duarum  carrucatarum  quarum  una  fuit  Widonis 
de  Miliaco,  altera  Baliani  Joppensis  ; in  territorio  Neapolitano 
decimam  duorum  casalium  Aschar  et  Betheri;  in  territorio  Achon 
decimam  casalis  quod  dicitur  Gassara  et  quatuor  carrucatarum 
Jerre  olivarumque  ad  easdem  pertinentium  ad  casale  Huberti  de 
Patci,  medietatem  quoque  decime  Baliani  de  Betheri  et  de  omni- 
bus pertinentiis  ejus,  terciam  etiam  partem  decime  Balduini  Ra- 
mathensis  de  tribus  casalibus  quorum  nomina  sunt  hec  : Gemmail, 
Assir,  Beithbezim;  nec  non  et  decimam  Gaufredi  de  Cavis  de 
duobus  casalibus  Mezerech  et  Dalfin.  Preterea  quocumque  eidem 
ecclesie  ab  ecclesiasticis,  vel  secularibus  personis  in  decimis  seu 
in  aliis  quibuscumque  possessionibus  attributa  sunt,  auctoritate 
omnipotentis  Dei  et  nostra  confirmo  et  sigilli  mei  impressione 


38 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


consigno.  Si  quis  vero  hujus  nostre  pagine  constitutionem  violare 
temptaverit,  alienus  a perceptione  Dominici  corporis  et  sanguinis 
existât  divineque  ultioni  subjaceat  donec  recipiscens  Deo  et  eidem 
ecclesie  satisfaciat.  Factum  est  autem  hoc  [anno]  Dominice  Incar- 
nationis MGXXIII,  présidente  ecclesie  Jherosolimitanus  domno 
Warmundo  tercio  sui  patriarchatus  anno,  regnante  in  Jherusa- 
lem  glorioso  rege  secundo  Balduino  anno  regni  sui  tertio  (1),  sub 
testimonio  illustrium  virorum  Ebremari  Cesariensis  archiepis- 
copi  ; Gerardi  prioris  Sancti  Sepulchri  (2) , Odonis  Cesariensis 
archidiaconi,  Anselmi  Sancti  Sepulchri  cantoris,  Willelmi  sub- 
centoris,  Giliberti  canonici,  Fulcberii,  Rannulphi,  Eustachii  Gra- 
narii,  Hugonis  de  Peans  (3).  Anschetini  vicecomitis. 

Arnaldus  Dominici  Templi  canonicus  rogatus  scripsit. 

XIII 

1124.  — Elèazar,  fils  de  feu  Guillaume  de  Mallevrer  (Maulévrier), 
déclare  avoir  élevé,  sur  sa  terré  de  Galat,  deux  églises,  d’après  l'ordre 
de  la  comtesse  Adalasie. 


(S.  Mauro,  189). 

f In  nomine  eterni  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jhesu  Christi , 
anno  ab  Incarnacione  ejus  millesimo  centesimo  vicesimo  quarto, 
indictione  secunda,  ego  Eleazar,  Guillelmi  de  Mallevrer  quondam 
filius,  quandam  ecclesiam  in  honore  Dei  Patris  omnipotentis  et 
in  honore  sancte  Anne,  auctoritate  atque  jussu  comitisse  Ada- 
lasie (4),  ediflcavi  in  territorio  meo  Galat  (5)  sicut  ipsa  comi  tissa 


(1)  Il  y ici  une  double  erreur  de  la  part  du  rédacteur  de  cette  pièce.  Bau- 
douin et  Guarraond  avaient  tous  deux  été  élus  en  1118.  11  faudrait  donc  anno 
quinto. 

(2)  La  seule  date  donnée  à ce  prieur  par  les  Familles  d’Outremer  est  1120 
(p.  839). 

(3)  Hugues  de  Payns  était-il  déjà  le  premier  grand-maître  des  Templiers^ 
La  place  qu'il  occupe  au  milieu  des  laïques  permet  d’en  douter.  En  effet , les 
chevaliers  du  Temple  , comme  les  clercs,  signent  habituellement  avant  les  laï- 
ques (Cf.  Cart.  du  Saint-Sép.,  nos  54  et  56). 

(4)  Cette  comtesse  Adalasie  , fille  de  Boniface  Ier  de  Montferrat , veuve  de 
Roger  Ier,  grand  comte  de  Sicile  et  de  Calabre,  avait  épousé  en  1113  Baudouin  Ier, 
roi  de  Jérusalem,  qui  avait  chassé  sa  seconde  femme  depuis  plusieurs  années. 
Des  doutes  sur  la  légitimité  de  son  troisième  mariage,  survenus  au  roi  pendant 
une  grave  maladie,  lui  firent  répudier  Adalasie  en  II  16  (Alb.  Aq.,  XII , 24.  — 
Will.  Tyr.\ , XI , 29).  Elle  mourut  en  Sicile  deux  ans  après  et  fut  enterrée  à Patti 


PROVENANT  DE  i/ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  39 

quando  ab  Jerosolimis  cum  nobilibus  baronibus  rediens  ante- 
quam in  mare  intrasset,  si  cum  prosperitate  remearet,  duas  eccle- 
sias unam  ad  honorem  sancte  Anne,  aliam  vero  ad  honorem  ejus 
filie  Dei  scilicet  genitricis  Marie  semper  Virginis  edificare  Deo 
vovit  ; et  predictam  ecclesiam  Sancte  Anne,  precepto  ipsius  comi- 
tisse  Adalasie,  dedi  ecclesie  de  Valle  Josaphat  ut  omni  tempore  ei 
sit  subjecta,  quatenus  ipsa  comitissa  ejusque  filius  Rogerius  (1) 
majoris  et  hujus  minoris  ecclesie  sint  participes.  Et  per  precep- 
tum  ejusdem  comitisse  dedi  predicte  ecclesie  septem  villanos  de 
meis  cum  omnibus  teneturis  suis  ut  illi  qui  ipsi  ecclesie  servie- 
rint inde  vivere  possint.  Et  hoc  feci  pro  comitis  Rogerii  anima 
ut  Deus  det  ei  requiem  sempiternam  et  pro  anime  mee  et  filiorum 
meorum  omniumque  fidelium  Dei  defunctorum  animarum  re- 
demptione. Et  insuper  dedi  de  mea  terra  ipsi  prefate  ecclesie  a via 
que  venit  de  Galat  et  jungitur  vie  Veterane,  que  via  Veterana 
vadit  ad  Fataliam , usque  ad  vallonem  et  per  medium  vallonem 
tendit  usque  ad  Petram  Latam  et  a Petra  Lata  usque  ad  aliam 
petram  que  est  superior  ; et  ab  illa  superiore  petra  intrat  in 
quendam  vallonem,  et  per  illum  vallonem  tendit  ipsa  divisio 
usque  ad  summitatem  montis  ad  quemdam  lapidem  magnum,  et 
ab  illo  lapide  magno  vadit  per  summitatem  ipsius  montis,  in  cir- 
cuitu , per  divisionem  nemoris  Turturichi  et  per  semitam  in  cir- 
cuitu nemoris  et  tendit  versus  Galat , usque  ad  terram  Nicole  de 
Asile  et  sicut  ipsa  terra  Nicole  de  Asile  porrigitur  deorsum  contra 
vallonem  usque  ad  petram  que  est  supra  ipsam  viam  que  tendit , 
ut  superius  dictum  est,  ad  Fataliam.  Et  prêter  hoc  dedi  quamdam 
peciam  terre  ad  opus  ipsius  ecclesie  de  decem  salmis  seminaturis 
que  terra  est  ultra  flumen  infra  pertinendam  ecclesie  Sancti  Petri 
juxta  viam  Trahine  (2).  Et  ita  libere  hoc  feci  donum  predicte  eccle- 
sie quod  nullus  homo  infra  hanc  teneturam  hujus  sancte  ecclesie 
habeat  aliquid  ad  faciendum , nisi  tantummodo  homines  Helie 
Poere.  Tali  vero  conditione  sunt  homines  illi  infra  teneturam 
istam  quod  in  uno  quoque  anno  dominus  eorum  debet  reddere 


(Pirri,  Sicilia  Sacra,  p.  773).  — Guillaume  de  Tyr  commet  une  grave  erreur  en 
surnommant  Bursa  le  premier  mari  d’Adalasie.  Roger  Bursa , fils  et  non  pas 
frère  de  Robert  Guiscard,  comme  le  dit  à tort  ce  chroniqueur,  était  duc  de 
Pouille  et  neveu  du  comte  Roger.  La  confusion  vient  sans  doute  de  ce  que  la 
femme  de  Roger  Bursa,  fille  de  Robert  le  Frison,  comte  de  Flandre,  s'appelait 
aussi  Adélaïde  ou  Adalasie  ( Art  devérif III,  808-809). 

(5  de  la  page  précédente)  Galati  Mamertino,  circondario  de  Patti  (Sicile). 

(1)  Roger  II,  comte  de  Sicile,  surnommé  le  Jeune. 

(2)  Troina , circondario  de  Nicosia, '“province  de  Catane. 


40 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


ipsi  ecclesie  Sancte  Anne  tres  salmas  unam  scilicet  de  frumento  , 
aliam  de  ordeo , tertiam  de  vino.  Quicumque  igitur  hoc  donum 
quod  feci  predicte  ecclesie  in  manu  Pagani  prioris  de  Valle  Josa- 
phat,  infringere  seu  infirmare  sinistra  parte  laboraverit,  Dei  vin- 
dicte subjaceat  nisi  penitencie  satisfactione  resipiscat.  Et  ad  con- 
firmandum hujus  privelegii  donum  , jussi  ipsum  corroborari 
proprio  meo  sigillo  cereo  et  testibus  subscriptis. 

•J*  Ego  Eleazar,  qui  supra,  hujus  donacionis  largitor  concedo, 
f Ego  Guillelmus  Dei  gracia  Messanensis  episcopus  qui  una 
cum  venerabili  episcopo  Mazairensi  in  festivitate  sancti  Andree 
prefatam  ecclesiam  ad  honorem  beate  Anne  consecravimus  (sic) 
interfui  et  testor  (1). 

f Ego  Stephanus,  Dei  gracia  Mazariensis  episcopus,  interfui  et 
testor. 

f Ego  Rogerius  de  Laficara  testor, 
f Ego  Rogerius  de  Naza  testor, 
f Ego  Raynaldus  abbas  testis  sum. 

*j*  Kayo  EXyjac  Tloepac  p.apTi>po. 

*f*  Ego  Guismundus  de  Siccavilla  testis  sum. 
f Ego  Gervasius  de  Maletta,  qui  eciam  huic  ecclesie  dedi  qua- 
tuor salmatas  de  terra,  testis  sum. 

XIV 

1126.  — Guillaume  de  Bures  , avec  la  permission  de  Baudouin  //, 
donne  à l'abbaye  de  Josaphat  le  casai  de  Saint-George. 

(S.  Isidoro,  76.  — Copie  du  XIIIe  siècle.  S.  Mauro,  70). 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti , amen.  Ego  Willelmus  de  Buris , Tyberiadis  domi- 
nus, pro  amore  Dei  et  parentum  meorum  animarum  salute,  dono 
et  concedo  ecclesie  Sancte  Marie  de  Valle  Josaphat  casale  Sancti 
Georgii  quod  est  juxta  Medan  cum  omni  territorio  suo,  conce- 
dentibus nepotibus  meis  Helia  et  Willelmo  (2)  qui  mei  feudi  he- 

(1)  Dans  l’article  qu’il  consacre  à cet  évêque,  Pirri  fait  allusion  à l'acte  qu'on 
vient  de  lire  et  reproduit  la  signature  complète  de  Guillaume  ( Sicilia  Sacra  , 
p.  386). 

(2)  Les  renseignements  fournis  par  nos  actes  sur  Guillaume  de  Bures  ne 
s'accordent  pas  avec  ceux  que  donnent  les  Lignages  d’ Outremer  (p.  455)  ou  les 
Familles  d’Outremer  (p.  452).  Nous  avons  vu  plus  haut  que  la  femme  de  Guil- 
laume de  Bures  s’appelait  Agnès  (p.  28,  nqte  1)  et  non  Eschive , comme  disent 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  41 

redes  sunt.  Hanc  itaque  donacionem  predicte  ecclesie  factam  si- 
gillo meo  corroborari  feci  coram  his  testibus  qui  subscripti  sunt  : 
Odo  abbas  (1),  Helias,  Willelmus,  Gualo,  Ugo  Burrellus,  Ugo 
filius  Ivonis,  Paganus  Montis  Regalis  (2)  Marinus  Nazarenus 
Herbertus  de  Insula,  Josbertus  de  Turnai,  Drogo,  Gualterius  de 
Bosco.  Rex  quoque  Balduinus  secundus  hoc  donum  ecclesie  fac- 
tum similiter  ex  sua  parte  concessit  coram  hiis  testibus  : Herberto 
de  Insula,  Ugone  Burrello,  Balduino  Sancti  Abrahe,  Goffrido  de 
Parentea,  Anselmo  fratre  ejus,  Rohardo,  Joanne  Codman,  Ans- 

chitino  vicecomite,  Radulfo ejus,  Bernardo  Yaccario,  Drogone 

de  Maloe , Barda  Armeno.  Factum  est  et  datum  anno  Dominice 
Incarnationis  millesimo  centesimo  XXYI,  indictione  IIII,  prési- 
dente sancte  JherosoJimitane  ecclesie  Warmundo  patriarcha  atque 
Balduino  secundo  rege  feliciter  regnante.  Si  vero  aliquis  baronum 
hoc  predictum  casale  sui  juris  esse  probaverit,  Tyberiadis  domi- 
nus aliud  casale  ecclesie  Yallis  Josaphat  tantidem  valons  in  cam- 
bium dabit. 


XY 

1127.  — Balian , chevalier , avec  l'approbation  de  Baudouin  //, 
donne  à Vabbaye  de  Josaphat  son  casai  de  Dargerboan. 

(S.  Anselmo,  62). 

Anno  Dominice  Incarnationis  MGXXYII , présidente  sancte 


les  Lignages.  Nous  apprenons  ici  qu'en  1 126  ses  neveux  et  ses  héritiers  sont  Hélie 
et  Guillaume,  tandis  que  les  Lignages  lui  donnent  quatre  fils,  dont  trois  auraient 
laissé  une  postérité.  En  1129  (XVI),  Guillaume,  frère  d'Hélie,  est  devenu 
moine;  en  1132  ( Cart . du  Saint-Sép.,  n03  74  et  124),  les  héritiers  du  prince  de 
Galilée  sont  deux  autres  de  ses  neveux,  Raoul  d’Ysis  et  Simon.  Il  faudrait  alors 
admettre  qu’Hélie  était  déjà  mort.  Quant  à son  frère,  bien  qu'il  vécût  encore, 
puisque  nous  le  trouvons  dans  un  acte  de  1161  (XXXV)  avec  le  titre  de  cha- 
noine de  Nazareth,  sa  qualité  de  clerc  l'empêchait  de  recueillir  le  nef.  On  trouve 
bien  encore  un  Guillaume  de  Tibériade  de  1150  à 1158  (Fam.  d’Outremer,  p.  453); 
mais  il  est  impossible  que  ce  personnage  soit  le  connétable  de  Jérusalem,  car 
celui-ci  était  mort  avant  1144  (XIX  et  XXIV).  I/éditeur  des  Familles  d’Outre- 
mer fait  d’ailleurs  une  remarque  qui  peut  nous  aider  à fixer,  à trois  ans  près,  la 
date  de  la  mort  de  ce  seigneur.  Le  dernier  acte  signé  de  Guillaume  de  Bures 
porte  la  date  du  8 février  1141.  Les  actes  postérieurs  portent  la  souscription  de 
Guillaume  de  Tibériade. 

(1)  Il  ne  peut  pas  s’agir  ici  d'un  abbé  de  Josaphat  ; l’abbaye  était  alors  diri- 
gée par  Gilduin. 

(2)  Le  titre  que  prend  dans  cet  acte  l'échanson  royal  prouve  qu'il  reçut  la 


42 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


Jherosolimitane  ecclesie  domno  Warmundo  patriarcha,  regnante 
domno  Balduino  rege  Jherosolimorum  secundo , ego  Balianus 
miles  divino  ammonitus  instinctu  pro  anime  mee  omniumque  pa- 
rentum meorum  tam  vivorum  quam  defunctorum  salute  et  pecca- 
torum nostrorum  remissione,  dono  et  concedo  jure  perpetuo  abs- 
que ulla  inquietudine  ecclesie  sanctissime  Dei  genitricis  semper- 
que  Virginis  Marie  que  est  in  valle  Josaphat,  de  possessione  mea 
casale  unum  quod  vocatur  Dargerboan  cum  omnibus  appendiciis 
suis  et  tertiam  partem  cujusdam  gastine  que  dicitur  Zonia.  Quod 
siquidem  donum  laudavit  et  concessit  predictus  rex  Balduinus. 
Annuit  etiam  nichilominus  hoc  idem  donum  et  concessit  dominus 
meus  Hugo,  comes  Jope , de  quo  predictum  casale  tenebam  et  de 
cujus  feodo  erat.  Si  quis  vero  contra  hanc  donationis  paginam  in- 
surgere vel  aliquo  modo  eam  infringere  aut  inquietare  temptave- 
rit, deleatur  de  libro  viventium  et  cum  justis  non  scribatur;  et 
tamen  firma  et  stabilis  permaneat  et  non  disrumpatur.  Factum 
est  hoc  sub  testimonio  virorum  illustrium  subscriptorum  Widonis 
scilicet  de  Puteolo  (1),  Widonis  de  Domnapetra,  Walterii  Grane- 
rii  (2),  Radulfi  de  Fontanellis,  Gerardi  de  Helbecorth,  Anschetini 
vicecomitis , Balduini  de  Sancto  Abraham , Baronis  Archerii , 
Thome  Ramathensis. 

Ego  Balduinus  Dei  gratia  Jherosolimorum  rex  secundus , ro- 
gatu predicti  Hugonis  et  ejusdem  Baliani , hoc  donum  laudavi  et 
concessi  et  sigilli  mei  impressione  signavi. 

XVI 

1129.  — Guillaume  de  Bures,  prince  de  Tibériade , donne  à N.-D.  de 
Josaphat  le  casai  de  Saint-Job. 

(Copie  du  XIIIe  siècle.  S.  Mauro,  70). 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti , amen.  Notum  sit 
omnibus  tam  futuris  quam  presentibus  quod  ego  Willelmus  de 
Buris  do  atque  perenniter  tenere  concedo  Sancte  Marie  Vallis  Jo- 

seigneurie  de  Montréal  avant  l'année  1132,  ce  que  Ducange  avait  déjà  soup- 
çonné, sans  pouvoir  toutefois  indiquer  une  date  certaine  ( Familles  d’Outremer , 
(p.  402). 

(1)  Ce  Gui  de  Puiset  est  peut-être  un  parent  du  comte  de  Jaffa,  Hugues  II  du 
Puiset , nommé  quelques  lignes  plus  hauc. 

(2)  Fils  d’Eustache  Granier  et  seigneur  de  Césarée.  Sa  mère  s’était  remariée 
avec  Hugues,  comte  de  Jaffa  ( Fam . d’Outremer,  p.  275-277). 


PROVENANT  DE  LABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  43 

saphat  casale  Sancti  J obi  cum  territorio  pertinencie  ejusdem,  ex- 
cepta pertinencia  alterius  casalis,  ita  tamen  ut  dominus  Willel- 
mus  monachus  nepos  meus  (1)  dominium  ejus  in  vita  sua  haberet 
et  redditus  recipiat.  Post  excessum  (sic)  autem  ejus,  pro  animabus 
parentum  nostrorum  ecclesie  Sancte  Marie  predicte  remaneat. 
Hujus  vero  donationis  testes  sunt  : Radulfus  de  Ysiaco  (2),  War- 
mundus,  Petrus  de  Grehel,  Albericus  de  Cremesi,  W.  de  Sa- 
phari,  Giraudus  marescalcus,  Johannes  Allobrox,  Brugo,  Guido 
de  Cava , Galterius  Delbos.  Anno  ab  Incarnacione  Domini 
MGXXVIIII , epacta  VIII  (3) , regnante  Balduino  rege  secundo , 
Stephano  patriarcha  Jherosolimitane  ecclesie  présidente,  W[il- 
lelmo]  archiepiscopo  Nazareth  (4). 

XYII 

1130.  — Guillaume,  'prieur  du  Saint-Sépulcre , donne  un  four 
et  diverses  dîmes  à l'abbaye  de  Josaphat. 

(S.  Mauro,  133). 

In  nomine  Domini  nostri  Jhesu  Christi,  notum  sit  tam  presen- 
tibus  quam  futuris  quod  ego  Willelmus  prior  Sancti  Sepulchri  (5), 
in  presentia  domni  patriarche  Stephani , cum  ejus  laudamento, 
furnum  unum  in  Jherusalem,  in  illa  urbis  parte  positum  que  spe- 
cialiter Judearia  nuncupatur,  ecclesie  Sancte  Marie  vallis  Josa- 
phat et  reverendo  ejusdem  monasterii  abbati  Gelduino  una  cum 
assensu  fratrum  totius  capituli  nostri,  solutum,  et  quietum  habere 


(1)  Cf.  XIV,  note  2. 

(2)  Neveu  de  Guillaume  de  Bures  (Cf.  XIV.  note  2). 

(3)  Corr.  XXVIII. 

(4)  Notre  acte  n°  XXIV  nous  apprend  que  c’est  sous  1 épiscopat  de  ce  Guil- 
laume que  Nazareth  fut  érigé  en  archevêché. 

(5)  Les  Familles  d' Outremer  (p.  839)  ne  citent , parmi  les  prieurs  du  Saint- 
Sépulcre,  qu'un  seul  Guillaume  qui  fut  archevêque  de  Tyr  en  1127.  Il  est  évi- 
dent que  ce  n'est  pas  celui-ci.  Outre  que  les  différences  de  dates  s'y  opposent  t 
l’archevêque  est  lui-même  parmi  les  témoins  de  cet  acte.  Il  y a donc  eu,  à la 
suite  l'un  de  l’autre,  deux  prieurs  portant  le  même  nom.  Nous  trouvons , dans 
le  Cartulaire  du  Saint-S ipulcre , divers  actes  où  paraît  le  second  pendant  les 
années  1128  et  1129  (n°‘  44,  G7,  70,  77,  p.  81,  138,  143,  153).  Ce  qui  semble  sin- 
gulier, c’est  que  dans  les  deux  derniers  il  est  qualifié  d’abord  de  prior  secundus, 
puis  de  prior  tercius.  La  première  de  ces  qualifications  peut  lui  avoir  été  don- 
née pour  le  distinguer  du  premier  Guillaume.  Quant  à la  seconde,  elle  indique 
le  rang  réel  qu’il  occupait  parmi  les  prieurs  du  Saint-Sépulcre. 


44 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


in  perpetuum  concedo  et  omnem  querelam  quam  pro  illo  adver- 
sus idem  monasterium  de  Josaphat  hactenus  ecclesia  nostra  ha- 
buit, ego  cum  fratribus  nostris  in  sempiternum  pacifice  remitto. 
Decimam  insuper  terre  illius  que  Piata  Petra  vocatur,  secus  viam 
que  ducit  ad  flumen,  sine  querela  illi  cum  nostris  fratribus  relaxo  ; 
preterea  decimam  casalis  quod  vocatur  Darchiboam  cum  equani- 
mitate  ac  benevolentia  fratrum  nostrorum...  (1)  monasterio  eidem 
dono  et  omnes  omnium  rerum  possessiones  quas  hodie  prefata 
ecclesia  Josaphat  possidet  liberas  ei  et  quietas  quantum  nobis  at- 
tinet esse  decerno  omnesque  prorsus  querelas  que  intra  nostram 
et  illam  ecclesiam  hactenus  aliquo  modo  undecumque  fuerunt 
illi  absque  replicatione  remissas  depono.  Hec  omnia  sicut  hic 
distincta  sunt  sancte  ecclesie  de  Josaphat  et  venerabili  ejusdem 
loci  abbati  Gelduino  et  successoribus  suis  unanimiter  concedimus 
et  sigilli  nostri  corroboratione  inviolabiliter  illi  manere  in  legiti- 
mum sempiternum  confirmamus.  Facta  est  autem  carte  hujus  insti- 
tutio et  rei  istius  concessio  anno  Incarnacionis  Dominice  MGXXX, 
indictione  VIII,  sub  presentia  testium  quorum  nomina  hec  sunt  : 
Petrus  Barchinonensis  subprior,  Ansellus  precentor,  Gislebertus, 
Petrus  Bernardi , Petrus  Calvus , Gosbertus  , Balduinus , Hugo 
prepositus.  De  diaconibus  : Guido,  Radulphus,  Wulgrinus  , 
Richardus.  De  subdiaconibus  : Guyraldus , Galterius,  Moyses. 
Preterea  Willelmus  archiepiscopus  Tyri,  Gaudentius  Cesarien- 
sis  archiepiscopus  (2),  Anselmus  Bethleemita  episcopus  (3),  Ri- 
chardus Sancte  Marie  Latine  abbas  (4) , Arnaldus  prior  Montis 
Syon,  Henricus  Montis  Oliveti  prior  (5).  De  laicis  in  primis  rex 
Balduinus,  Willelmus  dapifer  Templi,  Hugo  comes  Trecensis  (6), 
Balduinus  de  Sancto  Abraham,  Rohardus,  Jofridus  de  Parenteo, 
Holricus  vicecomes  Neapolitanus.  Ego  Stephanus  patriarcha  Je- 
rosolimitanus  istam  concessionem  laudo  et  confirmo  ej  usque  vio- 


(1)  Ce  mot  a disparu  dans  l 'original. 

(2)  Les  Familles  d’Outremer  (p.  756)  ne  citent  par  d’acte  antérieur  à 1136  où 
paraisse  cet  archevêque. 

(3)  La  même  remarque  s’applique  à l’évêque  de  Bethléem  ( Familles  d’ Outre- 
mer, p.  784). 

(4)  La  seule  date  donnée  à cet  abbé  par  les  Familles  d’Outremer  (p.  824)  est 

1120. 

(5)  Les  Familles  d’Outremer  (p.  268)  ne  nomment  pas  ce  prieur  avant  l’année 
1135. 

(6)  Cette  mention. contredit  un  obituaire  de  la  cathédrale  de  Chartres  cité  par 
M.  d’Arbois  de  Jubainville  (Hist.  des  comtes  de  Champagne , Il , 141),  qui  fait 
mourir  le  comte  Hugues  en  1 126. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  45 

latores  ad  satisfactionem  anathematis  trado  et  proprii  eam  sigilli 
auctoritate  in  perpetuum  corroboro. 

(Au  bas  de  cet  acte  on  voit  encore  les  lacs  de  deux  sceaux  : ceux  de 
gauche  sont  en  soie  rouge  et  ceux  de  droite  en  soie  blanche.) 

XVIII 

1130.  Jérusalem . — Baudouin  II , roi  de  Jérusalem,  à la  prière  de 
son  parent  Gilduin,  abbé  de  Josaphat,  fait  faire  le  relevé  de  tout  ce 
qui  a été  donné  à l'abbaye. 

(S.  Isidoro,  38). 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti.  Quandoquidem , natura  decidente  humana , ea  que 
retroactis  temporibus  gesta  sunt  ob  labilem  hominum  memoriam 
nobis  prius  incognita  forent  nisi  per  apicum  annotationem  nota 
fierent,  iccirco  congruum  duximus  que  nobis  sunt  presentia  pos- 
teris nostris  litterarum  exaratione  memoriter  retinenda  contra- 
dere. Qua  propter,  ego  Balduinus  Dei  gratia  rex  Jherusalem  La- 
tinorum secundus,  amore  Dei  et  beatissime  ejus  genitricis  atque 
rogatu  domni  Gelduini  venerabilis  abbatis  consanguinei  mei , 
predia  et  possessiones  tam  terrarum  quam  domuum  que  ab  ante- 
cessoribus meis  vel  aliis  quibuslibet  hominibus  tempore  eorum 
vel  meo  tempore  sancte  ecclesie  Beate  Marie  de  Valle  Josaphat 
per  totum  regnum  Jerosolimitanum  concessa  sunt  sicut  in  se- 
quentibus scripta  videntur,  in  hoc  volumine  colligi  precepi  et 
regie  auctoritatis  sigillo  corroborari  quatenus  deinceps  omni 
calumpnia  remota  firmiter  et  inconcusse  in  possessione  predicte 
ecclesie  serventur.  In  primis,  dux  Godefridus  et  frater  ejus  rex 
Balduinus  dederunt  et  concesserunt  ecclesie  sancte  Marie  de  valle 
Josaphat  furnum  unum  et  molendina,  domos  et  ortos  infra  Jéru- 
salem , extra  vero  terras  et  vineas , fontem  Syloe  et  molendina  et 
fossam  et  ortos  et  duas  partes  de  casali  Bethsan.  Comes  quoque 
Guarnerius  dedit  casale  quod  vocatur  Ascar  quod  postea  concessit 
predictus  rex  Balduinus.  Ipse  vero  rex  Balduinus  dedit  duas 
carrucatas  terre  in  territorio  Joppe.  Tancredus  donavit  predicte 
ecclesie  unum  casale  nomine  Tymini  situm  in  latere  montis  Car- 
meli cum  omnibus  appendiciis  suis  et  in  castro  nomine  Caiphas 
domos  et  furnum  et  terras  intus  et  extra.  Supradictus  rex  Bal- 
duinus dedit  apud  Ptolomaydam  domum  unam  et  in  montanis 
unum  casale  nomine  Cassera  cum  appendiciis  suis  ; apud  Sydonem 


46 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


viridarium  et  machomeriam  extra  civitatem  et  casale  nomine  Ca- 
farabra,  concedente  domno  Eusfeachio  Granerio  ; et  apud  Baruch, 
domos , furnum , molendinum  et  viridarium  infra  civitatem , 
et  extra,  duas  carrucas  terre.  Eustachius  vero  Granerius  dedit  in 
territorio  Gesariensi  unum  casale  nomine  Betalla  et  infra  civita- 
tem, domum  unam  concedente  rege  Balduino.  Pisellus  viceco- 
mes  donavit  casale  nomine  Meschium  et  terras  que  sunt  juxta 
viam  que  ducit  ad  flumen  Jordanem  et  ultra  flumen,  in  territorio 
Belcha , casale  unum  nomine  Bessura  cum  omnibus  appendiciis 
suis,  concedente  domino  rege  Balduino.  Rogerius  quoque  Ram- 
mensis  episcopus  donavit  eidem  ecclesie  casale  nomine  Saphoria 
cum  omnibus  appendiciis  suis  et  infra  castrum  Sancti  Georgii , 
domum  et  quatuor  carrucatas  terre  ante  ipsum  castrum , conce- 
dente predicto  rege  Balduino.  Ado  de  Gheresio  et  Richildis  uxor 
sua  filiusque  suus  Warmundus  donarunt  casale  nomine  Ghorat 
cum  omnibus  appendiciis  suis  in  montanis  de  Torone,  concedente 
ipso  rege  Balduino.  Theobaldus  de  Nigella  dedit  casale  in  terra 
Sueti  nomine  Zebezeb,  concessu  predicti  regis  Balduini  et  Wilelmi 
de  Buris.  Lambertus,  cliens  Wilelmi  de  Buris,  dedit  casale  no- 
mine Soesme  quod  est  ultra  flumen  Jordanem , concedente  ipso 
Wilelmo  de  Buris  et  principe  Tyberiadis  domino  Gozelino.  Idem 
vero  Wilelmus  de  Buris  dedit  casale  in  territorio  Gor  situm  no- 
mine Jerraz  et  domum  quam  ipse  Jerosolimis  habebat.  Walterius 
Machumet  donavit  casale  nomine  Jamarvara  in  valle  de  Clin 
concessu  predicti  regis  Balduini.  Wilelmus  de  Buris  dedit  apud 
Ligium  quatuor  carrucatas  terre  et  domos,  rege  Balduino  conce- 
dente. Wido  de  Miliaco  dedit  dimidium  casalis  in  terra  Jérusalem 
nomine  Betamar  concessu  regis  Balduini  primi.  Ipse  vero  pri- 
mus rex  Balduinus  concessit  ut  omnes  naves  predicte  ecclesie 
quibuscumque  honerate  essent  rebus,  per  omnes  portus  regni 
Jerosolimitani  eundo  et  redeundo,  ab  omni  censu  et  navali  exac- 
tione libere  et  quiete  forent.  In  casali  vero  Huberti  de  Pazi  quod 
Siph  vocatur,  Letardus  vicecomes  dedit  quatuor  carrucatas  terre 
et  olivetum  et  infra  casale,  unam  domum,  et  extra,  ortum  unum. 
Hec  omnia  tempore  predecessorum  meorum  ecclesie  Beate  Marie 
de  valle  Josaphat  donata  atque  concessa  sunt.  Tempore  vero  meo 
hec  que  sequuntur  : ego  Balduinus , rex  Jérusalem  Latinorum 
secundus,  donavi  predicte  ecclesie  in  territorio  Neapolis  casale 
nomine  Beteri  cum  omnibus  appendiciis  suis  et  domum  unam 
Neapoli.  In  territorio  vero  Tyri  donavi  casale  nomine  BefFella  in 
montanis  cum  omnibus  appendiciis  suis  et  aliud  casale  nomine 
Sardanas , et  infra  civitatem  , domos  et  viridarium.  In  territorio 


V 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  47 

Tyberiadis  dedit  domnus  Gozelinus  casale  nomine  Gasrielme  meo 
concessu.  Hugo  dominus  Jope  dedit  casale  unum  in  territorio 
Ascalonis  nomine  Machoz  cum  omnibus  pertinendis  suis  et  ma- 
jorem machomeriam  in  eadem  civitate  et  unum  de  melioribus 
viridarium  , et  in  territorio  Jope  terra  que  fuit  Framerici , et  in 
terra  Neapolis  casale  nomine  Saphet  meo  similiter  concessu. 
Barisanus  quoque , constabularius  ejus  , donavit  casale  unum 
nomine  Dargeboam  in  terra  Jérusalem  domino  suo  Hugone  con- 
cedente et  meo  concessu  favente.  Romanus  vero  de  Podio  et  Ri- 
childis  uxor  sua  et  heredes  eorum  concesserunt  eidem  ecclesie 
supradicte  in  terra  Belcha  casalia  Bessura  et  La  cum  omnibus 
pertinentiis  eorum.  Willelmus  de  Buris  donavit  duo  casalia  ultra 
mare  Tyberiadis , unum  nomine  Sanctum  Georgium  et  alterum 
Sanctum  Job  cum  omnibus  pertinentiis  suis.  Hec  itaque  omnia, 
sicut  in  hoc  privilegio  continentur,  firma  et  stabilia  et  in  posses- 
sione sancte  ecclesie  vallis  Josaphat  mancipata  esse  censemus  et 
nostro  sigillo  corroborata  firmamus.  Factiim  est  et  datum  per 
manum  Hemelini  cancellarii,  in  regali  palacio,  Jerosolimis,  anno 
Dominice  Incarnacionis  millesimo  centesimo  XXXmo,  indictione 
VIII , présidente  sancte  Jerosolimitane  ecclesie  venerabili  pa- 
triarcha Stephano  et  Balduino  rege  secundo  regnante  feliciter. 
Hujus  regie  confirmationis  isti  sunt  legitimi  testes  : Willelmus 
archiepiscopus  Tiri  ; Gaudentius  Gesariensis  archiepiscopus  ; 
Ansellus  Betlehemita  episcopus;  abbas  de  Latina;  Willelmus 
prior  Sepulcri  Domini  ; Arnaldus  prior  Montis  Syon  ; Balduinus 
Sancti  Abrahe  ; Roardus  ; Goffridus  de  Parentea  ; Hulricus  Nea- 
polis vicecomes;  Petrus,  frater  ejus;  Robertus  de  Franco  Loco. 

XIX 

1130-1145.  — Confirmation  de  la  constitution  de  Vhôpital  de  A. -P. 
de  Josaphat  donnée  sous  le  sceau  de  Guillaume , patriarche  de  Jé- 
rusalem et  certifiée  par  Facundus , prieur  de  la  Latine. 

(Sta  Gertruda,  74). 

f In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti.  Notum  sit  omnibus  fidelibus  tam  futuris  quam  pre- 
sentibus  quod  domnus  Hugo  abbas  monasterii  Sancte  Marie  de 
Valle  Josaphat  et  omnes  ejusdem  loci  fratres,  inter  alia  multum 
necessaria  opera  predicti  monasterii , hedificaverunt  pro  necessi- 
tate pauperum  Christi  hospitale  quoddam  juxta  predictam  eccle- 


48 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


siam  Sancte  Marie  in  quo  refectionem  aliquam  et  aliquid  refri- 
gerium lassi  pauperes  et  peregrini  semper  invenire  possint  et  in 
quo  infirmi  pro  posse  ipsius  domus  procurentur  et  reficiantur  et 
pausent.  Ad  cujus  hospitalis  adjutorium  memoratus  abbas  et  alii 
decimas  domibus  (1)  bonis  suis  omni  tempore  in  communi  capi- 
tulo suo  se  donare  stabilierunt.  In  quo  etiam  capitulo  et  hoc  dif- 
flnierunt  quod  quicumque  confraternitati  pauperum  ibi  conve- 
nientium se  associaverint,  in  primis  societatem  et  participationem 
orationum  et  helemosinarum  et  omnium  beneficiorum  ecclesie 
Sancte  Marie  habeant  ; deinde,  pro  salute  et  prosperitate  eorum, 
semper  in  unaquaque  sollempnitate  Apostolorum  XIII  pauperes 
in  nomine  Christi  pascantur.  Posthac  in  eodem  capitulo  constitu- 
tum est  ut,  in  die  obitus  cujuscumque  illorum  qui  in  hac  confra- 
ternitate  se  miserint,  tredecim  pauperes  iterum  pascantur,  et  us- 
que ad  XIII  dies  quidam  pauper  quotidie  reficiatur,  et  per  XIII 
dies  una  missa  cantetur  et  per  unumquemque  annum , in  die 
obitus  illius , pro  anima  ejus  missa  una  iterum  celebretur  et 
unus  pauper  pascatur.  Sed  et  omni  tempore  per  unamquamque 
ebdomadam  cantabitur  missa  una  pro  salute  vivorum,  alia  vero  pro 
requie  defunctorum  in  ecclesia  Sancti  Salvatoris  pro  confratri- 
bus  supradicti  hospitalis  et  pro  omnibus  qui  in  eadem  confrater- 
nitate  intraturi  sunt  et  pro  aliis  benefactoribus  et  sustentatoribus 
hujus  sancte  helemosine.  Nomina  vero  illorum  qui  se  primi- 
tus in  hac  confraternitate  miserunt  sunt  hec  : domnus  Balduinus 
rex  primus  et  domnus  Bernardus  episcopus  de  Nazareth , Guil- 
lelmus  de  Buris,  Guido  de  Miliaco,  Goscelinus  dominus  de  Tibe- 
riade,  Domnus  Balianus  et  ceteri  plures  qui  mortui  sunt.  Unus- 
quisque autem  ex  illis  promisit  se  daturum  in  helemosinam 
pauperibus  hujus  hospitalis,  per  unumquemque  annum,  XIII 
bisancios  pro  anima  sua.  Sed  quare  aliquibus  hoc  nimium  fortasse 
videtur,  idcirco  provisum  est  et  constitutum  ut  quicumque  in  hoc 
hospitali  helemosinam  suam  fecerit  aut  aliquam  sustentationem 
vel  aliquid  beneficium  contulerit , omnium  benefeciorum  supra- 
dictorum  et  orationum  particeps  efficiatur.  Factum  est  hoc  et  sta- 
tutum tempore  venerabilis  patriarcha  Gibelini,  regnante  primo 
rege  Balduino,  concedente  illud  domno  Hugone  abbate  cum  omni 
suo  conventu. 

Et  ego  Guillelmus  patriarcha  sigilli  mei  testimonio  hoc  idem 
confirmo  et  concedo  et  supranominatos  benefactores  in  orationibus 
et  beneficio  communi  ecclesiarum  Jérusalem  recipio. 


(1)  Il  faut  sans  doute  lire  de  omnibus . 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  49 

(D'une  autre  écriture),  f Ego  frater  Facundus  prior  Sancte  Marie 
de  Latina  autentico  huic  transcripto  (sic)  de  verbo  ad  verbum 
concordanti  [sic)  vidi,  legi  necnon  sigillum  nostrum  apposui  (1). 

XX 

1138,18  octobre  ( nouveau  style) . — Roger , évêque  de  Rame,  déclare  avoir 
donné  jadis  à l’abbaye  de  Josaphat  le  casai  abandonné  de  Céphrié , 
et  rapporte  la  contestation  à laquelle  cette  concession  a donné  lieu. 

(S.  Placido,  153.) 

f In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et 
Spiritus  Sancti,  amen. 

Omnibus  sancte  Dei  ecclesie  prelatis  et  filiis  presentibus  et 
futuris  notum  sit  quod  ego  Rogerius,  Dei  gratia  Ramatensis  epis- 
copus, ecclesie  beate  Dei  genitricis  Marie  de  Valle  Josaphat,  ro- 
gatu felicis  memorie  Arnulfi  patriarche  et  primi  regis  Balduini 
consilioque  et  assensu  totius  capituli  Sancti  Georgii , quoddam 
casale  desertum  quod  Gephrie  nuncupatur  cum  omnibus  perti- 
nentiis  suis  dedi.  Sed  quia  heredes  Radulfide  Septem  Molis  eidem 
dono  calumpniam  inferebant,  idcirco  ego  ratum  et  stabile  volens 
esse  donum  meum,  ipsos  calumpniatores  ad  hoc  usque  perduxi 
ut  coram  Willelmo  patriarcha,  astantibus  venerabilibus  personis, 
supranominatum  casale  predicte  ecclesie  liberum  et  immune  bona 
voluntate  concederent.  Hii  sunt  qui  concesserunt  : Gofridus  filius 
Radulfi,  Hugo  frater  ejus  et  soror  eorum  Mazelina  cum  marito 
Arnulfo  de  Aria  et  mater  eorum  Agnes.  Hujus  rei  testes  sunt  ipse 
Willelmus  patriarcha  et  ego  ipse,  Robertus  archidiaconus,  Baldui- 
nus  cancellarius,  Amelius,  Balduinus  canonicus  Sancti  Georgii. 
De  laicis  : Wulferius,  Milo  camerarius,  Rogerius  Carnotensis, 
Ernaldus  pincerna,  Stephanus  dispensator,  Petrus  Lemovicensis. 
Nunc  iterum,  omnibus  canonicis  capituli  mei  et  baronibus  meis 
concedentibus,  donum  meum  affirmo,  medietatem  tamen  decima- 

(l)  Cet  acte  nous  apprend  à quelle  époque  a été  fondé  l'hôpital  de  Josaphat. 
Cette  fondation  a été  faite  sous  le  patriarche  Gibelin,  mort  en  1112  ( Fam . d’ Ou- 
tremer, p.  717).  D'un  autre  côté,  parmi  les  premiers  donateurs,  figure  Jocelin  de 
Courtenay,  prince  de  Tibériade,  qui  ne  succéda  qu’en  cette  même  année  à Tan- 
crède  (Fam.  d’ Outremer,  p.  445).  C’est  donc  vers  l’année  1112  qu’a  dû  être  rédigé 
l’acte  de  fondation  de  l'hôpital.  Quant  à la  confirmation  donnée  par  le  patriarche 
Guillaume , nous  ne  pouvons  que  la  placer  entre  les  deux  dates  extrêmes  de 
son  patriarcat.  Comme  nous  ignorons  absolument  à quelle  époque  Facundus  a 
été  prieur  de  la  Latine,  nous  ne  savons  si  le  certificat  d'authenticité  qu'il  donne 
ici  est  contemporain  de  la  confirmation  du  patriarche  Guillaume. 


4 


50 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


rum  et  obedientiam  capellani  in  manu  mea  retineo  donumque 
hoc  per  presentem  cartam  hujus  rei  veritate  conscriptam  et  sigillo 
Domini  Willelmi  patriarche  ac  meo  corroboratam  et  subscripto- 
rum testium  assignatione  munitam  confirmo.  Hujus  itaque  con- 
firmationis testes  sunt  canonici  Sancti  Georgii  : Willelmus  Thu- 
roldi , Jordanus,  Balduinus,  Gislebertus,  Hugo;  et  de  aliis: 
Constantinus,  Jacob.  De  laicis  vero  : Wulferius,  Willelmus  nepos 
patriarche,  Normandus,  Johannes  Golafres,  Helgotus,  Petrus  vi- 
cecomes,  Gislebertus,  Bernardus  de  Caco. 

Factum  est  autem  hoc  privilegium  anno  ab  Incarnacione  Domini 
nostri  Jhesu  Christi  millesimo  centesimo  trigesimo  VIIII  (1)  in- 
dictione II,  XV  kalendas  novembris,  feria  tercia,  luna  XI  ; Roma- 
nam ecclesiam  regente  Innocentio  papa,  présidente  Jerosolimi- 
tane  ecclesie  Willelmo  patriarcha,  regnante  rege  Fulchone.  Si 
quis  autem  hoc  statutum  et  hanc  confirmationem  violare  pre- 
sumpserit,  a corpore  et  sanguine  Jhesu  Christi  segregatus  ana- 
thematis sententia  feriatur.  Fiat,  fiat.  Arnen. 

XXI 

1140,  18  mai , Latran.  — Innocent  II  confirme  toutes  les  possessions 
de  ! abbaye  de  Josaphat  et  spécialement  celles  de  Sicile  et  de  Pouille. 

(S.  Isidoro,  19  et  88). 

Innocentius  episcopus  servus  servorum  Dei  dilecto  filio  Gui- 
doni  abbati  venerabilis  monasterii  Beate  Marie  de  Valle  Josa- 
phat ej  usque  successoribus  regulariter  substituendis  in  perpetuum. 
Cum  reginam  celorum , matrem  Dei  et  hominis , portam  celi , 
januam  Paradisi,  quam  laudant  angeli,  venerantur  arch angeli 
beatam  Dei  genitricem  semperque  Virginem  Mariam  affectione 
pia  diligimus  et  apud  filium  ejus  patrocinium  ipsius  optinere  spe- 
ramus, dignum  est  ut  gloriosi  sepulcri  ipsius  venerabilem  locum 
pia  devotione  veneremur  et  fratres  ibidem  Domino  servientes  sub 
apostolice  sedis  gremio  foveamus.  Ea  propter,  dilecte  in  Domino 
fili  Guido  abbas,  tuis  rationabilibus  postulationibus  [quas  per 
religiosos  viros  Paganum,  Robertum  et  Osmundum  monachos 
Josaphat  apostolice  sedi  suggessisti]  (2)  clementer  annuimus 

(1)  L'emploi  du  style  pisan  est  ici  évident.  — En  effet,  en  1139,  le  15  des 
kalendes  de  novembre  ou  le  18  octobre  tombe  un  mercredi  ( feria  quarta ) et  non 
un  mardi,  et  correspond  au  22e  jour  de  la  lune  et  non  au  11.  Les  indications 
chronologiques  coïncident  au  contraire  exactement  avec  celles  de  l'an  1138. 

(2)  La  phrase  entre  crochets  manque  dans  S.  Isidoro , 19. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  51 

et  monasterium  de  valle  Josaphatcui,  Deo  auctore,  preesse  di- 
nosceris , ob  reverentiam  gloriose  genitricis  Dei  semperque 
Yirginis  Marie  sub  beati  Petri  et  nostra  protectione  suscipimus 
et  presentis  scripti  privilegio  communimus,  statuentes  ut  quas- 
cumque possessiones,  quecumque  bona  idem  monasterium  im- 
presentiarum  juste  ac  legitime  possidet  aut  in  futurum  con- 
cessione pontificum,  largitione  regum  vel  principum,  oblatione 
fidelium  seu  aliis  justis  modis  Deo  propitio  poterit  adipisci,  firma 
tibi  tuisque  sucessoribus  et  illibata  permaneant.  In  quibus  hec 
propriis  duximus  exprimenda  vocabulis  videlicet  in  Rossanensi 
parrochia,  apud  villam  Sancti  Mauri,  ecclesiam  Beate  Marie  vestro 
sumptu  edificatam  cum  possessionibus  suis  quas  egregie  memorie 
dux  Rogerius  dedit.  In  eadem  villa,  villanos  omnes  et  hereditatem 
totam  Riccardi  Senescalci  quam  simul  cum  villanis  ipsis  vobis 
eodem  duce  consenciente  tradidit.  Item  apud  eandem  villam,  here- 
ditatem Hugonis  de  Claromonte  ab  ipso  datam  et  a supradicto  duce 
concessam  et  nonnulla  jugera  campi  que  data  sunt  a Trostaino 
de  Dumo.  Item  in  eadem  villa,  rusticos  quatuor  cum  possessio- 
nibus suis  sicut  a Scifo  Stratico  (1)  vestro  monasterio  traditi  sunt. 
In  parrochia  Gassanensi,  ecclesiam  Sancti  Laurentii  et  ecclesiam 
Sancte  Marie  de  Gastro  cum  molendino  uno  et  possessionibus  suis 
et  ecclesiam  Sancti  Theodori  cum  possessionibus  suis.  In  parrochia 
Cosentina,  ecclesiam  Sancti  Michaelis  de  Fuscoaldo  et  ecclesiam 
Sancti  Johannis  et  ecclesiam  Sancti  Laurentii  cum  villanis  et  pos- 
sessionibus suis  quas  Umfredus  de  Fuscoaldo  dedit  pro  anima  sua 
et  parentum  suorum,  et  molendinis  duobus  que  vestro  sumptu 
parata  eidem  ecclesie  addidistis.  Similiter  in  eadem  parrochia,  j ux  ta 
oppidum  Montisalti,  ecclesiam  Sancti  Yincentii  cum  pertinendis 
suis  videlicet  ecclesiam  Sancte  Lucie  et  Sancte  Marie  de  Fossis  et 
Sancte  Marie  de  Bardia  et  Sancti  Petri  de  Ferlito  et  Sancti  Demetrii 
et  Sancti  Petri  de  Renda  et  Sancte  Yeneris  et  molendinis  et  terris 
et  villanis  cum  pluribus  ab  ipsius  terre  domino  datis.  Apud  Medi- 
cinam, ecclesiam  Sancti  Johannis  Evangéliste  et  Sancte  Trinitatis 
et  Sancti  Nycolai  cum  pertinendis  suis.  Item  in  eadem  parrochia, 
prope  Philinum,  ecclesiam  Sancti  Angeli  cum  casali  et  villanis  et 
possessionibus  suis  a quodam  nobili  viro  datis  nomine  Radulfo. 
Juxta  opidum  Marturane,  capellam  Sancti  Stephani  cum  perti- 
nendis suis.  Juxta  quoddam  castrum  quod  vocatur  Seminarium, 
ecclesiam  Sancti  Theodori  cum  pertinendis  suis  et  villanos  quos- 
dam a Roberto  de  Melia  datos.  In  parrochia  Anglonensi  ecclesiam 

(1)  Nous  serions  tenté  de  voir  ici  un  nom  grec.  Cf.  Ducange,  Strategus. 


52 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


Sancti  Basilii  cum  terris  et  terrarum  consuetudinibus  que  vobis 
Rogerius  de  Pomaria  contradidit.  Juxta  civitatem  Tarentinam, 
capellam  Sancte  ^Perpetue  cum  pertinendis  suis.  Item  ecclesiam 
Sancte  Marie  in  Apulia  in  territorio  Catule  cum  pertinendis  suis. 
In  parrochia  Cathanensi , infra  oppidum  Paternonis  ecclesiam 
Sancte  Marie  matris  Domini  ab  Angerio  episcopo  (1)  datam  cum 
parrochia,  cimiterio,  baptismate,  aliamque  ecclesiam  Sancte  Marie 
Magdalene,  cum  hospitali,  que  subtus  castrum  sita  est,  a Mauritio 
episcopo  (2)  similiter  concessam,  et  molendinum,  villanos,  terras  et 
vineas,  domos,  certasque  possessiones  ab  Henrico  marchione  datas. 
Prope  Messanam  civitatem,  ecclesiam  Sancte  Marie  Magdalene  cum 
terris  et  vineis,  cimiterio,  confessione  a Goffredo  ejusdem  civita- 
tis episcopo  concessis  qui  eam  consecravit.  Item  in  eadem  parro- 
chia, ecclesiam  Sancte  Anne  de  Galath  cum  villanis,  terris,  vineis, 
ab  Eleazar  milite  traditis.  In  parrochia  Mazarienzi  ecclesiam  Sancte 
Marie  de  Galatahameth  cum  villanis,  terris,  possessionibus  quoque 
suis  a Rainaldo  de  Tirone  datis.  Apud  Gastrum  Sacci, 'villanos  quos- 
dam a Symone  lilio  ducis  datos.  Sane  laborum  vestrorum  quos  pro- 
priis manibus  aut  sumptibus  colitis  vel  de  nutrimentis  animalium, 
ab  episcopi  sive  episcoporum  ministris  seu  ab  aliis  ubilibet  a vobis 
decimas  exigi  prohibemus.  Interdicimus  etiam  ne  per  alicujus 
sollempnitatis  occasionem,  in  cenobio  vestro  cena  vel  prandium 
a Jerosolimitane  ecclesie  episcopo  vel  clericis  exigatur  ne  servo- 
rum Dei  quies  hujus  modi  occasionibus  perturbetur.  Redditus 
vero  qui  de  rusticorum  infidelium  censu  vestro  monasterio  cons- 
tituti sunt  vel  in  futurum,  prestante  Domino,  conferentur,  vobis 
integros  manere  censemus.  Porro  sepulturam  ejusdem  loci  libe- 
ram esse  decernimus  ut  eorum  qui  illic  sepeliri  deliberaverint 
devotioni  et  extreme  voluntati,  nisi  forte  excommunicati  sint, 
nullus  obsistat.  Mortuorum  autem  parrochianorum  elemosinas  de 
quibus  parrochialis  ecclesia  suam  justitiam  habuerit  quiete  ac 
prêter  aiicujus  molestias  a vobis  accipi  et  haberi  sancimus.  Lai- 
cos  sane  liberos  seu  clericos  irregulariter  viventes  ad  conversio- 
nem suscipere  nullius  episcopi  vel  prepositi  seu  cujuslibet  homi- 
nis contradictio  vos  inhibeat.  Decernimus  ergo  ut  nulli  omnino 
hominum  liceat  idem  monasterium  temere  perturbare  aut  ejus 
possessiones  auferre  vel  ablatas  retinere,  minuere,  seu  quibus- 
libet molestiis  fatigare.  Sed  omnia  integra  conserventur  eorum 
pro  quorum  gubernatione  et  sustentatione  concessa  sunt,  usibus 


(1)  Angerius  ou  Ansgarius , évêque  de  Catane  de  1091  à 1124. 

(2)  Maurice,  évêque  de  Catane  de  1124  à 1144. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  53 

omnimodis  profutura.  Si  qua,  igitur  in  posterum  ecclesiatica  secu- 
larisve  persona  hanc  nostre  constitutionis  paginam  sciens,  contra 
eam  temere  venire  temptaverit,  secundo  terciove  commonita  nisi 
reatum  suum  congrua  satisfactione  correxerit,  potestatis  honoris- 
que sui  dignitate  careat,  reamque  se  divino  judicio  existere  de 
iniquitate  cognoscat  et  a sacratissimo  corpore  ac  sanguine  Dei  et 
Domini  redemptoris  nostri  Jhesu  Christi  aliena  fiat,  atque  in  ex- 
tremo examine  districte  subjaceat  ultioni.  Cunctis  autem  eidem 
venerabili  loco  sua  jura  servantibus  sit  pax  Domini  nostri  Jhesu 
Christi,  quatenus  et  hic  fructum  bone  actionis  percipiant,  apud  dis- 
trictum judicem  premia  eterne pacis  inveniant.  Arnen, amen,amen. 
f Ego  Innocentius  Catholice  ecclesie  episcopus  subscripsi, 
f Ego  Conradus  Sabinensis  episcopus  subscripsi, 
f Ego  Teodewinus  Sancte  Rufine  episcopus  subscripsi, 
f Ego  Albertus  Albanensis  episcopus  subscripsi, 
f Ego  Albericus  Hostiencis  episcopus  subscripsi, 
f Egpo  Anselmus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Laurentii  in 
Lucina  subscripsi. 

fEgo  Littifredus  cardinalis  tituli  Vestine  subscripsi, 
f EgoGuido  SancteRomane  ecclesie  indignus  sacerdos  subscripsi . 
f Ego  Grisogonus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Praxedis. 
subscripsi. 

f Ego  Ivo  presbyter  cardinalis  Sancti  Laurentii  in  Damaso 
subscripsi. 

f Ego  Gregorius  presbyter  cardinali  tituli  Galixti  subscripsi, 
f Ego  Petrus  tituli  Pastoris  cardinalis  presbiter  subscripsi, 
f Ego  Goizo  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte Gecilie  subscripsi, 
f Ego  Gregorius  diaconus  cardinalis  Sanctorum  Sergii  et  Bachi 
subscripsi. 

f Ego  Otto  diaconus  cardinalis  Sancti  Georgii  ad  Velum  Aureum 
subscripsi. 

-J-  Ego  Vassallus  diaconus  cardinalis  Sancti  Eustachii  apud  tem- 
plum Agrippe  subscripsi. 

f Ego  Hubaldus  diaconus  cardinalis  Sancte  Marie  in  via  Lata 
subscripsi. 

f Ego  Gerardus  diaconus  cardinalis  Sancte  Marie  in  Dominica 
subscripsi  (1). 


(1)  Les  noms  des  cardinaux  sont  écrits  sur  trois  colonnes  verticales.  La  pre- 
mière, à gauche,  contient  les  noms  des  cardinaux-prêtres  ; celle  du  milieu,  les 
noms  des  cardinaux-évêques  précédés  de  celui  du  pape;  enfin,  la  troisième  est 
réservée  aux  cardinaux-diacres. 


54 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


Datum  Laterani  per  manum  Aimerici  sancte  Romane  ecclesie 
diaconi  cardinalis  et  cancellarii,  XV  kalendas  Junii,  indictione  III , 
Incarnationis  Dominice  anno  MGXL,  pontificatus  vero  domini 
Innocentii  secundi  pape  anno  undecimo. 

XXII 

1142,  5 avril,  Latrari.  — Innocent  II  prend  sous  sa  protection  di- 
verses possessions  de  l'abbaye  de  Josaphat , telles  que  Ligio  et  Thanis 
en  Palestine , et,  en  Sicile , l'église  de  N.-D.  à Paterno  et  celle  de 
Sainte-Madeleine.  Les  moines  devront , en  retour , payer  chaque 
année  une  once  d'or  au  Saint-Siège . 

(S.  Placido,  196.) 

Innocentius  episcopus  servus  servorum  Dei,  dilecto  filio  Guidoni 
abbati  Vallis  Josaphat  et  successoribus  ejus  regulariter  substi- 
tuendis in  perpetuum.  Possessiones  et  bona  ecclesiastica  patri- 
monia pauperum  sunt  et  precia  peccatorum,  et  iccirco  (sic)  a nullo 
debent  distrahi  sive  occupari,  sed  ad  usus  ad  quos  destinata  sunt 
illibata  servari.  Quia  ergo  ex  injuncto  a Deo  officio  nobis  incum- 
bit ecclesias  cum  suis  pertinentiis  defensare,  utilitati  vestre  in 
posterum  providentes,  ecclesiam  Ligionis  cum  parrochia  et  de- 
cimis ipsius  loci  et  decimam  Thanis  a Bernardo  episcopo  Nazareth 
ad  opus  hospitalis  domus  vestre  concessam  ; in  Sicilia,  in  loco 
qui  dicitur  Paternonum  ecclesiam  Sancte  Marie  matris  Domini 
et  aliam  Sancte  Marie  Magdalene  sub  ipso  castro  sitam,  sub  beati 
Petri  tutela  et  nostra  defentione  suscipimus.  Ad  judicium  autem 
percepte  hujus  a Romana  ecclesia  libertatis,  auri  unciam  nobis 
nobisque  successoribus  annis  singulis  persolvetis.  Decernimus 
ergo  ut  nulli  omnino  hominum  liceat  vos  exinde  perturbare,  mi- 
nuere, auferre  aut  temerariis  vexationibus  fatigare.  Si  quis  autem 
hoc  attemptare  presumpserit,  iram  Dei  omnipotentis  incurrat  et 
anathematis  sententie  subjaceat.  Amen,  amen,  amen. 

Ego  Innocentius  Catholice  Ecclesie  episcopus  subscripsi. 

Ego  Conradus  Sabinensis  episcopus  subscripsi. 

Ego  Albericus  Hostiensis  episcopus  subscripsi. 

Ego  Stefanus  Prenestinus  episcopus  subscripsi.  • 

Ego  Mar tinus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Cecilie  sub- 
scripsi. 

Ego  Gregorius  diaconus  cardinalis  Sanctorum  Sergii  et  Bachi 
subscripsi. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  55 

Ego  Otto  diaconus  cardinalis  Sancti  Georgii  ad  Velum  Aureum 
subscripsi. 

Ego  Gujdo  indignus  diaconus  sancte  Romane  ecclesie  sub- 
scripsi (1). 

Datum  Laterani  per  manum  Gerardii  (sic)  sancte  Romane  ec- 
clesie presbyteri  cardinalis  ac  bibliothecarii,  nonis  Aprilis,  indic- 
tione V,  Incarnacionis  Dominice  anno  MCXLII,  pontificatus  vero 
domini  Innocentii  Pape  II  anno  XIII  (2). 

XXIII 

1142-1145.  — Guillaume , patriarche  de  Jérusalem , termine  un 
différend  entre  Vabbaye  de  Josaphat  et  celle  de  Mont-Olivet. 

(Sttt  Maddalena,  35.) 

Willelmus  Dei  gracia  sancte  Jérusalem  patriarcha  (3)  omni- 
bus sancte  matris  ecclesie  filiis  salutem  et  patriarchalem  benedic- 
tionem. 

Illa  qua  fungimur  auctoritas  nos  compellit  ecclesias  quibus  Deo 
auctore  presidemus  et  earum  jura  tuendo  manu  tenere  et  ne  in 
eis  aliquo  modo  genimina  (4)  [discordie]  pullulent,  deffensionem 
paterna  sollicitudine  prejacere.  Igitur  controversiam  inter  Vallis 
Josaphat  et  Montis  Oliveti  ecclesias  diu  habitam , Guidone  ejus- 
dem ecclesie  Vallis  Josaphat  abbate  et  Henrico  Montis  Oliveti 
priore  cum  capitulis  suis  unanimiter  assensum  prebentibus,  fra- 
trum nostrorum  consilio  interveniente  sedavimus  et  eosdem  filios 
nostros  in  fraterne  dilectionis  unitatem  Deo  propicio  reformavi- 
mus. Siquidem  prefatus  abbas  Vallis  Josaphat  ut  omnes  retro- 
habite  inter  eos  querimonie  sedarentur  quandam  terre  planiciem 
bone  magre  adjafcentem]  ecclesie  Montis  Oliveti  donavit  et  possi- 
dendam perpetuo  jure  concessit,  ita  dumtaxat  ut  ipsa  Montis  Oliveti 
ecclesia  VII  bisantios  in  festivitate  Exaltacionis  Sancte  Crucis 
ecclesie  Vallis  Josaphat  singulis  annis  persolvat.  Hoc  vero  ne 
iniquorum  hominum  sinistra  perturbatione  mutetur  vel  mutatione 
temporum  a future  posteritatis  memoria  deleatur,  presens  pagina 
sigilli  nostri  appositione  munita  et  testium  subscriptorum  testi- 


(1)  La  disposition  des  signatures  est  la  même  que  celle  qui  a été  signalée 
dans  les  bulles  précédentes. 

(2)  Corr.  V. 

(3)  Mort  le  27  septembre  1145  ( Fam . d'Outremer,  p.  720). 

(4)  Il  faut  sans  doute  lire  germina. 


56 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


monio  roboratur,  Anselmi  videlicet  episcopi  Bethleemite,  Gaufridi 
abbatis  Templi  Domini , Balduini  Cesatiensis  archiepiscopi  tune 
temporis  nostri  cancellarii  (1)  ; Amelii  nos[tri  archijdiaconi,  Ro- 
gerii  Constantini  decani , Amici  capellani  Templi  Domini  ; mona- 
chorum vero  ecclesie  Yallis  Josaphat  : Stephani,  Galterii,  Johannis 
de  Paternone,  Johannis  subprioris,  Bernardi,  Petri  Gumbaldi, 
Johannis  scriptoris,  Arduini  Johannis  filii,  Theobaldi  de  For- 
neriis  ; laicorum  autem  : Cristiani  Aldemeschini , Johannis  de 
Parisio,  Johannis  ; burgensium  : Iterii,  Rainaldi,  Petri  Burdini 
Poncii  Tholosensis , Roberti  filii  Iterii. 

XXIV 

Vers  1144.  — L'abbé  de  Josaphat  écrit  au  pape  pour  lui  déclarer  que 
ce  n'est  que  la  violence  qui  l'a  contraint  à payer  à l’ archevêque  de 
Nazareth  une  redevance  plus  forte  que  celle  que  l'abbaye  doit  au 
saint- siège  (2). 


(Sta  Gertruda,  133.) 

De  altercatione  que  orta  est  inter  ecclesiam  Sancte  Marie  vallis 
Josaphat  et  ecclesiam  Nazareth  veritatem  inde  enudo  et  uti  res 
est  in  his  actionibus  que  subscribuntur.  Bernardus  siquidem 
primus  Nazarenus  episcopus  ecclesiam  Ligionis  cum  parro- 
chia  et  jure  parrochiali  et  decimatione  et  decimam  alterius 
casalis  quod  dicitur  Thanis  uti  libere  possidebat,  ad  opus  paupe- 
rum Deo  et  Sancte  Marie  virgini  vallis  Josaphat  tribuit , dedit , 
firmiter  concessit , quatenus  in  privilegio  quod  Vestre  Dignitati 
mittimus  habetur,  quas  in  suo  tempore  et  alterius  episcopi  nomine 
Willelmi  qui  postea  factus  est  archiepiscopus  quiete  tenuimus. 
Iste  vero  superveniens  ecclesiam  cum  decimationibus  quam  paci- 
fice tenebamus  calumpniatus  est.  Nos  autem  apostolicas  litteras 
quas  ex  sacris  manibus  felicis  memorie  pape  Innocentii  accepi- 
mus qui  tunc  temporis  vivebat , sibi  detulimus  ; in  quibus  testa- 


(1)  Cette  signature  nous  prouve  que  le  présent  accord  est  postérieur  au  mois 
de  décembre  1 142,  époque  où  vivait  encore  Gaudentius , prédécesseur  de  Bau- 
douin ( Fam . d’Outremer,  p.  756). 

(2)  Cette  curieuse  pièce  se  place  entre  la  mort  d’innocent  II  (1143)  et  celle 
du  patriarche  Guillaume  (1145).  Les  épithètes  données  au  destinataire  font  bien 
croire  qu'elle  est  adressée  au  souverain  pontife.  Quant  à l’archevêque  de  Naza- 
reth, dont  se  plaint  l’abbé , ce  doit  être  Robert,  second  archevêque  de  ce  siège 
(Cf.  Familles  d’Outremer,  p.  759-760).  La  bulle  suivante  semble  être  une  consé- 
quence du  présent  acte. 


v 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  57 

bamur  per  unumquemque  annum  Dco  et  sancte  Romane  ecclesie 
unciam  auri  esse  reddituros.  Quibus  vilipensis,  facto  agmine 
cum  satellitibus  suis  ecclesiam  tyrannice  adivit , seras  sua  cru- 
delitate confregit , monachos  et  fratres  nostros  turpiter  foras  pro- 
jecit. Nos  autem  cum  hoc  audivimus,  ante  domnum  patriarcham 
Willelmum  querimoniam  fecimus  qui  eum  ad  se  vocavit  et  quod 
male  egerat  reprehendit  et  sic  ab  infestatione  sua  per  parvi  tem- 
poris spatium  quievit.  Deinde,  nostris  peccatis  exigentibus,  beate 
recordationis  papa  Innocentius  ex  hoc  seculo  obiit.  Quo  audito  si 
mala  nobis  antea  contulit,  novissima  pejora  prioribus  apposuit. 
Denique,  calliditate  et  dolo  quibus  callet,  capellanum  in  quadam 
nostra  ecclesia  posuit  ut  pro  anima  Willelmi  de  Buris  ibi  missam 
caneret  et  parrochianos  ad  se  callide  traheret.  Suo  vero  [capellano] 
parrochiale  jus  plenarie  commisit  ; nostro  vero  per  omnia  inter- 
dixit videlicet  baptismum,  penitentiam,  communionem,  sepultu- 
ram, aquam  benedictam,  processionem  circa  ecclesiam , panem 
benedictum  ut  mos  est  illius  loci,  revera  omnia  prohibuit.  Dum 
quadam  die  quidam  ex  nostris  monachis  divinum  ministerium 
celebraret  et  sacrum  Dominicum  corpus  in  manibus  tolleret , 
quidam  ex  suis  clericis  eum  per  casulam  arripuit  et  ita  male" 
tractavit  quod , nisi  laici  eum  juvissent,  ipsum  cum  Dominico 
corpore  in  terram  prostravisset.  De  quibus  multociens  coram 
patriarcha  Willelmo  querimoniam  fecimus  et  nullam  justitiam 
inde  consequi  potuimus.  Tandem  vi  compulsi,  in  celebri  conventu 
apud  Nazareth  ad  pedes  domni  Willelmi  patriarche  aliarumque 
personarum  nos  prostravimus  et  nichil  proficere  potuimus  ; immo 
dicebant  nobis  : « Quid  vobis  proderunt  privilegia  Romane  eccle- 
» sie ? Jam  papa  mortuus  est.  Si  pactum  cum  eo  non  feceritis, 

» nichil  inde  habebitis.  » Cum  denique  multi  persuaderent  ut 
cum  eo  pacem  et  concordiam  faceremus  et  neque  per  privilegia 
Romane  ecclesie  neque  per  patriarcham  justitiam  consequi  pos- 
semus in  multis  laboribus  et  fatigationibus,  finem  rei  jam  impo- 
nere cupientes,  unciam  auri  sicut  et  Romane  ecclesie  ei  dare 
spopondimus  (1).  Ille  vero  indignans  ac  moleste  ferens  quod  tam 
tumdem  sibi  quantum  et  Romane  ecclesie  obtulissemus,  concor- 
diam fieri  noluit  nisi  marcham  auri  vel  medietatem  decime  ei 
daremus.  Ad  ultimum  necessitate  coacti,  justitia  nobis  relin- 
quente , consilio  domni  Willelmi  patriarche  et  aliarum  persona- 
rum que  in  privilegio  subscribuntur,  volentes  nolentes  cum  eo 
pactum  fecimus  quod  per  unumquemque  annum  in  festivitate 


(1)  Cf.  n°  XXII. 


58 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


Dominice  Annuntiationis  marcham  auri  et  unam  rotam  cere  et 
aliam  incensi  sibi  tribuere  stabilivimus  et  in  Jherusalem  tam 
sibi  quam  omnibus  suis  quos  secum  duxerit  et  equitaturis  pro- 
curationem unius  diei  plenarie  dare  promisimus.  Ad  hec,  Vestre 
Dignitati  notum  fieri  cupimus  quod  monachus  noster  quem  pro 
confirmatione  privilegiorum  ad  Vestram  Majestatem  direximus, 
per  quem  sibi  propriam  kartam  misistis  antequam  marcha  auri 
daretur  in  receptioni,  communia  privilegia  et  propriam  kartam  ei 
ostendit , ad  quem  solummodo  non  respexit  ; verum  etiam  sibi 
verba  conviciosa  intulit  dicens  : « Quid  michi  et  romanis  privile- 
» giis  [opus  est]?  Jam  cum  abbate  pactum  feci.  » Non  dixit  abba- 
tem coegisse,  sed  cum  abbate  pactum  fecisse.  Nunc,  sanctissime 
domine,  vestram  precamur  clementiam  ne  indignetur  servis  suis  ; 
peccavimus  non  ex  industria  sed  ex  necessitate.  Et  si  aliquis  ante 
Vestram  piissimam  Serenitatem  contra  hec  dixerit , flexis  pobli- 
tibus , mustis  genis  rogamus  ne  vestras  discretas  aures  fallacibus 
dictis  ejus  accommodetis  quia  hoc  spondemus  in  presentia  vestra 
esse  probaturos  per  idoneos  testes  (1). 

• XXV 

1145,  4 mai.  Viterbe.  — Eugène  III  prend  sous  sa  protection  diverses 
possessions  de  Josaphat,  telles  que  Ligio  et  Thanis  en  Palestine , ei, 
en  Sicile , l’église  de  N.-D.  à Paterno  et  celle  de  Sainte- Madeleine. 
Les  moines  devront  en  retour  payer  chaque  année  une  once  d’or  au 
saint- siège. 


(S.  Placido,  177). 

Eugenius  episcopus  servus  servorum  Dei  dilecto  filio  Guidoni 
abbati  Vallis  Josaphat  ej  usque  successoribus  tam  presentibus 
quam  futuris  regularem  vitam  professis  in  perpetuum.  Posses- 
siones et  bona  ecclesiastica  patrimonia  pauperum  sunt  et  precia 
peccatorum,  et  ideo  a nullo  debent  distrahi  sive  occupari , sed  ad 
usus  ad  quos  destinata  sunt  illibata  servari.  Quia  ergo  ex  injuncto 
nobis  a Deo  officio  incumbit  ecclesias  cum  suis  pertinentiis 
defensare , utilitati  vestre  in  posterum  providentes , ecclesiam 
Ligionis  cum  parrochia  et  decimas  ipsius  loci  et  decimam  Thanis 
a Bernardo  episcopo  Nazareth  ad  opus  hospitalis  domus  vestre 

(l)  Le  repli  de  l'acte  est  encore  traversé  des  lacs  de  soie  rouge  qui  ont  servi 
à suspendre  le  sceau. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  59 

concessam  ; in  Sycilia,  in  loco  qui  dicitur  Paternonum,  ecclesiam 
Sancte  Marie  matris  Domini  et  aliam  Sancte  Marie  Magdalene 
sub  ipso  castro  sitam,  ad  exemplar  predecessoris  nostri  beate 
recordationis  pape  Innocentai,  sub  beati  Petri  tutela  et  nostra 
defensione  suscipimus.  Ad  judicium  autem  percepte  hujus  a 
Romana  ecclesia  libertatis  auri  unciam  nobis  nostrisque  succes- 
soribus annis  singulis  persolvetis.  Quecumque  vero  que  per 
autentica  predecessorum  nostrorum  videlicet  felicis  memorie 
Pascalis  et  Innocentii  privilegia,  tam  in  ecclesiis  quam  in  decimis 
et  aliis,  vobis  concessa  vel  confirmata  sunt,  vobis  et  per  vos  eidem 
ecclesie  Beate  Marie  de  Valle  Josaphat  per  presentis  scripti  pagi- 
nam confirmamus , salva  apostolice  sedis  auctoritate.  Decerni- 
mus ergo  ut  nulli  omnino  hominum  liceat  vos  exinde  pertur- 
bare, minuere,  auferre  aut  temerariis  vexationibus  fatigare.  Si 
quis  autem  hoc  attemptare  presumpserit  iram  Dei  omnipotentis 
incurrat  et  anathematis  sententie  subjaceat.  Amen,  amen,  amen. 
f Ego  Eugenius  Catholice  Ecclesie  episcopus  subscripsi, 
f Ego  Gonradus  Sabinensis  episcopus  subscripsi, 
f Ego  Theodewinus  Sancte  Rufine  episcopus  subscripsi, 

•j*  Ego  Gregorius  presbyter  cardinalis  tituli  Calisti  subscripsi, 
f Ego  Thomas  presbyter  cardinalis  tituli  Vestine  subscripsi, 
f Ego  Manfredus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Savine 
subscripsi. 

f Ego  Villanus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Stephani  in 
Gelio  Monte  subscripsi. 

-J-  Ego  Gregorius  diaconus  cardinalis  Sanctorum  Sergii  et 
Bachi  subscripsi. 

f Ego  Oddo  diaconus  cardinalis  Sancti  Georgii  ad  Velum 
Aureum  subscripsi. 

f Ego  Guido  diaconus  cardinalis  Sanctorum  Cosme  et  Damiani 
subscripsi  (1). 

Datum  Viterbii  per  manum  Roberti  sancte  Romane  ecclesie 
presbyteri  cardinalis  et  cancellarii,  III  nonas  Maii,  indictione 
VIII,  Incarnationis  Dominice  anno  MGXLV,  pontificatus  vero 
domini  Eugenii  III  pape  anno  primo. 

[Cette  bulle  était  scellée  sur  lacs  de  soie  jaune) 


(1)  Les  noms  des  cardinaux  sont  disposés  dans  l'original  en  trois  colonnes 
verticales  : au  milieu,  les  cardinaux-évêques  ; à gauche,  les  cardinaux-prêtres; 
à droite  les  cardinaux-diacres. 


60 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


XXVI 

1146,  20  février.  Tyr.  — Baudouin  ///,  roi  de  Jérusalem , et  sa  mère 
Mêlissende  terminent  en  faveur  de  l’abbaye  de  Josaphat  une  dispute 
élevée  entre  les  paysans  de  leur  casai  de  Thaerisibena  et  ceux  du 
casai  de  Bethfella  appartenant  à V abbaye. 

(S.  Mauro,  107.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus sancti,  amen. 

Quoniam  ecclesiarum  jura  illibata  conservare  regie  congruit 
dignitati  , omnibus  tam  presentibus  quam  futuris  notum  fieri 
volumus  quod  ego  Balduinus,  per  Dei  gratiam  in  sancta  Jérusa- 
lem Latinorum  rex  quartus,  et  Milisendis  mater  mea  eadem  gratia 
eorundem  regina,  ad  sedandam  litem  et  discordiam  inter  rusticos 
cujusdam  casalis  nostri  Thaeresibena  nomine  et  rusticos  casalis 
Bethfella,  quod  casale  ecclesia  Sancte  Marie  Vallis  Josaphat  in 
territorio  Tyrensi  possidere  dinoscitur,  hactenus  habitam  terram 
illam  cum  oliveto  quam  prefati  rustici  nostri  in  pertinentia  pre- 
dicti  casalis  Bethfella  scilicet,  calumpniabantur,  Guidoni  pre- 
nominate  ecclesie  vallis  Josaphat  abbati  et  monachis  ibidem  Deo 
servientibus  eorumque  successoribus  sine  aliqua  calumpnia, 
perpetuo  jure,  libere  et  quiete  possidendam  concedimus,  tali 
quidem  pactione  quod  idem  abbas  et  prefati  monachi  terram  et 
olivetum  cum  quodam  orto  et  cetera  que  in  pertinenda  casalis 
Herberti  de  Pazi  possidebant  sine  ulla  retentione  nobis  et  succes- 
soribus nostris  quiete  dimittunt.  Et  ut  hec  confirmacionis  nostre 
pagina  rata  et  inconvulsa  permaneat,  testibus  eam  subscriptis 
corroborari  et  sigilli  nostri  subpressione  muniri  fecimus. 
Facta  est  autem  presens  inscriptio  anno  Incarnacionis  Dominice 
MGXLVI , indictione  VIIII.  Hujus  quidem  rei  sunt  testes  : 
Fulcherius,  sancte  Jerosolimitane  ecclesie  electus  (1),  Bernardus 
Sydoniensis  episcopus,  Benedictus  Torpeiensis  (?)  episcopus, 
Petri  Dominici  Sepulcri  prior,  Aimericus  ejusdem  canonicus, 
Godefridus  ejusdem  thesaurarius,  Johannes  Tyrensis  archidia- 
conus,  Ernesius  patriarche  cancellarius.  De  monachis  ecclesie 


(1)  Foucher  avait  été  élu  patriarche  vingt-six  jours  auparavant  ( Guil . Tyr., 
XVI,  17).  Nous  avons  ici  une  preuve  certaine  de  l’emploi  du  style  de  Noël  ou 
de  celui  du  1er  janvier,  puisque  le  présent  acte  est  antérieur  au  25  mars. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  61 

Vallis  Josaphat  :Paganus  subprior,  Petrus  Gumbaldi.  De  baroni- 
bus : Manasses  constabularius  (1),  Robertus  Grispini  pincerna  (2), 
Orricus  Neapolis  vicecomes , Sado  marescalcus  (3)  Bernardus 
Yacherius,  Geraldus  Passerellus  et  quamplures  alii. 

Datum  Tyro  per  manum  Radulfi  regii  cancellarii  (4)  XI  kalen- 
das  Marcii. 


XXY1I 

1151,  31  mars.  — Eugène  III  confirme  tous  les  biens  et  'privilèges  de 
l'abbaye  de  Josaphat. 

(S.  Isidoro,  66.) 

Eugenius  episcopus  servus  servorum  Dei  dilecto  filio  Guidoni 
abbati  vallis  Josaphat  ej  usque  successoribus  regulariter  substituen- 
dis in  perpetuum.  Quoniam  reginam  celorum,  matrem  Dei  et 
hominis,  portam  coeli,  januam  paradisi  quam  laudant  angeli, 
venerantur  archangeli , beatam  Dei  genitricem  semperque  Yir- 
ginem  Mariam  affectione  pia  diligimus  et  apud  filium  ejus  patroci- 
nium ipsius  obtinere  speramus,  dignum  est  ut  gloriosi  sepulchri 
ipsius  venerabilem  locum  pia  devotione  veneremur,  et  fratres 
ibidem  domino  servientes  sub  apostolice  sedis  gremio  foveamus. 
Ea  propter,  dilecte  in  Domino  fili,  Guido  abbas,  tuis  rationabi- 
libus peticionibus  clementer  annuimus  et  monasterium  Beate 
Marie  de  Yalle  Josaphat  cui  Deo  auctore  preesse  dinosceris,  ob 
reverentiam  gloriose  genitricis  Dei  semperque  Yirginis  Marie,  ad 
exemplar  predecessoris  nostri  felicis  memorie  pape  Innocentii, 
sub  beati  Petri  et  nostra  protectione  suscipimus  et  presentis 
scripti  privilegio  communimus  ; statuentes  ut  quecumque  bona 
et  quascumque  possessiones  sive  ex  dono  bone  memorie  Godefridi 
ducis  seu  Balduini  regis  ejusdem  fratris,  sive  secundi  regis  Bal- 
duini  Jerosolimitani  vel  aliorum  fidelium  idem  monasterium 
inpresentiarum  legitime  ac  juste  possideat  aut  in  futurum  conces- 

(1)  Les  Familles  d' Outremer  (p.  619)  ne  mentionnent  pas  de  souscriptions  de 
ce  connétable  antérieures  à 1147. 

(2)  Ce  bouteiller  manque  à la  série  donnée  par  les  Familles  d'Outremer  (p.  633). 

(3)  Les  signatures  de  Sado  postérieures  à 1144  sont  inconnues  aux  Familles 
d’Outremer  (p.  625). 

(4)  Il  n'est  pas  cité , dans  les  Familles  d'Outremer  (p.  633),  de  diplômes  don- 
nés par  ce  chancelier  avant  1147. 


62 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


sione  pontificum,  largitione  regum  vel  principum,  oblatione  fide- 
lium seu  aliis  justis  modis  Deo  propicio  poterit  adipisci,  firma  tibi 
tuisque  successoribus  et  illibata  permaneant.  Sane  laborum  ves- 
trorum decimas  ab  episcopis  seu  episcoporum  ministris  ubilibet 
exigi  prohibemus.  Interdicimus  etiam  ne  per  alicujus  sollempnita- 
tis  occasionem  in  cenobio  vestro  cena  vel  prandium  a Jerosolimi- 
tane  ecclesie  episcopo  vel  clericis  exigatur  ne  servorum  Dei  quies 
hujusmodi  occasionibus  perturbetur.  Redditus  vero  qui  de  rusti- 
corum censu  infidelium  vestro  monasterio  constituti  sunt  vel  in 
futurum  prestante  Domino  conferentur,  vobis  integros  manere 
censemus.  Porro  sepulturam  ejusdem  loci  omnino  liberam  esse 
decernimus  ut  eorum  qui  se  illic  sepeliri  deliberaverint  devotioni  et 
extreme  voluntati,  nisi  forte  excomunicati  vel  interdicti  sint,  nul- 
lus obsistat.  Mortuorum  autem  parrochianorum  elemosinas  de 
quibus  parrochialis  ecclesia  suam  partem  acceperit  quiete  ac  prê- 
ter alicujus  molestias  a vobis  accipi  et  haberi  sancimus.  Laicos 
sane  seu  clericos  irregulariter  viventes  ad  conversionem  suscipere 
nullius  episcopi  vel  prepositi  contradictio  vos  inhibeat.  Ad  hec 
adjicientes  decernimus  ut  nulli  omnino  hominum  liceat  prefatum 
monasterium  temere  perturbare  aut  ejus  possessiones  auferre  vel 
ablatas  retinere,  minuere  vel  temerariis  vexationibus  fatigare.  Sed 
omnia  integra  conserventur  eorum  pro  quorum  sustentatione  et 
gubernatione  concessa  sunt  usibus  omnimodis  profutura,  salvis 
sedis  apostolice  auctoritate  et  Jerosolimitane  ecclesie  reverentia. 
Si  qua  igitur  in  futurum  ecclesiastica  secularisve  persona  hanc  nos- 
tre  constitutionis  paginam  sciens,  contra  eam  temere  venire  temp- 
taverit, secundo  terciove  commonita,  si  non  satisfactione  congrua 
emendaverit,  potestatis  honorisque  sui  dignitate  careat,  reamque  se 
divino  judicio  existere  de  perpetrata  iniquitate  cognoscat  et  a sa- 
cratissimo corpore  ac  sanguine  Dei  et  Domini  redemptoris  nostri 
Jhesu  Christi  aliena  fiat  atque  in  extremo  examine  districte  ultioni 
subjaceat.  Cunctis  autem  eidem  loco  justa  servantibus  sit  pax  Do- 
mini nostri  Jhesu  Christi  quatenus  et  hic  fructum  bone  actionis 
percipiant  et  apud  districtum  judicem  premia  eterne  pacis  inve- 
niant. Amen,  amen,  amen. 

Ego  Eugenius  Catholice  Ecclesie  episcopus  subscripsi. 

f Ego  Imarus  Tusculanensis  episcopus  subscripsi. 

*]*  Ego  Nicolaus  Albanensis  episcopus  subscripsi. 

f Ego  Gregorius  presbyter  cardinalis  tituli  Calisti  subscripsi. 

f Ego  Hubaldus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Praxedis 
subscripsi. 

f Ego  Guido  presbyter  cardinalis  tituli  Pastoris  subscripsi. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  63 

j-  Ego  Bernardus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Clementis 
subscripsi. 

f Ego  Jordanus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Susanne 
subscripsi. 

-j-  Ego  Octavianus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Cecilie 
subscripsi. 

f Ego  Roland  us  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Marie  sub- 
scripsi. 

f Ego  Gerardus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Stephani  in 
Celio  Monte  subscripsi. 

f Ego  Johannes  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Laurentii  in 
Damaso  subscripsi. 

f Ego  Otto  diaconus  cardinalis  Sancti  Georgii  ad  Velum  Au- 
reum subscripsi. 

f Ego  Gregorius  diaconus  cardinalis  Sancti  Angeli  subscripsi. 

•j*  Ego  Johannes  diaconus  cardinalis  Sancte  Marie  Nove  sub- 
scripsi. 

f Ego  Guido  diaconus  cardinalis  Sancte  Marie  in  Porticu  sub- 
scripsi. 

f Ego  Johannes  diaconus  cardinalis  Sanctorum  Sergii  et  Bachi 
subscripsi. 

-J-  Ego  Cencius  diaconus  cardinalis  sancte  Romane  ecclesie 
subscripsi. 

Datum  Ferentini  per  manum  Bosonis  sancte  Romane  ecclesie 
scriptoris , II  kalendas  Aprilis  indictione  XIIII , Incarnacionis 
Dominice  anno  MGLI,  pontificatus  vero  domini  Eugenii  III  pape 
anno  VII. 

XXVIII 

1154,  11  mars , Latran.  — Anastase  IV  donne  une  confirmation 

analogue. 

(S.  Isidoro,  14.) 

Anastasius  episcopus  servus  servorum  Dei  dilecto  filio  Guidoni 
abbati  venerabilis  monasterii  Beate  Marie  de  Valle  Josaphat  ejus- 
que  successoribus  regulariter  substituendis  in  perpetuum. 

Gum  sanctorum  .omnium  cogamur  ecclesias  venerari,  genitri- 
cis Dei  et  redemptoris  nostri  Jhesu  Christi  templum  quod  ipsa 
corporali  presentia  illustravit,  tanto  majori  est  semper  venera- 
tione habendum  quanto  ipsa  Dei  et  hominis  mater  majorem  pre- 


64 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


rtfgativam  apud  omninm  creatorem  optinuit.  Ideoque  religiosos 
fratres  quos  ad  honorem  ejusdem  Virginis  in  loco  qui  Vallis  Josa- 
phat  dicitur  cognoscimus  congregatos,  ampliori  volumus  caritate 
diligere  et  sub  pio  sacrosancte  Romane  ecclesie  gremio  tanquam 
proprios  et  speciales  filios  familiarius  confovere  ; hac  (sic)  per 
hoc,  dilecte  in  Domino  fili  Guido  abbas,  petitionibus  tuis  rationa- 
bilibus clementer  annuimus  et  monasterium  de  Valle  Josaphat  cui 
Deo  auctore  preesse  dinosceris,  ob  reverentiam  gloriose  genitricis 
Dei  semperque  Virginis  Marie , sub  beati  Petri  et  nostra  protec- 
tione suscipimus  et  presentis  scripti  privilegio  communimus, 
statuentes  ut  quascumque  possessiones  quecumque  bona  sive  ex 
dono  bone  memorie  Godefredi  ducis  seu  Balduini  regis  Jero- 
solimitani  vel  aliorum  Dei  fidelium  idem  monasterium  in  pre- 
sentiarum  juste  ac  legitime  possidet  aut  in  futurum  conces- 
sione pontificum,  largitione  regum  vel  principum,  oblatione 
fidelium  seu  aliis  justis  modis  Deo  propicio  poterit  adipisci, 
firma  tibi  tuisque  successoribus  et  illibata  permaneant.  In  quibus 
hec  propriis  duximus  exprimenda  vocabulis , videlicet  de  donis 
patriarcharum , in  territorio  J erusalem  partes  duas  de  casali 
Bethsan  , decimas  ortorum  molendinorumque  Syloe  , terrarum 
quoque  et  vinearum  eidem  ecclesie  pertinentium  que  sunt  in 
eodem  territorio  ; preterea  decimas  duarum  carucarum  quarum 
una  fuit  Guidonis  de  Miliaco,  altera  Baleani  ; in  territorio  Neapo- 
litano , decimas  duorum  casalium  Ascar  et  Bytiri  ; in  territorio 
Acon,  decimam  casalis  quod  dicitur  Casera  et  quatuor  carurcarum 
terre  olivarumque  ad  eas  pertinentium  apud  casale  Huberti  de 
Paceo,  medietatem  quoque  decime  Baliani  de  Bitiri  et  terre 
Beroaldi  que  sita  est  in  monte,  et  totam  decimam  trium  casalium 
Balduini  Ramatensis  quorum  nomina  hec  sunt  : Gemail,  Serra, 
Bathezim,  necnon  et  decimam  duorum  casalium  Cavee  et  Tarphin 
que  fuerunt  Gumfredi  de  Turri  ; de  concessione  prioris  et  cano- 
nicorum Dominici  Sepulchri  furnum  unum  in  Jherusalem,  deci- 
mam terre  Piate  Petre  et  decimam  casalis  quod  vocatur  Darchi- 
boam  ; de  donis  quoque  episcoporum , in  territorio  Cesariensi 
decimam  casalis  quod  vocatur  Betalla,  mediam  partem  decime 
que  de  proprio  labore  monachorum  vel  eis  subditorum  procedet 
in  territorio  Cayphe  et  casalis  cui  nomine  Galgala  ; in  Galilea 
ecclesiam  Ligionis  cum  parrochia  et  omnem  decimationem  ip- 
sius et  decimationem  alterius  casalis  quod  dicitur  Thanis,  eccle^ 
siam  Sancti  Georgii  que  super  Tyberiadem  sita  est  ; in  territorio 
Ramatensi  casale  unum  nomine  Saphiria  et  mediam  partem  deci- 
mationis ipsius  ; in  Joppe  unam  ecclesiam  ; in  Ptolomaida  aliam  ; 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  G5 

in  Caypha  aliam , in  Tyro  aliam  et  juxta  Sy donem  aliam , in 
casali  Betalla  unam  capellam , in  Saphiria  aliam  capellam  ; de 
donis  Gotefridi  et  regum  Jérusalem  et  baronum  ejusdem  terre  , 
infra  muros  Jérusalem  furnum  unum , molendina,  domos,  ortos 
et  balneum  ; extra  vero,  in  ejus  territorio,  terras,  vineas,  fontem 
Syloe  et  molendina , fossam  et  ortos  et  duas  partes  de  casali 
Bethsan  et  casale  quod  dicitur  Dargeboam;  in  territorio  Neapolis, 
casale  unum  quod  dicitur  Ascar  et  aliud  quod  dicitur  Bytiri  et 
aliud  quod  dicitur  Saphe  ; in  territorio  Joppe,  duas  carrucatas  terre 
et  terram  que  fuit  Framerici  ; in  territorio  Gayphe,  casale  unum 
quod  dicitur  Tymini  ; in  eodem  castro  nomine  Gayphas  , domos , 
furnum  et  terras  intus  et  extra;  in  territorio  Ebron,  casale  unum 
nomine  Jamarvara  ; juxta  Sydonem,  casale  unum  nomine  Capha- 
rabra  et  viridarium  et  terras  ; in  Baruth,  domos,  furnum,  molen- 
dinum et  viridarium,  et  extra,  duas  carrucatas  terre;  in  Ptolo- 
maida,  domos  duas  et  in  montanis,  casale  unum  nomine  Gassara; 
in  territorio  Cesariensi,  casale  unum  nomine  Betalla  et  intra  civi- 
tatem , domum  unam  et  juxta  viam  que  ducit  ad  flumen , casale 
unum  quod  dicitur  Meschium , et  trans  flumen  Jordanis  casale 
unum  quod  dicitur  Bethsura;  in  terra  Ligionis,  quatuor  carruca- 
tas terre  et  domos  in  casali  ; in  territorio  Toroni , casale  unum 
nomine  Corath  ; in  territorio  Tyberiadis,  casale  unum  quod  dici- 
tur Casrielme  ; in  terra  Sueti,  casale  unum  quod  dicitur  Sebezeb  et 
aliud  quod  dicitur  Sanctus  Georgius  de  Chaman  et  aliud  quod  di- 
citur Sanctus  Job  cum  omnibus  pertinentiis  eorum  et  casale  quod 
dicitur  Suesme;  in  territorio  Gor,  casale  nomine  Jerraz  ; in  casale 
Huberti  de  Paci,  quatuor  carrucatas  terre  et  olivetum,  et  infra  ca- 
sale, domum  unam,  et  extra,  ortum  ; in  territorio  Tyri,  casale  unum 
nomine  Bethefella  et  aliud  nomine  Sardanas  et  infra  civitatem , 
domos,  viridarium  et  ortum;  in  territorio  Ascalonis,  casale  unum 
nomine  Machoz  cum  omnibus  pertinentiis  suis  et  majorem  ma- 
chomeriam  in  eadem  civitate  et  unum  de  melioribus  viridariis  ; 
et  iterum  trans  flumen  Jordanis,  duo  casalia  Bethsura  et  La;  in 
omni  portu  Jérusalem  terre,  sine  navali  exactione,  libere  intrare 
et  exire  cum  navibus  et  omnibus  vestris  rebus,  et  intrare  in  civi- 
tatem Ptolomaidam  et  exire  cum  omnibus  rebus  vestris  sine  ali- 
qua tributali  consuetudine.  Sane  laborum  vestrorum  quos  propriis 
manibus  aut  sumptibus  colitis  vel  de  nutrimentis  animalium  ab 
episcopis  sive  episcoporum  ministris  seu  ab  aliis  ubilibet  a vobis 
decimas  exigi  prohibemus.  Interdicimus  etiam  ne,  per  alicujus 
solemnitatis  occasionem,  in  cenobio  vestro  cena  vel  prandium  a 
Jerosolimitane  ecclesie  episcopo  vel  clericis  exigatur  ne  servorum 

5 


66 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


Deiquies  hujusmodi  occasionibus  perturbetur.  Redditus  vero  qui 
de  rusticorum  infidelium  censu  vestro  monasterio  constituti  sunt 
vel  in  futurum  prestante  Domino  conferentur,  vobis  integros 
manere  censemus.  Porro  sepulturam  ejusdem  loci  liberam  esse 
decernimus  ut  eorum  qui  illic  sepeliri  deliberaverint  devotioni  et 
extreme  voluntati,  nisi  forte  excommunicati  sint,  nullus  obsistat. 
Mortuorum  autem  •parrochianorum  elemosinas  de  quibus  parro- 
chialis  ecclesia  suam  justitiam  habuerit  quiete  ac  prêter  alicujus 
molestias  et  a vobis  accipi  et  haberi  sancimus.  Laicos  sane  libe- 
ros seu  clericos  irregulariter  viventes  ad  conversionem  suscipere 
nullius  episcopi  prepositi  seu  cujuslibet  hominis  contradictio  vos 
inhibeat.  Decernimus  ergo  ut  nulli  omnino  hominum  liceat  idem 
monasterium  temere  perturbare  aut  ejus  possessiones  auferre  vel 
ablatas  retinere , minuere  seu  quibuslibet  molestiis  fatigare , sed 
omnia  integra  conserventur  eorum  pro  quorum  gubernatione  ac 
sustentatione  concessa  sunt  usibus  omnimodis  profutura,  salva 
Sedis  Apostolice  auctoritate.  Ad  indicium  autem  hujus  percepte 
a Sede  Apostolica  libertatis  nobis  nostrisque  successoribus  auri 
unciam  annis  singulis  persolvetis.  Si  qua  igitur  in  futurum  ec- 
clesiastica secularisve  persona , hanc  nostre  constitutionis  pagi- 
nam sciens , contra  eam  temere  venire  temptaverit , secundo 
tertiove  commonita , nisi  reatum  suum  congrua  satisfactione 
correxerit , potestatis  honorisque  sui  dignitate  careat  reamque  se 
divino  judicio  existere  de  perpetrata  iniquitate  cognoscat  et  sa- 
cratissimo corpore  ac  sanguine  Dei  et  Domini  redemptoris  nostri 
Jhesu  Christi  aliena  fiat  atque  in  extremo  examine  districte 
ultioni  subjaceat.  Cunctis  autem  eidem  loco  justa  servantibus  sit 
pax  Domini  Nostri  Jhesu  Christi , quatenus  et  hic  fructum  bone 
actionis  percipiant  et  apud  districtum  judicem  premia  eterne 
pacis  inveniant.  Arnen. 

f Ego  Anastasius  Catholice  Ecclesie  episcopus  subscripsi. 

*j*  Ego  Imarus  Tusculanensis  episcopus  subscripsi. 

f Ego  Hugo  Hostiensis  episcopus  subscripsi. 

Ego  Gregorius  presbyter  cardinalis  tituli  Galisti  subscripsi. 

Ego  [Guido]  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Grisogoni , sub- 
scripsi. 

Ego  Ubaldus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Praxedis  sub- 
scripsi. 

Ego  Manfredus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Savine  sub- 
scripsi. 

Ego  Aribertus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Anastasie  sub- 
scripsi. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  67 

Ego  Jordanus  presbyter  cardinalis  tituli  Sanctarum  Susanne  et 
Felicitatis  subscripsi. 

Ego  Octavianus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Gecilie  sub- 
scripsi. 

Ego  Johannes  presbyter  cardinalis  Sanctorum  Johannis  et 
Pauli  tituli  Pamachii  subscripsi. 

Ego  Cynthius  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Laurentii  in 
Lucina  subscripsi. 

Ego  Johannes  presbyter  cardinalis  tituli  Sanctorum  Silvestri  et 
Martini  subscripsi. 

Ego  Oddo  diaconus  cardinalis  Sancti  Georgii  ad  Velum  Aureum 
subscripsi. 

Ego  Gregorius  diaconus  cardinalis  Sancti  Angeli  subscripsi. 

Ego  Guido  diaconus  cardinalis  Sancte  Marie  in  Porticu  sub- 
scripsi. 

Ego  Johannes  diaconus  cardinalis  Sanctorum  Sergii  et  Bachi 
subscripsi  (1). 

Datum  Laterani  per  manum  Rolandi  sancte  Romane  ecclesie 
presbyteri  cardinalis  et  cancellarii , V idus  Martii , indictione 
secunda,  Incarnationis  Dominice  anno  MCLIII,  pontificatus  vero 
domini  Anastasii  pape  IIII  anno  primo. 

XXIX  (2) 

[11]  54,  20  avril.  Tyr.  — Baudouin  III,  roi  de  Jérusalem , confirme 
toutes  les  possessions  de  l’abbaye  de  Josaphal. 

(S.  Placido.  25.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti,  amen.  Quandoquidem,  natura  decidente  humana, 
ea  que  retroactis  temporibus  gesta  sunt  ob  labilem  hominum 
memoriam  nobis  prorsus  incognita  forent  nisi  per  apicum  anno- 
tationem nota  fierent,  idcirco  congruum  duximus  que  nobis  sunt 
presentia  posteris  nostris  litterarum  exaracione  memorie  reti- 
nenda contradere.  Quapropter,  ego  Balduinus  Dei  gratia  in  sancta 
Jérusalem  Latinorum  rex  quartus,  amore  Dei  et  beatissime 


(1)  Môme  remarque  que  pour  les  signatures  des  bulles  précédentes. 

(2)  Sauf  quelques  petites  différences  que  nous  indiquerons,  cette  confirmation 
n'est  qu’une  répétition  de  celle  que  Baudouin  II  avait  donnée  en  1130.  Cf. 
n°  XVIII. 


68 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


ejus  genitricis  atque  rogatu  domini  Guidonis  ejusdem  ecclesie 
venerabilis  abbatis...  (1)  bone  memorie  regis  secundi  Balduini  avi 
mei  inherendo,  predia  et  possessiones  tam  terrarum  quam  domo- 
rum  que  ab  antecessoribus  meis  vel  aliis  quibuslibet  hominibus , 
tempore  eorum  vel  meo  tempore,  sancte  ecclesie  Beate  Marie  [de 
valle  Josaphat]  (2)  per  totum  regnum  Jherosolimitanum  concessa 
sunt , sicut  in  sequentibus  scripta  videntur , in  hoc  volumine 
colligi  precepi  et  regie  auctoritatis  sigillo  corroborari , quatenus 
deinceps  omni  calumpnia  remota , firmiter  et  inconcusse  in  pos- 
sessione predicte  ecclesie  serventur.  In  primis , dux  Godefridus 
et  frater  ejus  rex  Balduinus  dederunt  et  concesserunt  ecclesie 
Sancte  Marie  de  valle  Josaphat  furnum  unum  et  molendina, 
domos  et  balnea  et  ortos  infra  Jérusalem;  extra  vero , terras  (3)  et 
vineas , citernas , fontem  Syloe  et  molendina  , fossam  et  ortos  et 
duas  partes  de  casali  Bethsan.  Comes  quoque  Guarnerius  dedit 
casale  quod  vocatur  OEscar  quod  postea  concessit  predictus  rex 
Balduinus.  Ipse  vero  rex  Balduinus  dedit  duas  carrucatas  (4) 
terre  in  territorio  Jope.  Tancredus  donavit  predicte  ecclesie 
unum  casale  nomine  Tymini  situm  in  latere  Montis  Carmeli  cum 
omnibus  appendiciis  suis  et,  in  castro  nomine  Cayphas,  domos  et 
furnum  et  terras  intus  et  extra.  Supradictus  rex  Balduinus  dedit 
apud  Tholomaidam  domum  unam  et,  in  montanis,  unum  casale 
nomine  Cassera  cum  appendiciis  suis;  apud  Sydonem,  viridarium 
et  machomeriam  extra  civitatem,  et  casale  nomine  Cafarabra,  con- 
cedente Eustachio  Granerio , et  apud  Baruch,  domos,  furnum, 
molendinum  et  viridarium  infra  civitatem,  et  extra,  duas  carru- 
catas terre.  Eustachius  vero  Granerius  dedit  in  territorio  Cesa- 
riensi  unum  casale  nomine  Betalla,  et  infra  civitatem  domum 
unam,  rege  Balduino  concedente.  Pisellus  vicecomes  donavit 
casale  nomine  Meschyum  et  terras  que  sunt  juxta  viam  que  duci- 
tur ad  flumen  Jordanem,  et  ultra  flumen  Jordanem,  in  territorio 
Belcha , casale  nomine  Bessura  cum  omnibus  appendiciis  suis 
concedente  predicto  rege  Balduino.  Balduinus  secundus  dedit  et 
concessit  predicte  ecclesie  terram  duarum  carrucarum  in  territorio 
Ramensi  (5).  Rogerius  quoque  Ramensis  episcopus  dedit  eidem 
ecclesie  casale  nomine  Sapharia , cum  omnibus  pertinendis  suis 


(1)  Il  y a ici  une  déchirure  à l'original. 

(2)  Ces  mots  ont  été  déchirés. 

(3)  Ces  mots  manquent  à l’original,  mais  on  les  trouve  au  n°  XVIII. 

(4)  Cf.  la  note  précédente. 

(5)  Cf.  la  note  précédente. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  69 

et  infra  castrum  Sancti  Georgii  domum  et  quatuor  carrucatas 
terre  ante  ipsum  castrum  concedente  predicto  rege  Balduino. 
Ado  de  Cherisio  et  Richilda  uxor  sua  filiusque  suus  Warmun- 
dus  donarunt  casale  nomine  Ghorat  cum  omnibus  appendiciis 
suis  in  montanis  de  Torone,  concessu  regis  Balduini.  Teobaldus 
de  Nigella  dedit  casale  in  terra  Sueti  nomine  Zebezeb,  concessu 
predicti  regis  Balduini  et  Willelmi  de  Buris.  Lambertus  cliens 
Willelmi  de  Buris  dedit  casale  nomine  Soesme  ultra  flumen  Jor- 
danem situm,  concedente  ipso  Willelmo  de  Buris  et  principe  Ty- 
beriadis  Gocelino.  Idem  vero  Willelmus  de  Buris  dedit  casale  in 
territorio  Gort  situm  nomine  Jeraz  et  domum  quam  ipse  Jero- 
solimis  habebat,  Walterius  Maumechet  (1)  dedit  casale  Jamar- 
vara  in  valle  de  Clin  concessu  predicti  regis  Balduini.  Willel- 
mus de  Buris  dedit  apud  Ligium  quatuor  carrucatas  terre  et 
domos,  jamdicto  rege  Balduino  concedente.  Guido  de  Miliaco 
dedit  dimidium  casale  in  terra  Jérusalem  nomine  Bethamar  con- 
cessu regis  Balduini  primi.  Ipse  vero  primus  rexBalduinus  con- 
cessit ut  omnes  naves  predicte  ecclesie , quibuscumque  honerate 
essent  rebus , per  omnes  portus  regni  Jerosolimitani , eundo  et 
redeundo,  ab  omni  censu  et  navali  exactione  libere  et  quiete  fo- 
rent et  ut  omnes  homines  predicte  ecclesie,  si  vendiderint  vel  emerint 
quippiam , per  totum  regnum  Jerosolimitanum  liberi  et  quieti  sint 
ab  omni  thelonaria  exactione  (2).  In  casali  vero  Huberti  de  Pazi 
quod  Siph  vocatur,  Letardus  vicecomes  dedit  quatuor  carrucas 
terre  et  olivetum  et,  infra  casale,  unam  domum,  et  extra,  ortum 
unum.  Hec  omnia  tempore  predecessorum  meorum  ecclesie  Beate 
Marie  de  valle  Josaphat  donata  atque  concessa  sunt,  tempore 
vero  regis  Balduini  secundi  avi  scilicet  mei  (3)  hec  que  secuntur 
[sic).  Qui  jamdictus  rex  Balduinus  donavit  predicte  ecclesie  in 
territorio  Neapolis  casale  nomine  Beteri  cum  omnibus  appen- 
ditiis  suis  et  domum  unam  Neapoli  ; in  territorio  vero  Tyri  do- 
navit casale  nomine  Beffella  in  montanis  cum  omnibus  appen- 
ditiis  et  aliud  casale  nomine  Sardanas,  et  infra  civitatem  Tyri, 
domos  et  viridarium.  In  territorio  Tyberiadis  dedit  dominus 
Gocelinus  casale  nomine  Gasrielme,  jamdicti  regis  concessu. 
Hugo  dominus  Jope  dedit  casale  in  territorio  Ascalonis  nomine 
Machoz  cum  omnibus  pertinentiis  suis  et  majorem  scilicet  in 
eadem  civitate  machomeriam  et  unum  de  melioribus  viridarium 

(1)  Ou  Mahomet. 

(2)  Ce  passage  manque  au  n°  XVIII. 

(3)  Cette  phrase  remplace  le  mot  meo  qui  se  trouve  au  n°  XVIII. 


70 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


et,  in  territorio  Jope,  terram  que  fuit  Framerici  et  in  terra  Neapo- 
lis casale  nomine  Saphe  , predicti  regis  concessu.  Barisanus  quo- 
que, constabularius  ejus,  donavit  casale  nomine  Dargeboam  in 
terra  Jérusalem,  domino  suo  Hugone  concedente  et  predicto  rege 
concedente.  Romanus  vero  de  Podio  et  uxor  suaRichildis  et  here- 
des eorum  concesserunt  prefate  ecclesie,  in  terra  Belcha,  casalia 
Bessura  et  La  cum  omnibus  pertinentiis.  Willelmus  de  Buris  do- 
navit duo  casalia  ultra  mare  Tyberiadis,  unum  nomine  Sanctum 
Georgium  et  alterum  Sanctum  Job  cum  omnibus  eorum  pertinen- 
tiis. Hec  itaque  omnia  sicut  in  hoc  privilegio  continentur  firma 
et  stabilia  et  in  possessione  sancte  ecclesie  Vallis  Josaphat  man- 
cipata esse  censeo.  Et  ut  hujus  confirmationis  pagina  rata  et  in- 
corrupta permaneat , testibus  eam  subscriptis  corroborari  et  si- 
gilli mei  subpressione  muniri  precepi.  Factum  est  hoc  anno  ab 
Incarnatione  Domini  [MG]  L IY,  indictione  XY  (l).  Hujus  quidem 
rei  testes  sunt  : Petrus  archiepiscopus  Tyrensis  ; Balduinus  , ar- 
chiepiscopus  Gesariensis  ; Ebrardus,  magister  Templi  (2),  Andréas 
de  Monte  Barro  : Radulfus  de  Patingiis  ; Symon  Tyberiadensis  (3)  ; 
...  (4)  Neapolitanus;  Hugo  de  Hibelino;  Clarembaldus , vicecomes 
Achonensis;  Paganus  de  Uch,  vicecomes  Jerosolimitanus  (5); 
Balduinus  de  Insula;  Sada  marescalcus;  Gocelinus;  Pesellus. 

[Datum]  (6)  Tyri  per  manum  Radulfl  cancellarii  XII  kalendas 
Maii. 


XXX 


1155,  1er  mars  ( nouveau  style).  — Adrien  IV  confirme  à l'abbaye  de 
Josaphat  la  possession  des  églises  de  Ligio  et  de  Thanis  ainsi  que 


(1)  Corr.  II. 

(2)  Il  ne  s’agit  pas  ici  d’Ebrard  des  Barres,  qui  était  grand-maître  pendant  les 
années  1147-1150  ( Fam . d’Outremer,  p.  871-872),  et  auquel  avait  succédé,  outre 
un  Hugues  dont  l’existence  n’est  pas  certaine,  Bernard  de  Tramelay,  tué  en 
1153.  L’Ebrard  cité  ici  est  inconnu  à l'auteur  des  Fam.  d’Outremer ; il  a dû 
n'exercer  sa  charge  que  pendant  peu  de  temps,  puisque  en  1155  il  était  déjà 
remplacé  par  André  de  Montbar,  nommé  sans  aucun  titre  dans  le  présent  acte. 

(3)  Cf.  Fam.  d’Outremer , p.  453.  Simon  de  Tibériade  était  neveu  de  Guillaume 
de  Bures. 

(4)  Ce  mot  est  déchiré  dans  l’original. 

(5)  Ce  vicomte  de  Jérusalem  manque  à la  liste  des  Fam.  d’Outremer , p.  G44. 
Il  ne  fut  pas  plus  d’un  an  en  charge. 

(6)  Ce  mot  a été  déchiré. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  71 

celle  des  églises  de  Notre-Dame  et  de  Sainte-Madeleine  à Paterno. 

(S.  Isidoro,  93.) 

Adrianus  episcopus  servus  servorum  Dei  dilecto  filio  Guidoni 
abbati  venerabilis  monasterii  Sancte  Marie  de  valle  Josaphat 
ejusque  successoribus  regulariter  substituendis  in  perpetuum. 
Cum  omnibus  ecclesiis  et  personis  ecclesiasticis  debitores  ex 
Apostolice  Sedis  auctoritate  ac  benevolentia  existamus,  illis  tamen 
attentius  providere  nos  convenit  et  eis  a pravorum  hominum  in- 
cursibus defensando  artiori  debemus  caritate  diligere  et  earum 
bona  propensius  conservare  que  ad  jus  beati  Petri  et  sancte  Ro- 
mane ecclesie  noscuntur  specialius  pertinere.  Inde  est,  dilecte  in 
Domino  fili,  Guido  abbas,  quod  pro  Ligionensi  ecclesia  que  ad 
jus  et  proprietatem  venerabilis  monasterii  Beate  Virginis  Marie 
quod  in  valle  Josaphat  situm  est,  cui  Deo  auctore  preesse  dinos- 
ceris,  procul  dubio  pertinet,  paternam  sollicitudinem  gerimus  et 
predecessorum  nostrorum  felicis  memorie  Innocentii  et  Eugenii 
Romanorum  pontificum  vestigiis  inherendo,  prefatam  Ligionen- 
sem  ecclesiam  cum  parrochia  et  decimis  ipsius  loci  et  decimam 
Thanis  a Bernardo  episcopo  Nazareth  ad  opus  hospitalis  domus 
Vallis  Josaphat  concessam  ; in  Sicilia , in  loco  qui  dicitur  Pater- 
nonum , ecclesiam  Sancte  Marie  matris  Domini  et  aliam  Sancte 
Marie  Magdaleno  sub  ipso  castro  sitam  sub  beati  Petri  tutela  et 
nostra  defensione  suscipimus  et  presentis  scripti  patrocinio  com- 
munimus. Ad  indicium  autem  percepte  hujus  a Romana  ecclesia 
protectionis,  auri  unciam  nobis  nostrisque  successoribus,  annis 
singulis,  tu  tuique  successores  persolvetis.  Decernimus  ergo  ut 
nulli  omnino  hominum  liceat  exinde  vos  perturbare , minuere , 
auferre  aut  temerariis  vexationibus  fatigare.  Si  quis  autem  hoc 
attemptare  presumpserit  iram  Dei  omnipotentis  incurrat  et  ana- 
thematis sententie  subjaceat.  Amen,  amen,  amen. 

*}*  Ego  Adrianus  Catholice  Ecclesie  episcopus  subscripsi. 

f Ego  Gregorius  Sabinensis  episcopus  subscripsi. 

Ego  Guido  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Grisogoni  subs- 
cripsi. 

Ego  Hubaldus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Praxedis  subs- 
cripsi. 

Ego  Manfredus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Savine  subs- 
cripsi. 

Ego  Aribertus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Anastasie  subs- 
cripsi. 


72 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


Ego  Julius  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Marcelli  sub- 
scripsi. 

Ego  Hubaldus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Crucis  in  Jéru- 
salem subscripsi. 

Ego  Guido  presbyter  cardinalis  tituli  Pastoris  subscripsi. 

Ego  Astaldus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Prisce  subscripsi. 

Ego  Gerardus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Stephani  in 
Gelio  monte  subscripsi. 

Ego  Henricus  presbyter  cardinalis  tituli  Sanctorum  Nerei  et 
Achillei  subscripsi. 

Ego  Johannes  presbyter  cardinalis  tituli  Sanctorum  Silvestri 
et  Martini  [subscripsi]. 

Ego  Guido  diaconus  cardinalis  Sancte  Marie  in  Porticu  sub- 
scripsi. 

Ego  Johannes  diaconus  cardinalis  Sanctorum  Sergii  et  Bachii 
(sic)  subscripsi. 

Ego  Gerardus  diaconus  cardinalis  Sancte  Marie  in  Via  Lata  sub- 
scripsi. 

Ego  Odo  diaconus  cardinalis  Sancti  Nicholai  in  Carcere  Tul- 
liano subscripsi  (1). 

Datum  Rome  apud  Sanctum  Petrum  per  manum  Rolandi  sancte 
Romane  ecclesie  presbyteri  cardinalis  et  cancellarii , kalendis 
Martii,  indictione  III,  Incarnationis  Dominice  MCLIIII,  pontifi- 
catus  


XXXI 

1154,  1er  mars.  — Adrien  IV  confirme  à l’abbaye  de  Josaphat  toutes 
ses  possessions  de  Sicile  et  de  Calabre. 

(S.  Isidoro,  11)  (2). 

Adrianus  episcopus  servus  servorum  Dei,  dilecto  filio  Guidoni 
abbatis  venerabilis  monasterii  Beate  Marie  de  valle  Josaphat 
ejusque  successoribus  regulariter  substituendis  in  perpetuum. 

Quociens  a filiis  nostris  aliquid  a nobis  devocione  debita  pos- 
tulatur quod  religioni  et  honestati  non  obviat , ad  concedendum 
quod  petitur  tanto  facilius  debemus  concurrere  quanto  magis  id 

(1)  Nous  ferons,  au  sujet  des  signatures  des  cardinaux  , la  même  remarque 
que  pour  les  bulles  précédentes. 

(2)  On  trouve  au  n°  92  du  même  recueil  une  confirmation  des  biens  d'Orient 
de  l’abbaye  de  Josaphat  donnée  par  le  même  pape,  en  si  mauvais  état  que  Ton 
ne  peut  en  distinguer  la  date  et  que  la  lecture  n’en  est  que  fragmentaire. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  73 

ex  injuncto  nobis  officio  dinoscitur  convenire.  Petivisti  a nobis, 
fili  in  Christo  carissime,  Guido  abbas,  ut  ad  exemplar  predeces- 
sorum  nostrorum  felicis  memorie  Innocentii , Eugenii  et  Anas- 
tasii  Romanorum  pontificum , que  tibi  et  ecclesie  tue  fuerant  a 
Sede  Apostolica  confirmata,  nostre  studeremus  assercionis  muni- 
mine roborare.  Nos  igitur  et  ob  genitricis  Dei  et  hominis  reve- 
renda cui  assidue  in  eodem  monasterio  non  immerito  utique 
deservitur,  quoniam  in  loco  ipso  corporaliter  stetisse  dinoscitur  et 
inde  ad  filii  sui  et  redemptoris  nostri  palacium  assumpta  fuisse 
creditur,  ac  tuis  precibus  inclinati,  postulacioni  tue  duximus  an- 
nuendum et  venerabile  monasterium  Virginis  et  matris  Domini 
quod  in  valle  Josaphat  constructum  esse  procul  dubio  cernitur, 
in  quo  divino  es  cum  tuis  fratribus  obsequio  mancipatus , sub 
beati  Petri  et  nostra  protectione  tanquam  proprium  et  speciale 
suscipimus  et  presentis  scripti  privilegio  communimus,  statuentes 
ut  quascumque  possessiones,  quecumque  bona  idem  monasterium 
inpresentiarum  juste  ac  legitime  possidet  aut  in  futurum  conces- 
sione pontificum,  largicione  regum  vel  principum,  oblacione  fide- 
lium seu  aliis  justis  modis,  Deo  propicio,  poterit  adipisci,  firma 
tibi  tuisque  successoribus  et  illibata  permaneant  et  omnibus  obe- 
dienciis  jam  dicte  ecclesie  libertates  et  omnes  bonas  consuetudines 
secundum  quod  in  eorum  privilegiis  continetur , volumus  et  con- 
cedimus inviolabiliter  perpetuo  conservari.  In  quibus  hec  pro- 
priis duximus  exprimenda  vocabulis,  videlicet  in  parrochia  Cata- 
nensi,  justa  oppidum  Paternionis  ecclesiam  Sancte  Marie  matris 
Domini  ab  Angerio  episcopo  datam  cum  parrochia , cimiterio , 
baptismate , aliamque  ecclesiam  Sancte  Marie  Magdalene  cum 
hospitali,  que  subtus  castrum  sita  est,  a Mauricio  episcopo  simili- 
ter concessam  et  molendinum , villanos , terras  et  vineas  , domos 
ceterasque  possessiones  ab  Henrico  comite  datas.  Itemque  apud 
Paternionem  ecclesiam  Sancti  Michaelis  cum  territorio  aliamque 
ecclesiam  Sancti  Helie  cum  clausura  Patelline  sicut  via  Regia 
eam  in  circuitu  claudit  et  magnam  terre  multitudinem  que  Mes- 
sepe  dicitur  et  piscarias  duas  cum  territorio  usque  ad  divisionem 
primam  Adernionis  cum  Aquapendente,  sicut  id  tempore  prefati 
comitis  Henri  ci  concessum  est,  et  in  planicie  quadam  Sancti  Pan- 
cracii,  magnas  quinque  terre  pecias  a prefato  comite  Henrico  eccle- 
sie Vallis  Josaphat  perpetualiter  largitas,  et  in  bosco  Paternionis 
unoquoque  anno  pasturam  porcis  quingentis.  Apud  casale  quod- 
dam quod  Fraxinum  nomine  vocatur,  quandam  ecclesiam  cum 
vinea  et  cum  decimis  unius  molendini  aliisque  decimis  bonorum 
hominum  latinorum  et  cum  tanta  terre  pertinencia  quantumcun- 


74 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


que  unum  par  boum  per  annum  unum  arare  potest , a Ranfredo 
de  Nas  ecclesie  Yallis  Josaphat  datam  ; in  partibus  vero  Placie , 
quoddam  casale  quod  Treblezinum  sive  Arbora  dicitur  cum  suis 
pertinendis  sicud  illud  tenuit  Gahit  Meahel  buterie  eidem  ecclesie 
Vallis  Josaphat  ab  ipso  Henrico  comite  concessum  et  unam  peciam 
terre  que  quondam  fuit  de  Placia  que  sic  determinatur  : a termino 
prefati  casalis  Treblezini  usque  ad  flumen  quod  vocatur  Malum 
Socium  et  a via  Regia  usque  ad  divisionem  Cornicini  ; in  parro- 
chia  Mazarensi,  ecclesiam  Sancte  Marie  de  Galatahamet  cum  terris 
et  villanis  et  suis  possessionibus  a Rainaldo  de  Tirone  datis  ; 
apud  castrum  Sacci,  terram  et  villanos  quosdam  a Simone  ducis 
filio  datos  ; prope  Messanam  civitatem,  ecclesiam  Sancte  Marie 
Magdalene  cum  terris  et  vineis  ab  egregio  comite  Rogerio  prefate 
Vallis  Josaphat  ecclesie  perpetualiter  largitam  quam  Goffredus 
Messane  ejnscopus  consecravit  sibique  cimiterium,  confessionem, 
baptismum  et  processionem  intrandi  et  exeundi  ad  mortuorum 
exequia  habere  concessit  ; item  in  eadem  parrochia , ecclesiam 
Sancte  Anne  de  Galat  cum  villanis,  terris,  vineis  ab  Eleazar  milite 
claro  datam,  sibique  cimiterium,  confessionem,  baptismum,  quam 
Goffredus  episcopus  habere  concessit;  juxta  quoddam  castrum 
quod  vocatur  Seminarium,  ecclesiam  Sancti  Theodori  cum  perti- 
nendis suis  et  villanos  quosdam  a Roberto  de  Milia  datos;  juxta 
civitatem  Marturane,  ecclesiam  Sancti  Stephani  cum  possessioni- 
bus suis  cum  cimiterio , baptismate  et  confessionibus  ; in  parro- 
chia vero  Cusentina,  monasterium  Sancti  Michaelis  de  Fuscaldo 
cum  omnibus  pertinendis  suis,  villanis  et  possessionibus  earum 
quas  Umfredus  de  Fuscaldo  dedit  pro  animo  suo  et  parentum 
suorum  et  molendinos  duo,  que  vestro  sumptu  parata  idem 
ecclesie  addidistis  quam  archiepiscopus  Arnolfus  consecravit 
sibique  baptismum , cimiterium  et  confessionem  perpetualiter 
habere  concessit;  et  alias  ecclesias  Sancti  Laurentii  et  Sancti 
Johannis  cum  possessionibus  earum;  similiter  in  eadem  parrochia, 
juxta  oppidum  Montis  Alti,  monasterium  Sancti  Vincentii  cum 
omnibus  pertinendis  suis  et  ecclesiam  Sancte  Lucie  cum  perti- 
nendis suis  et  monasterium  Sancte  Marie  de  Guardia  et  ecclesiam 
Sancte  Marie  de  Fossis  cum  earum  pertinendis  et  monasterium 
Sancti  Petri  deFerlito  et  ecclesiam  Sancti  Dimitrii  cum  earum 
pertinendis  molendinis  et  terris  et  possessionibus , villanis  cum 
possessionibus  illorum  quampluribus  ab  ipsius  terre  domino 
Drogo  datis  cui  Arnulfus  archiepiscopus  baptismum , confessionem , 
cimiterium  perpetualiter  habere  concessit  ; et  aliam  quoque  eccle- 
siam Sancti  Petri  de  Renda  et  ecclesiam  Sancte  Veneris  cum  pos- 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  75 

sessionibus  illarum  ; in  territorio  Monticini , ecclesiam  Sancte 
Trinitatis  cum  possessionibus  suis  et  ecclesiam  Sancti  Nicolai  de 
Lacone,  terris  et  vineis  et  territoriis  cum  castanetis  et  quercetis, 
arboribus  fructiferis  et  infructiferis , et  infra  diruta  menia  ipsius 
loci,  ecclesiam  Sancti  Johannis  Evangeliste  cum  parrochia  sua  et 
possessionibus  suis  a compluribus  hominibus  predicti  loci  datis; 
item  in  eadem  parrochia  prope  Philinum,  ecclesiam  Sancti  Angeli 
cum  casali  quod  vocatur  Glusura  cum  villanis  et  possessionibus 
suis  a quodam  nobili  viro  Radulfo  Maledocto  nomine  datis , cui 
Arnulfus  archiepiscopus  baptismum,  confessionem,  cimiterium 
perpetualiter  habere  concessit  ; in  parrochia  Rossanensi , apud 
castrum  Sancti  Mauri,  ecclesiam  Beate  Marie  vestro  sumptu  hedi- 
ficatam  cum  possessionibus  suis  quas  egregie  memorie  dux  Roge- 
rius  preclarus  Vallis  Josaphat  dedit  ecclesie.  Nobilissimus  autem 
bone  memorie  dux  Guillelmus  ad  sustentamentum  fratrum  huic 
predicte  ecclesie  unum  gripum  semper  in  mari  ad  piscandum  per 
totum  tenimentum  Sancti  Mauri  et  per  totum  tenimentum  Guri- 
liani  sine  omni  consuetudinario  servicio  hahendum  et  perpetua- 
liter possidendum  concessit.  Item,  in  eadem  villa,  villanos  omnes 
et  hereditatem  totam  Ricardi  senescalci  quam  similiter  cum 
villanis  ipsius  ipse  Riccardus  senescalcus , magno  Rogerio  duce 
consentiente , fratribus  Sancte  Marie  vallis  Josaphat  hereditario 
jure  tradidit;  item  in  eadem  villa  totam  hereditatem  Ugonis  de 
Glaromonte  ab  ipso  Ugone  datam  et  a supradicto  duce  concessam 
et  nonnulla  jura  campi  que  data  sunt  a Trostayno  de  Dumo  ; item, 
in  eadem  villa,  rusticos  quatuor  cum  possessionibus  suis  sicut  a 
Scifostrat[ic]o  (1)  vestro  monasterio  traditi  sunt.  In  parrochia  Cas- 
sanensi  ecclesiam  Sancti  Laurencii  cum  possessionibus  suis  et 
ecclesiam  Sancte  Marie  de  Gafaro  et  ecclesiam  Sancti  Theodori 
cum  possessionibus  earum  et  cum  molendino  uno  a duce  Rogerio 
concessas  cum  cimiterio  et  baptismate  et  confessione  ; in  parro- 
chia Anglonensi , in  territorio  Pollicarii , ecclesiam  Sancti  Ba- 
silii  cum  terris  et  terrarum  consuetudinibus  videlicet  ut  agri- 
cole predicte  ecclesie  aquam,  ligna  et  silvam,  rura  ad  colendum  , 
mare  seu  flumen  ad  piscandum  libere  et  absolute  habeant , que 
Albanda,  domina  illius  terre,  pro  anima  viri  sui  Rogerii.de  Poma- 
ria nec  non  pro  anima  omnium  suorum  consanguineorum  scilicet 
Roberti  Guiscardi  invictissimi  ducis  et  lilii  ejus  domini  Boamundi 
et  magni  comitis  Rogerii  Deo  et  ecclesie  Sancte  Marie  vallis  Josa- 
phat  dedit;  juxta  civitatem  Tarentinam  ecclesiam  Sancte  Perpetue 


(l)  Cf.  p.  51,  n.  2. 


76 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


cum  omnibus  pertinendis  suis , cum  cimiterio  et  confessione , 
videlicet  ortum  extra  murum  urbis  Tarenti  in  loco  qui  dicitur 
Laipoficum  a domina  Constanda,  Philippi  regis  Francorum  filia, 
quondam  domini  Boamundi  Antioceni  principis  sponsa,  pro  salute 
anime  sue  suique  viri,  ecclesie  Vallis  Josaphat  perpetualiter  con- 
cessum et  ecclesiam  Beati  Michaelis  archangeli  de  casali  quod 
dicitur  Paternum  cum  ecclesia  Beati  Philippi  apostoli  in  eodem 
casali  positam,  scilicet  tertiam  partem  de  toto  casali  cum  omnibus 
suis  pertinendis  ut  liceat  eis  hospitare  quindecim  villânos  extra- 
neos  in  eodem  casali,  et  XLV  pedes  olivarum  in  loco  qui  dicitur 
Cubusclysea  cum  magistri  Fimii  vinea  et  aliam  vineam  in  terri- 
torio Sancti  Petri  Imperialis  positam  a supradicto  domino  Boa- 
mundo  et  predicta  domina  Constanda  ecclesie  Vallis  Josaphat  con- 
cessam, et  aliam  terram  cum  antro  et  horto  suo  que  est  ante 
ecclesiam  Sancte  Perpetue  extra  muros  Tarentine  urbis  a domina 
Hemma  comitissa,  magni  et  incliti  comitis  Rogerii  Siculi  filia,  pro 
redemptione  anime  predicti  sui  patris  suique  conjugis  Radulfi 
Machabei  omniumque  suorum  consanguineorum  salute,  Deo  et 
ecclesie  Vallis  Josaphat  largitam  ; item  barcam  unam  cum  duobus 
piscatoribus  tantum  ecclesie  Vallis  Josaphat  et  rectoribus  suis 
vicem  eorum  obtinentibus  in  ecclesia  Beate  Perpetue , extra  Taren- 
tum in  parvo  mari  civitatis,  ad  sustentamentum  predicte  ecclesie 
et  fratrum  habendam  libere  et  absolute  sine  consuetudine  tercie 
partis  piscacionis  a Boamundo,  domini  Boamundi  celebris  me- 
morie  Antioceni  principis  filio,  pro  salute  anime  predicti  patris  sui 
matrisque  sue  omniumque  suorum  consanguineorum  concessam. 
Interdicimus  etiam  ne  per  alicujus  sollempnitatis  occasionem  in 
obedienciis  vestris  que  in  regno  sunt  Sicilie,  cena  vel  prandium 
ab  episcopis  vel  clericis  provinciarum  ipsarum  exigatur.  Sane 
laborum  vestrorum  quos  propriis  manibus  aut  sumptibus  colitis  vel 
de  nutrimentis  vestrorum  animalium  ab  episcopis  sive  episcopo- 
rum ministris  seu  ab  aliis  ubilibet  a vobis  decimas  exigi  prohibe- 
mus. Interdicimus  etiam  et  in  perpetuum  sanctimus  quod  a nullo 
episcoporum  totius  regni  Sicilie  in  quorum  diocesibus  obediencie 
Beate  Marie  de  valle  Josaphat  site  sunt,  procuraciones,  visitaciones 
aut  alie  subjectiones  exigantur,  sed  ab  omnibus  exactionibus  sint 
exempte  et  ea  libertate  gaudeant  membra  per  regnum  qua  gaudet 
capud  eorum  ecclesia  scilicet  Beate  Marie  in  valle  Josaphat,  penitus 
exempta  a jurisdictione  episcoporum  ne  servorum  Dei  quies  hu- 
jusmodi occasionibus  perturbetur.  Volumus  autem  et  statuimus 
quod  a quocumque  catholico  episcopo  vobis  placuerit  erisma  et 
oleum  sanctum  , ordinaciones  etiam  clericorum  vestrorum  acci- 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  77 

piatis.  Porro  sepolturam  ejusdem  loci  liberam  esse  decernimus  ut 
eorum  qui  se  illic  sepeliri  deliberaverint  devotioni  et  extreme 
voluntati , nisi  forte  excommunicati  sint , nullus  obsistat.  Liceat 
etiam  vobis  per  civitates  et  vicos  cum  processione  et  clericis  vostris 
intrare  et  exire  libere  ad  exequias  defunctorum.  Nulli  eciam  epis- 
coporum regni  Jerosolimitani  aut  Sicilie  ecclesias  vestras  liceat 
interdicto  subjicere  vel  divina  ibi  officia  celebrari  nullatenus 
prohibere.  Verum  si  aliquo  excessu  comune  interdictum  ab  ecclesia 
aliqua  regni  Jerosolimitani  vel  Sicilie  processerit,  clausis  januis, 
exclusis  excommunicatis  et  interdictis,  divina  officia  celebrare 
vobis  Sedis  Apostolice  auctoritate  concedimus.  Redditus  vero  qui 
de  rusticorum  vestrorum  censu  vestro  monasterio  constituti  sunt 
vel  in  futurum  procurante  Domino  conferuntur  vobis  integros 
manere  censemus.  Mortuorum  autem  parrochianorum  helemosi- 
nas  de  quibus  parrochialis  ecclesia  suam  justiciam  habuerit  quiete 
ac  prêter  alicujus  molestias  a vobis  accipi  et  haberi  sanctimus. 
Laicos  sane  liberos  seu  clericos  irregulariter  viventes  ad  conver- 
sionem suscipere  nullius  episcopi,  prepositi  seu  cujuslibet  hominis 
contradictio  vos  inhibeat.  Decernimus  ergo  ut  nulli  omnino  homi- 
num liceat  prefatum  monasterium  temere  perturbare  aut  ejus 
possessiones  auferre  vel  ablatas  retinere , minuere  seu  quibus- 
libet molestiis  fatigare , sed  illibata  omnia  et  integra  conserventur 
eorum  pro  quorum  gubernacione  ac  substentacione  concessa  sunt 
usibus  omnimodis  profutura.  Si  qua  igitur  in  futurum  ecclesiastica 
secularisve  persona  hanc  nostre  constitutionis  paginam  sciens , 
contra  eam  temere  venire  temptaverit , secundo  terciove  commo- 
nita, nisi  reatum  suum  congrua  satisfactione  correxerit,  potestatis 
honorisque  sui  dignitate  careat  reamque  se  divino  judicio  existere 
de  perpetrata  iniquitate  cognoscat  et  a sacratissimo  corpore  et  san- 
guine Dei  et  Domini  redemptoris  nostri  Jhesu  Christi  aliena  fiat 
atque  in  extremo  examine  districte  ulcioni  subjaceat.  Cunctis 
autem  eidem  loco  sua  jura  servantibus  sit  pax  Domini  nostri 
Jhesu  Christi , quatenus  et  hic  fructum  bone  actionis  percipiant 
et  apud  districtum  judicem  premia  eterne  pacis  inveniant.  Arnen, 
amen,  amen. 

f Ego  Adrianus  Catholice  Ecclesie  episcopus  subscripsi. 

f Ego  Gregorius  Sabinensis  episcopus  subscripsi. 

Ego  Guido  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Grisogoni  subscripsi. 

Ego  Hubaldus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Praxedis  sub- 
scripsi. 

Ego  Manfredus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Savine  sub- 
scripsi. 


78 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


Ego  Aribertus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Anastasie  sub- 
scripsi. 

Ego  Julius  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Marcelli  sub- 
scripsi. 

Ego  Hubaldus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Crucis  in  Jéru- 
salem subscripsi. 

Ego  Guido  presbyter  cardinalis  tituli  Pastor  [is]  subscripsi. 

Ego  Astaldus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancte  Prisce  subscripsi. 

Ego  Gerardus  presbyter  cardinalis  tituli  Sancti  Stephani  in 
Celio  Monte  subscripsi. 

Ego  Henricus  presbyter  cardinalis  tituli  Sanctorum  Nerei  et 
Achillei  subscripsi. 

Ego  Johannes  presbyter  cardinalis  tituli  Sanctorum  Silvestri  et 
Martini  subscripsi  (1). 

Ego  Guido  diaconus  cardinalis  Sancte  Marie  in  Porticu  sub- 
scripsi. 

Ego  Johannes  diaconus  cardinalis  Sanctorum  Sergii  et  Bachi 
subscripsi. 

Ego  Gerardus  diaconus  cardinalis  Sancte  Marie  in  Via  Lata 
subscripsi. 

Ego  Odo  diaconus  cardinalis  Sancti  Nicolai  in  Garcere  Tulliano 
subscripsi. 

Datum  Rome  apud  Sanctum  Petrum  per  manum  Rolandi  sancte 
Romane  ecclesie  presbyteri  cardinalis  et  cancellarii,  kalendis 
Martii , indictione  III , Incarnacionis  Dominice  anno  millesimo 
CL  IIII,  pontificatus  vero  domini  Adriani  pape  IIII  anno  primo. 

XXXII 

1158.  — Raoul , chevalier , pour  payer  sa  rançon  aux  Turcs , vend 
diverses  propriétés  à Tabbaye  de  Josaphat. 

(S.  Mauro,  132.) 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen.  Quoniam 
labilis  mortalium  memoria  rerum  gestarum  seriem  oblivioni  tra- 
dere solita  est , futuris  scribere  presencia  mea  non  absurde  de- 
crevit providenda.  Quapropter  notificetur  cunctis  tam  presentibus 
quam  futuris  quod  Radulfus  miles  de  captivitate  Tureorum  re- 
ti) Contrairement  à l'usage , les  trois  derniers  cardinaux  prêtres  ont  signé 
sur  la  même  colonne  que  les  cardinaux-diacres. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  79 

diens  (1),  exigentibus  ab  eo  jamdictis  Tureis  redemptionis  sue 
[pretium]  aureis,  partem  suam  guastine  que  Zonia  dicitur  adjacen- 
tem casali  Degerboam  et  caput  casalis  quod  Gala  dicitur  cum  per- 
tinendis suis  concessu  uxoris  sue  nomine  Maria,  hereditatis  cujus 
erat  prefata  guastina  cum  prenotato  casali  Cala  videlicet,  monachis 
Sancte  Marie  vallis  Josaphat  et  tunc  temporis  ejusdem  loci  abbati 
Villelmo  vendidit.  Ceterum  quia  memorata  guastina  et  sepe  no- 
minatum casale,  Cala  scilicet,  de  fisco  domini  sui  Hugonis  Hybe- 
lini  et  fratrum  ipsius  erat,  jussu  et  rogatu  predicti  Rodulfi,  idem 
Hugo  cum  matre  sua  Heluisa  et  fratribus  ejus  Balduino  et  Ba- 
resano  et  sororibus  suis  Ermenjart  et  Stephania  (2)  hanc  vendi- 
cionem  supradictis  monachis  libere  concessit.  Preterea  sepefatus 
Hugo  Hybelini,  malignandum  molimina  compescere  volens,  pro- 
misit bona  fide  quod  si  aliquis  prenotatam  vendicionem  quam 
Radulfus  cum  suis,  concessu  ejusdem  Hugonis  et  suorum,  jam- 
dicto  abbati  Willelmo  et  illius  monachis  fecerat  aliquo  modo  in 
presenti  calumpniaretur  vel  in  posterum  se  inde  defensorem 
fidelissimum  veluti  fidejussorem  fore.  Verum  quia  proprium 
sigillum  minime  habebat,  sigillo  Ramatensi  quod  inpresentia- 
rum  cernitur  presens  privilegium  muniri  fecit.  Hujus  itaque 
rei  ex  parte  domini  Hugonis  testes  sunt  Petrus,  ejus  capellanus  ; 
Georgius,  pater  uxoris  sepefati  Radulfi,  et  ejus  filii  Johannis  (sic)  ; 
Petrus  et  Henricus  Arrabi  ; Adam  de  Orio  ; Jordanus  de  Hybe- 
lino  ; Holmundus  ; Lambertus  ; Paganus  de  Rohais  ; Andréas  An- 
jevins  ; Simon  de  Lahaix  ; Garinus  de  Armonvilla  ; Rahel  ; Hen- 
ricus Magnus  ; Willelmus  de  Sancto  Amando.  Ex  parte  vero 
monachorum  testes  sunt  Stephaniis  prior;  Galterius  de  Sepulcro; 
Arnaldus  monachus  ; Johannes  subprior  ; Petrus  de  Am  ; Galte- 
rius Provincialis  ; Alardus  monachus  ; Petrus  elemosinarius  ; 
Willelmus  monachus,  cellararius  ; Stephanus  Francigena  ; frater 
Petrus  de  Syloe  ; frater  Johannes  ; frater  Stephanus  ; frater  Ri- 
cardus  ; Petrus  de  Peregort  ; Robertus  Cocus  ; Pisellus  Rex  ; Ro- 
bertus  Cementarius.  Facta  est  hec  karta  anno  ab  Incarnacione 
Domini  MCLVIII , indictione  VI , epacta  nulla  ; regnante  Bal- 
duino Latinorum  rege  IIII , Amalrico  présidente  in  sede  Jeroso- 
limitana  (3). 


(1)  Ce  Raoul  était  sans  doute  un  des  chevaliers  qui,  avec  Hugues  d’Ibelin  , 
étaient  tombés  aux  mains  des  infidèles  devant  Saphet,  en  1157  ( Will . Tyr., 
XVIII,  14). 

(2)  Sur  tous  ces  personnages  consulter  les  Fam.  d’Outremer , p.  362. 

(3)  Les  lacs  de  soie  rouge  qui  ont  servi  à suspendre  le  sceau  adhèrent  encore 
à l’acte. 


80 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


XXXIII 

1159,  13  mars,  Acre.  — Baudouin  III , à la  requête  de  sa  mère  Mè- 
lisende , donne  à l’abbaye  de  Josaphat  le  casai  de  Casracos. 

(S.  Mauro,  149.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et 
Spiritus  Sancti,  amen.  Notum  sit  omnibus  tam  futuris  quampre- 
sentibus  quod  ego  Balduinus  per  gratiam  Dei  in  sancta  Jérusa- 
lem Latinorum  rex  quartus,  pro  salute  mea  et  meorum  tam  vivo- 
rum quam  defunctorum  necnon  et  precibus  domine  Milisendis 
illustris  Jherosolimorumregine,  matris  siquidem  mee,  plurimum 
commonitus  et  inclinatus,  donum  cujusdam  casalis  Casracos  nun- 
cupati haud  longe  ab  Ascar  siti  cum  omni  videlicet  integritate  et 
adjacentiis  suis,  excepta  tamen  particula  cuidam  Turcopolo  data  et 
concessa  eodem  tenore  et  eadem  libertate  qua  domina  et  mater 
mea  Milisendis  regina  ecclesie  beatissime  Virginis  Marie  de  valle 
Josaphat  et  ejusdem  venerabili  abbati  Willelmo  necnon  et  mona- 
chis in  honore  intemerate  Virginis  Deo  nunc  ibidem  servientibus 
et  in  posterum  servituris , illud  possidendum  in  perpetuum  dona- 
vit suoque  postmodum  privilegio  firmavit , ex  parte  mea  pretaxate 
ecclesie  laudo  et  concedo,  ita  dumtaxat  quod  predicta  Vallis  Jo- 
saphat ecclesia  atque  memoratus  abbas  Willelmus  necnon  et  mo- 
nachi nunc  ibi  présentes  et  in  futurum  successuri , amodo  pre- 
fatum  casale  Casracos  libere,  quiete  et  sine  omni  calumpnia  vel 
impedimento  per  infinita  seculorum  secula  possideant.  Hac  igitur 
presenti  pagina,  subscriptis  testibus  sigillique  mei  munimine 
[donationem]  denotatam  confirmo.  Quod  autem  statuerunt , pro 
domina  et  matre  mea  Milisende  regina  necnon  et  pro  suis  omni- 
bus tam  vivis  quam  defunctis,  ad  sepulchrum  Dei  genitricis  Marie 
sacerdotem  Deo  jugiter  missarum  solempnia  celebrare  volo  ut 
fiat. 

Factum  est  autem  hoc  anno  ab  Incarnatione  Domini  MCL1X 
indictione  VII.  Hujus  quidem  rei  testes  sunt  Humfredus  de  To- 
rone constabularius  ; Galterius  de  Sancto  Audemaro  castellanus, 
nunc  dominus  Tyberiadensis  ; Gormundus  Tyberiadensis  ; Guil- 
lelmus  marescalcus  regis  (1)  ; Guillelmus  Marescalcus  Tyberia- 

(1)  Les  Fam.  d’Outremer  placent  la  plus  ancienne  souscription  de  ce  maréchal 
au  26  juillet  1160  (p.  626). 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  81 

densis  (1)  ; Odo  de  Sancto  Amando  (2);  Ottho  de  Risberge,  Galte- 
rius  de  Guella. 

Data  Achon  per  manum  Stephani,  domini  Radulfi  Bethleemite 
episcopi  regisque  cancellarii,  in  hoc  officio  vice  fungentis  (3),  [II 
id us  Martii. 


XXXIV 


1160.  — Mélisende  , reine  de  Jérusalem,  du  consentement  de  son  fils 

Baudouin  III , donne  à l’abbaye  de  Josaphat  le  casai  de  Casracos. 

(S.  Placido,  133.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti,  amen.  Ego  Milisendis  Dei  gratia  Jerosolimorum  re- 
gina, assensu  dilecti  filii  mei  regis  Balduini,  pro  mea  meorumque 
salute  tam  vivorum  quam  mortuorum  , dono  et  concedo'ecclesie 
beatissime  Dei  genitricis  Marie  de  valle  Josaphat , abbati  videlicet 
Willelmo  et  monachis  ibidem  Doo  servientibus  , casale  quoddam 
Casracos  nomine  cum  omnibus  pertinendis  suis  quod  non  longe 
a casali  prefate  ecclesie  Aschar  scilicet  est  positum,  prêter  quam- 
dam particulam  terre  ejusdem  possessionis  cuidam  turcopolo 
concesse.  Sed  quoniam  probatio  dilectionis  exibifcio  est  operis 
vinculo  caritatis,  statuerunt  sacerdotem  ad  sepulcrum  intemerate 
Virginis  de  cetero  offerre  Deo  sacrificium  tam  pro  me  quam  meis 
omnibus  vivis  ac  mortuis.  Ut  autem  prefata  ecclesia  hanc  meam 
hei emosinam libere  et  absque  calumpnia  jure  perpetuo  possideat, 
hanc  presentem  paginam  sigilli  mei  auctoritate  confirmo  et  cor- 
roboro. Hujus  siquidem  rei  testes  sunt  : Amalricus  patriarcha 
Jerosolimitanus  ; Gerardus  Laodicensis  episcopus  (4)  ; Amalricus 
Jopensium  comes  (5),  Rohardus  Neapolitanus,  Balduinus  vice- 

(1)  Les  souscriptions  de  Guillaume,  maréchal  de  Galilée,  citées  par  les  Fam. 
d’Outremer  (p.  462) , sont  des  années  1165-1170. 

(2)  Ce  seigneur  devait  être  alors  vicomte  de  Jérusalem , titre  pour  lequel  il 
quitta  celui  de  maréchal.  On  vient  de  voir  qu'il  était  déjà  remplacé  dans  cette 
première  charge.  Cf.  Fam.  d’Outremer,  p.  625  et  644. 

(3)  Il  est  curieux  de  voir  le  chancelier  du  roi  se  faire  remplacer  par  son  pro- 
pre chancelier. 

(4)  Les  Fam.  d’Outremer , p.  196,  disent  seulement  que  cet  évêque  assista  au 
concile  d'Antioche  en  1141. 

(5)  Le  comte  de  Jaffa  devint  roi  de  Jérusalem  après  la  mort  de  son  frère  Bau- 
douin III. 


6 


82 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


comitis  Neapolitani  filius , Balduinus  Bubalus  vicecomes  Neapo- 
litanus (1),  Johannes  de  Valentienes;  Johannes  Vacarius  ; Gerar* 
dus  Passerellus  ; magister  Stephanus;  Gislebertus  de  Funda.  Anno 
ah  Incarnatione  Domini  MGLX , indictione  VIII.  Datum  per 
manum  Guidonis. 


XXXV 

1161.  — Léthard , archevêque  de  Nazareth , conclut  un  accord  avec 
l'abbaye  de  Josaphat  au  sujet  des  dîmes  de  Ligio. 

(S*  Maddalena , 17.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis,  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti,  amen.  Lethardus,  Dei  gratia  humilis  ecclesie  Naza- 
rene archiepiscopus , totusque  ejusdem  ecclesie  conventus  om- 
nibus in  Christo  fidelibus  tam  posteris  quam  presentibus  in 
perpetuum.  Universitati  vestre  notum  fieri  volumus  quoniam 
controversiam  que  inter  ecclesiam  Nazarenam  et  ecclesiam  Vallis 
Josaphat  super  decimis  Ligionis  hactenus  agitari  dinoscitur , hoc 
modo  in  pacis  unitatem  et  indissolubilem  concordie  tranquillita- 
tem , universo  utriusque  ecclesie  capitulo  favente,  reducimus. 
Quartam  itaque  partem  universarum  decimarum  Ligionis  atque 
Tannoc,  semel  quoque  in  anno  corredium  seu  refectionem  viginti 
tam  equitaturarum  quam  hominum,  nichilominus  cereos  IIII  ro- 
tularum in  Annunciacione  beatissime  Virginis  Marie  necnon  et 
obedientiam  singulorum  capellanorum  in  ecclesia  Ligionis  sub- 
stituendorum tam  nobis  quam  nostris  successoribus , abbas  supe- 
rius memorate  ecclesie  et  monachi  singulis  annis  persolvere  atque 
amministrare  debent,  salvo  sibi  jure  parrochiali,  cum  predictarum 
decimarum  residuo  et  tocius  laboris  sui  dominio.  Decimas  autem 
platee,  furnorum,  jardinorum  et  si  que  sunt  alie  quas  a laicorurn 
improbitate  nondum  extorquere  potuerunt , nos  ecclesiastici  ri- 
goris justicia  mediante  acquirere  debemus  et  restituere.  Sed  ne 
quod  superius  diximus  unius  diei  corredium  seu  refectionem  per- 
peram vel  sinistre  interpretetur  ab  aliquo,  planius  atque  evidentius 
duximus  exponendum  ut  in  prandio  plenarie  reficiamur , in  sero 
autem  ordeum  equitaturarum  et  paleas  cum  candelis  tantum 
nobis  exibeant.  Et  ne  pravorum  sinistra  perturbatione  vel  infinita 

(1)  Les  Fam.  d’ Outremer  (p.  412)  ignorent  le  surnom  de  Bubalus  donné  à ce 
vicomte  de  Naplouse  et  ne  le  nomment  pas  avant  l’année  1164. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  83 

temporum  successione  a future  posteritatis  memoria  deleatur , 
retro  memoratam  concordiam  pagine  presenti  cum  sigilli  nostri 
appositione  et  virorum  subscriptorum  attestatione  commendamus 
quorum  ea  sunt  nomina  : dominus  Amalricus  Jerosolimitanus 
patriarcha  ; Ervesius,  Cesariensis  archiepiscopus,  Constant[i]nus, 
Ramatensis  episcopus  (1)  ; Reinerius , Sebastensis  episcopus  (2)  ; 
Fredericus , Acconensis  episcopus  ; Herbertus , Tyberiadensis 
episcopus  (3)  ; Johannes , Paneadensis  episcopus  ; Reginaldus  , 
abbas  de  Latina  (4)  ; Nicolaus , prior  Sanctissimi  Sepulchri  ; 
Gunterius,  prior  Montis  Syon  (5).  De  canonicis  Naz[arenis]  : Ste- 
phanus  prior  ; Ernulsius , Bernardus  de  Cana  ; Sanson  ; Odo  ; 
Pontius,  thesaurarius  ; Guillelmus  de  Buria  ; Giraudus  ; Reginau- 
dus;  Bertramus;  Giraudus  de  Cana;  Willelmus  de  Gibesward. 
Factum  est  autem  hoc  anno  ab  Incarnatione  Domini  MGLXI. 

XXXVI. 

1168,  9 août,  Jérusalem.  — Amaun , roi  de  Jérusalem , constate 

un  accord  conclu  entre  V abbaye  de  Josaphat  et  Baudouin,  vicomte 

de  Naplouse,  au  sujet  du  casai  de  Casracos. 

(Sta  Maddalena , 38.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis , Patris  et  Filii  et 
Spiritus  Sancti,  amen.  Notum  sit  omnibus  tam  presentibus  quam 
futuris  quod  ego  Amalricus  , per  Dei  gratiam  in  sancta  civitate 
Jérusalem  Latinorum  rex  quintus,  feci  hujusmodi  concordiam 
inter  ecclesiam  Sancte  Marie  que  est  in  valle  Josaphat  et  ipsius 
monachos  et  Balduinum  vicecomitem  Neapolis,  quod  casale  quod 
nominatur  Casarcos  quod  domina  et  mater  mea  bone  memorie 
regina  Milesindis  eidem  ecclesie  in  elemosinam  dederat  simul 
cum  terra  que  descendit  usque  ad  aquam  de  Cavea  et  aliis  perti- 

(1)  L’auteur,  des  Fam.  d’Outremer  ne  cite  pas  d’actes  souscrits  par  cet  évêque 
après  l'an  1160.  D’ailleurs,  Constantin  fut  remplacé  par  Reynier  dès  l'année 
du  présent  diplôme  (Fam.  d’Outremer,  p.  800). 

(2)  Renier , évêque  de  Sébaste , n’est  connu  de  Ducange  que  pour  le  voyage 
qu’il  fit  à Rome  en  1154  (Fam.  d’ Outremer,  p.  803). 

(3)  La  même  remarque  s’applique  à cet  évêque  (Fam.  d’Outremer , p.  807). 

(4)  Les  Fam.  d’Outremer  (p.  824)  ne  citent  qu’une  souscription  de  Renaud, 
en  1160. 

(5)  La  remarque  précédente  s’applique  aussi  à Gontier  (Fam.  d’Outremer , 
p.  841). 


84 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


nentiis  suis  , ipse  jamdictus  Balduinus  et  heredes  ejus  de  manu 
et  potestate  ecclesie  et  eorum  qui  ecclesie  presunt , habebunt , ita 
videlicet  quod  singulis  annis,  in  Exaltacione  Sancte  Crucis  vel 
infra  quindecim  dies  post  ipsum  Sancte  Crucis  festum,  persolvent 
ecclesie  Sancte  Marie  in  Josaphat  quater  viginti  hisancios.  Quod 
si  Balduinus  prefatus  vicecomes  seu  heredes  ejus  de  hac  conven- 
tione defecerint,  predicfca  ecclesia  Sancte  Marie  omnia  suprano- 
minata  libere  et  quiete,  omni  occasione  remota,  cum  omnibus  edi- 
ficiis  et  emendationibus  que  vicecomes  vel  heredes  ejus  inibi 
fecerint  in  proprios  usus  suos  recipiet.  Ut  igitur  supradetermi- 
nata  conventio  inviolata  permaneat  cartam  presentem  testibus 
subscriptis  et  sigillo  meo  corroboro.  Factum  est  hoc  anno  ab  In- 
carnatione Domini  MCLXVIII,  indictione  I (1).  Hujus  rei  tes- 
tes sunt  : Galterius , princeps  Galilee  ; Hemfridus,  constabularius  ; 
Hemfridus,  filius  ejus  (2)  ; Gormundus  de  Tyberiade;  Reinerius 
de  Neapoli;  Radulfus  de  Girvis;  Rohardus  de  Joppe  ; Gaufridus 
de  Turs  (3)  ; Robertus  de  Pinkeni  (4)  ; Magister  Stephanus  de 
Neapoli  ; Gilbertus  Nucius  ; Guido  Nucius. 

Datum  in  Jérusalem  per  manum  Radulfi  episcopi  Bethle 

que  cancellarii,  Y idus  augusti. 

XXXVII. 

1170.  — Amauri , évêque  de  Sidon , constate  V association  de  prières 
établie  entre  l’abbaye  de  N.-D.  de  Josaphat  et  l’église  de  Sidon. 

(S.  Mauro,  91). 

f In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen.  Quecun- 
que  pacis  servat  unitas  et  discordes  connectit  caritas  ; notum  fieri 
volumus  et  futuris  et  presentibus  quod  ego  Amalricus , Dei  gra- 
cia Sidoniensis  episcopus,  Jérusalem  veniens  descendi  in  vallem 
Josaphat  ad  visitandum  matris  Domini  sepulcrum  , inde  ad  visen- 
dum abbatem  cum  fratribus  veni  in  claustrum.  Ipse  vero  venera- 
bilis Petrus  abbas , caritatis  gracia  in  fratrem  et  in  consorcium 


(1)  Corr.,  XI. 

(2)  Humfroi  III  de  Toron. 

(3)  Geoffroi  de  Tor  ou  le  Tor  ne  figure  pas  dans  les  Fam.  d’Outremer  avant 
l’année  1169  (Fam.  d’Outremer , p.  599). 

(4)  Robert,  fondateur  de  la  famille  des  Piquigni  d’Outremer  (Fam.  d’Outre- 
mer, p.  585-586). 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  85 

orationum  et  omnium  beneficiorum  ecclesie  in  conventu  fratrum 
suorum  me  suscepit  meosque  canonicos  , ea  conditione  ut  mei 
memoriam  in  vita  et  post  obitum  habeant  et  diem  obitus  mei  in 
suo  kalendario  ascribant  et  canonicorum  ecclesie  nostre  et  mona- 
chorum ecclesie  sue  in  invicem  obitus  celebrent.  Ego  autem  di- 
gnum duxi  in  recompensacione  et  confirmacione  fraternitatis  eis 
dimittere  dimidiam  partem  decime  de  his  que  tunc  temporis  in 
nostro  diocesi  possidebant , ita  ut  reliquam  dimidiam  partem  de- 
cime ecclesie  nostre  cum  pace  et  benevolentia  reddant.  Hanc 
concessionem  et  privilegio  presenti  et  municione  nostri  sigilli , 
assensu  capituli  nostri , corroborare  devote  studui.  Actum  est  hoc 
anno  ab  Incarnatione  Domini  MGLXX  , indictione  tertia,  ad  ho- 
norem Beate  Virginis  Marie  cujus  est  utraque  ecclesia.  Hujus 
rei  testes  sunt  Bernardus  cantor,  Jordanus  canonicus , Paguanus 
canonicus,  Richardus  canonicus  (1),  Willelmus  subprior , Gui- 
bertus  celerarius , Arnaldus  sacrista  , Johannes  monachus. 

XXXVIII. 

1176,  Jaffa.  — Baudouin  IV , roi  de  Jérusalem, , confirme  à Guillaume 
Lovelle  la  chapellenie  de  ses  chapelles  du  château  de  Jaffa  (2). 

(S.  Anselmo,  73.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti , amen.  Notum  sit  omnibus  tam  presentibus  quam 
futuris  quod  ego  Balduinus  , per  Dei  gratiam  in  sancta  civitate 
Jérusalem  Latinorum  rex  sextus  , concedo  et  confirmo  tibi , Guil- 
lelme  Lovelle , pro  mea  meorumque  predecessorum  salute , in 
elemosinam,  capellaniam  mearum  capellarum  in  castro  Joppe 
existencium,  videlicet  Sancte  Crucis  et  Beati  Laurencii  cum  suis 
redditibus  et  oblacionibus,  sicut  dominus  et  pater  meus  Amalricus , 
divine  pietatis  et  caritatis  intuitu  tuique  ratione  servicii  et  gratia, 
in  assisiam  quamdiu  vixeris  habituram  et  absque  calumpnia  pos- 
sidendam donavit  et  concessit.  Et  ne  super  predicte  capellanie 
redditibus  aliqua  in  vita  tua  controversia  oriatur,  eosdem  redditus 
tibi  certissime  terminari  decrevi.  Sunt  autem  hi  XXX  b[isancii] 

(1)  Ces  témoins  font  sans  doute  partie  du  chapitre  de  Sidon.  Les  autres  doi- 
vent être  des  moines  de  Josaphat. 

(2)  Cet  acte  n'a  rien  de  commun  avec  l'abbaye  de  Josaphat.  Nous  ignorons 
comment  il  se  trouve  au  milieu  des  chartes  du  couvent. 


86 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


in  tribus  terminis  reddendi  et  XXIIII  modii  frumenti  per  annum 
et  per  singulas  ebdomadas  IX  denarii  inter  oleum  et  candelam 
ad  luminare  Sancte  Crucis,  et  duo  cerei , I bfisancius]  in  tribus 
festis  annalibus  scilicet  in  Pascha,  in  Exaltacione  Santé  Crucis  et 
in  Natali  Domini , et  si  qua  sunt  infra  castrum  jura  quandoque 
parrochialia,  et  prêter  hec  , domino  vel  domina  in  eodem  castro 
manentibus , tibi  et  clerico  tuo  ad  eorum  mensam  victum  hono- 
rifice. Ut  autem  hujus  nostre  concessionis  et  confirmacionis  pa- 
gina rata  permaneat  et  indissoluta,  presentem  cartam  testibus  sub- 
scriptis et  sigillo  meo  muniri  precepi.  Factum  est  autem  hoc 
anno  ab  Incarnacione  Domini  MGLXXYI,  indictione  X.  Hujus 
rei  sunt  testes  : Gaufridus  de  Blois , Joppensis  decanus  ; Rohar- 
dus,  castellanus  Jérusalem;  Henricus  castellanus  in  Joppen  ; 
Petrus  de  Creseca  (1);  Gauterius  Malpini  ; Rannulfus  dapifer  (2). 

Datum  Joppen  per  manum  Lamberti  domini  regis  capellani  (3). 

(Il  est  difficile  de  distinguer  la  couleur  des  lacs  de  soie  encore  adhé- 
rents à cet  acte.  Peut-être  étaient-ils  rouges  ou  de  couleur  cannelle.) 

XXXIX 

1177,  20  février . — Amauri , vicomte  de  Naplouse , abandonne  à 
l'abbaye  de  Josaphat  le  casai  de  Casresil. 

(S.  Anselmo,  82.) 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen.  Notum  sit 
omnibus  tam  futuris  quam presentibus,  quod  ego  et  Amalricus  vi- 
cecomes  Neapolitanus  (4),  assensu  mee  uxoris  Theophanie  et  mei 
fratris  Raginaudi  calumniam  que  inter  me  et  ecclesiam  Beate  Marie 
semper  Virginis  vallis  Josaphat  erat,  videlicet  a ponte  per  mon- 
tanam usque  ad  planiciem  Casresil  et  planiciem  ejusdem gastine, 
scilicet  Casresil,  eidem  ecclesie  prefate  ac  ejus  servitoribus  libere, 
omni  occasione  remota  concedo  ac  dimitto.  Et  ut  hoc  sit  firmius 
et  inter  meos  subsequaces  rationabilius,  ego  Amalricus  paginam 
presentem  virorum  subscriptorum  testimonio  meoque  sigillo  con- 
firmo et  corroboro.  Hujus  autem  rei  et  conventionis  testes  sunt  do- 


(1)  Ce  personnage  avait  été  châtelain  de  Jérusalem  en  1173  ( Fam . d'Outremer, 
p.  645). 

(2)  Cf.  Introduction , p.  12. 

(3)  Le  chaneelier  royal  était  alors  Guillaume  de  Tyr. 

(4)  Cf.  Fam.  d’Outremer,  p.  412. 


PROVENANT  DE  i/ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  87 

minus  Boemundus  de  Neapoli,  dominus  Ato  juvenis  de  Maria  , 
dominus  Martinus  de  Taphilia , dominus  Ugo  de  Gorrando , do- 
minus  Bernardus  Pelliparius , dominus  Guillibertus  de  Funda  , 
dominus  Guido  de  Escar  et  ejusdem  ecclesie  monachi , videlicet 
dongnus  {sic)  Petrus  de  Sancto  Lazaro,  dognus  (sic)  Willelmus  de 
Sicilia,  dognus  Johannes  de  Escar,  dominus  Matheus  anglicus  , 
dominus  Willelmus  de  Tieta,  dominus  Ernaudus  Gascus.  Fac- 
tum est  autem  hoc  privilegium  anno  ab  Incarnacione  Domini 
MCLXXVII,  indictione  X.  Datur  siquidem  privilegium  istud 
per  manum  Petri  clerici  decima  kalenda  (sic)  mensis  Marcii. 

XL(1) 

1178.  — Accord  conclu  par  l'entremise  de  Létard , archevêque  de 
Nazareth , et  de  Josse , évêque  d' Acre , entre  Tèglise  de  Tibériade  et 
l' abbaye  de  N.-D.  de  Josaphat  au  sujet  de  l'église  de  Saint-Georges 
et  des  dîmes  que  possède  V abbaye  dans  le  diocèse  de  Tibériade. 

(Sta  Gertruda  , 62.  — Copie  du  XIIIe  siècle,  S.  Mauro,  70.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et 
Spiritus  Sancti,  amen. 

Ex  oblivione  serpit  dissensio  nisi  testimonio  scripti  emersuris 
calumpniis  obvietur.  Per  presens  itaque  scriptum  presentium 
posterorumque  'notitie  transmittitur  quod,  mediantibus  vene- 
rabilibus viris  domino  Letardo , Nazareno  archiepiscopo , et 
domino  Joscio,  Acconensi  episcopo,  inter  ecclesiam  Tiberia- 
densem  et  ecclesiam  Vallis  Josaphat  super  ecclesia  Beati  Georgii 
que  in  episcopatu  Tiberiadensi  sita  est  et  super  decimis 
terrarum  quatenus  prefata  ecclesia  Vallis  Josaphat  habet  in 
eodem  episcopatu,  assensu  domini  Geraldi  Tiberiadensis  episcopi 
et  totius  capituli  sui,  assensu  etiam  domini  Johannis  abbatis 
vallis  Josaphat  et  totius  capituli  sui,  composicio  facta  est  in  hunc 
modum.  Ipsa  pretaxala  ecclesia  Vallis  Josaphat  interdictos  domini 
episcopi  Tyberiadensis  vel  excommunicatos  vel  parrochianos  ad 
purificationem  nullo  tempore  recipiet.  Nulli  prêter  fratribus  et 
servientibus  suis  et  surianis  sepulturam  prestabit.  Nulli  Latino- 
rum nisi  surianis  tantum  in  ea  baptizari  nulloque  tempore  in  illa 
nuptias  celebrari  licebit.  Mater  vero  Tyberiadensis  si  cessaverit , 
januis  clausis  in  ea  divina  celebrabuntur.  Si  aliquis  vero  uxo- 


(1)  Cf.  n°  X,  note  2. 


88 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


ratus  frater  ecclesie  Vallis  Josaphat  viva  voce  fieri  postulaverit, 
consenciente  uxore,  hoc  ei  licebit  ; similiter  et  uxorata,  consen- 
tiente marito,  soror  fieri  poterit.  Quicumque  siquidem  in  testa- 
mento suo  de  proprio  quidlibet  ecclesie  supradicte  dare  voluerit 
dare  licebit.  Si  aliquis  vero  inuxoratus  vel  inuxorata  se  vel 
aliquid  de  proprio  dare  ecclesie  Vallis  Josaphat  voluerit,  salvo 
tamen  jure  matris  ecclesie  Tyberiadis  , hoc  illi  facere  liceat.  Et 
hec  omnia  dominus  episcopus  cum  capitulo  suo  firmiter  tenebit. 
Ut  enim  altercationis  materia  precidatur,  ecclesia  Beati  Georgii 
duos  cereos  duarum  rotarum  in  ipsius  martyris  festivitate  pre- 
fate  Tyberiadis  ecclesie,  ut  prius  solebat,  annuatim  persolvet. 
Pro  decimis  vero  predictarum  terrarum  ipsa  eadem  ecclesia 
Sancti  Georgii  prenominate  Tyberiadensi  ecclesie  in  Omnium 
Sanctorum  festivitate  similiter  annuatim  X bisancios  justi  pon- 
deris numerabit.  Hujus  rei  testes  sunt  ipse  dominus  archiepis- 
copus  , Joscius  Acconensis  episcopus  testis,  episcopus  Tyberia- 
densis  testis , Johannes  abbas  Vallis  Josaphat  testis,  Tetbaldus 
canonicus  Nazarenus  testis  , Durannus  thesaurarius  testis  , Ro- 
bertus  cantor  Tyberiadensis  testis,  Leo  testis',  Guido  monachus 
testis,  Arnaldus  Gasco  testis  et  alii  plures.  Hec  carta  facta  est 
anno  millesimo  centesimo  septuagesimo  octavo. 

XLI 

1180.  — A V exemple  de  Gui  de  Milii , Renaud,  jadis  prince  d’An- 
tioche, donne  à l'abbaye  de  Josaphat  la  moitié  du  casai  de  Betho - 
mar . 


(S.  Anselmo,  21.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et 
Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  sit  tam  presentibus  quam  futuris  dominum  Guidonem 
de  Miliaco  olim  dedisse  Deo  et  ecclesie  Sancte  Marie  de  valle 
Josaphat  pro  redemptione  anime  sue  omniumque  parentum  suo- 
rum tam  vivorum  quam  defunctorum  medietatem  cujusdam 
casalis  quod  vocatur  Bethomar  ; postea  vero  dominus  Philippus 
Neapolitanus  dominusque  Guido  Francigena  nec  non  et  dominus 
Henricus  Bubalus,  predicti  Guidonis  filii,  divino  fervore  accensi 
prefatum  donum  concesserunt  regioque  sigillo  confirmare  et 
corroborari  fecerunt.  Horum  vestigia  in  hoc  sequi  cupientes, 
ego  Reginaldus  quondam  princeps  Anthiochensis,  nunc  autem 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  89 

per  Dei  gratiam  Montisregalis  et  Hébron  dominus;  et  uxor  mea 
domina  Stephania  assensu  et  voluntate  Hanfredi  prefate  domine 
Stéphanie  filii  (1)  et  uxoris  ejus  Elisabeth  filie  regis  Jérusalem  (2), 
tum  propter  loci  sanctitatem,  tum  propter  ibidem  Deo  famulandum 
divulgatam  ubique  religionem,  tum  propter  remedium  animarum 
nostrarum  omniumquepredecessorum  nostrorum,  damus  prenomi- 
nate  ecclesie  Sancte  Marie  supradicti  casalis  reliquam  medietatem 
et  in  perpetuum  cum  terra,  vineis , oleis , nemore  et  cum  gastina 
que  est  de  pertinenda  ejusdem  casalis  et  cum  omnibus  perti- 
nendis suis  jure  hereditario  habendam  atque  possidendam.  Unde 
abbas  et  conventus  ejusdem  ecclesie  possint  tenere  unum  mona- 
chum presbiterum  qui  semper  divinum  in  eadem  ecclesia  peragat 
officium  et  unam  lampadem  cum  oleo  sufficienti  que  semper  tam 
in  die  quam  in  nocte  ardeat  ante  beate  Marie  sepulcrum  et  unum 
cereum  qui  semper  in  missa,  vespere  et  matutinis  tantum  ardebit 
pro  salute  omnium  supradictorum  tam  vivorum  quam  defuncto- 
rum ; et  ut  hec  mea  donacio  stabilis  et  firma  permaneat , sigilli 
mei  impressione  testiumque  sub  scripcione  confirmo  et  corroboro. 
Hujus  rei  testes  sunt  dominus  Stephanus  canonicus  montis  Syon 
et  consanguineus  principis  Rfeginaldi]  et  Nicolaus  capellanus 
domine  S[tephanie]  ; Hugo  et  Ferricus  consanguinei  principis  ; 
Johannes  castellanus;  Villelmus  de  Vendôme  ; Petrus  siniscalcus. 
Factum  est  hoc  anno  ab  Incarnacione  domini  MGLXXX. 

(Au  repli  sont  encore  attachés  les  lacs  de  soie  rouge  qui  ont  servi  à 
suspendre  le  sceau.) 

XLII 

1183.  — Héraclius , patriarche  de  Jérusalem,  constate  un  accord 
conclu  entre  V abbaye  de  Josaphat  et  les  Templiers. 

(Sta  Maddalena,  4.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti,  amen. 

Sopitas  antiquorum  controversias  et  confirmationes  ad  concor- 
diam quibuslibet  compositionibus  revocatas,  litterarum  apicibus 
annotare  prudens  consuevit  antiquitas  ut  quod  laudabiliter  et 
discrete  factum  fuisset  temere  cassari  processu  temporis  non 


(1)  Humfroi  III  de  Toron. 

(2)  Gui  de  Lusignan. 


90 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


liceret.  Inde  est  quod  ego  Eraclius,  Dei  gratia  sancte  Jerosolimi- 
tane  ecclesie  patriarcha,  compositionem  quamdam  que  , in  pre- 
sentia  nostra , de  mandato  etiam  domini  pape  Lucii , inter 
ecclesiam» Beate  Marie  de  Josaphat  et  milites  Templi  facta  est, 
posterorum  memorie  scripto  curavi  commendare.  Venerabiles 
predecessores  nostri,  Arnulfus  et  Guermundus,  patriarche  sanc- 
tissimi, ecclesie  Beate  Marie  de  Josaphat  dederant  et  confirmave- 
rant decimam  duorum  casalium  que  erant  de  possessione  regali 
sub  abbatibus  predicti  loci,  Hugone  videlicet  et  Gelduino , 
quorum  casalium  nomina  sunt  Meseraz  et  Dalphym.  Procedente 
vero  tempore,  contigit  predicta  casalia  cedere  de  dominio  regis  in 
dominium  militum  Templi.  Quibus  decimam  casalium  predicto- 
rum  ad  voluntatem  monachorum  non  reddentibus,  utrumque 
ordinem  ad  compositionem  pacificis  persuasionibus  induximus, 
ut  videlicet , omnibus  querelis  utrinque  deletis  , milites  Templi 
ecclesie  beate  Dei  genetricis  medietatem  tocius  decime  predic- 
torum  casalium,  integre,  cum  bona  fide,  singulis  in  perpetuum 
redderent  annis,  videlicet  de  frumento,  vino,  ordeo  et  legumi- 
nibus et  etiam  de  bysanciis,  exceptis  propriis  suis  animalium 
nutrimentis,  et  ortis  et  ecclesiis,  cum  in  predictis  casalibus  eas 
fieri  contigerit  que  fratrum  Templi  erunt,  cum  parrochiali  jure. 
Que  composicio  diligenter  descripta  fideliter  ab  utroque  conventu 
sub  cyrographo  conservaretur  tam  ad  futurorum  quam  presen- 
tium  noticiam  et  utriusque  capituli  sigillo,  et  patriarchali  confir- 
maretur in  memoriam  sempiternam.  Factum  est  autem  hoc  anno 
Dominice  Incarnacionis  MCLXXXIII,  indictione  I , epacta  XXI. 
Huic  rei  affuerunt  do  fratribus  milicie  Templi  isti  : frater 
Arnaldus  de  Turre  Rubea  tunc  temporis  Templi  magister  (1)  et 
frater Gyrardus  de  Radifort  ejusdem  domus  senescalcus  (2)  ; frater 
Girbertus  Arayl,  magnus  preceptor;  frater  Robertus  Fraisnel  ; 
frater  Ursus  de  Alneto  ; frater  Otho  de  Ghaorzos.  Hujus  rei  testis 
est  (sic)  princeps  Raynaldus  (3),  Nicholas  de  Bethencort,  Unber- 
tus  Acoi. 

(1)  Arnaud  de  Torroge  ( Fam . d’Outremer,  p.  877). 

^2)  Cf.  Introduction,  p.  1 i.  Ceci  explique  l'erreur  de  Ducange  (Fam.  d’Outremer, 
p.  616),  qui  a pris  Gérard  de  Ridefort  pour  un  sénéchal  royal.  L’illustre  érudit 
aura  sans  doute  vu  les  souscriptions  d’un  diplôme  royal  où  Gérard  de  Ridefort 
prenait  le  titre  de  Senescalcus  sans  commentaire. 

(3)  Renaud  de  Châtillon  , jadis  prince  d’Antioche,  alors  prince  de  Montréal 
par  son  mariage  avec  Etiennette  de  Milly  (Cf.  Fam.  d’Outremer , p.  404,  ainsi  que 
l'acte  précédent). 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  91 


XLIII 

1185,  16  mai.  Acre.  — Baudouin  V,  roi  de  Jérusalem,  donne  à 
l'abbaye  de  Josaphat  la  moitié  de  la  gasline  de  Mesdedule. 

(S.  Anselmo,  45.) 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spiri- 
tus Sancti , amen. 

Notum  sit  omnibus  tam  futuris  quam  presentibus  quod  ego 
Balduinus,  per  Dei  gratiam  in  sancta  civitate  Jérusalem  latinorum 
rex  septimus,  concedo  et  confirmo  assensu  et  voluntate  Ramundi 
comitis  Tripolis  et  totius  regni  mei  procuratoris  (1),  assensu 
quoque  Baliani  Neapolis  domini  (2),  ecclesie  Sancte  Marie  vallis 
Josaphat  et  monachis  inibi  Deo  servientibus  et  servituris  in  per- 
petuum medietatem  cujusdam guastine  que  dicitur  Mesdedule,  in 
territorio  Neapolis , cum  medietate  terre  ejusdem  guastine  libere 
et  quiete  perpetuis  temporibus  habendam  et  possidendam  cum 
quodam  villano  in  ipsa  guastina  commanente  qui  Mensor  dicitur 
et  cum  ejusdem  filiis.  Quam  medietatem  guastine  cum  medietate 
terre  ejusdem  guastine  Guido  Raicius  de  Neapoli  jure  hereditario 
tenebat  et  possidebat  per  confirmationem  privilegii  ex  dono  regis 
Amalrici  quinti,  et  nunc  idem  Guido  Raicius,  assensu  et  volun- 
tate uxoris  sue  et  heredum  suorum,  pretaxate  ecclesie  et  monachis 
pro  quatuor  milibus  bisantiorum  et  quinquaginta  bisantiis  [eam] 
vendidit  per  assisiam  terre , in  presentia  curie  mee  , eo  quod 
Neapolis  redditus  quos  comparaverat  Baliano  Neapolis  domino  et 
assisiis  solvere  non  poterat.  Ideoque  privilegium,  quod  in  munimen 
et  confirmationem  tenende  supradicte  medietatis  guastine  et 
medietatis  terre  ipsius  guastine  habebat,  in  curia  mea  reddidit  et 
sepedicte  ecclesie  et  monachis  ipsam  medietatem  guastine  cum 
medietate  terre  ipsius  guastine,  sicut  premissum  est,  vendidit 
libere  et  quiete  in  eternum  tenendam  et  possidendam  cum  supra- 
dicto  villano  et  filiis.  Et  ut  hec  mea  concessio  et  confirmatio  ipsi 
ecclesie  Sancte  Marie  vallis  Josaphat  et  monachis  inibi  Deo 


(1)  Raymond  III,  comte  de  Tripoli,  baile  du  royaume  de  Jérusalem  (Cf.  Fam. 
d’ Outremer,  p.  483  et  638-39).  Nous  ignorons  pourquoi  l'éditeur  des  Fam.  d’ Outre- 
mer appelle  ce  baile  Raymond  II  (p.  638-639).  Raymond  II  était  mort  assassiné 
en  1152  (Ibid.,  p.  482). 

(2)  Balian  d’Ibelin  (Fam.  d’Outremer,  p.  409). 


92 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


servientibus  et  servituris  rata  teneatur  in  eternum  et  indissoluta, 
presentem  cartam  testibus  subscriptis  et  sigillo  meo  muniri  feci. 
Factum  est  hoc  anno  ab  Incarnatione  Domini  MGLXXXY , indic- 
tione III.  Hujus  rei  sunt  testes  princeps  Rainaldus  Montis 
Regalis  et  Hebronensis  dominus,  Joscelinus  regius  senes- 
calcus  (1),  Hugo  deTyberiade,  Balianus  de  Joppe  camerarius  (2), 
Rainerius  de  Turre,  Rainaldus  de  Montegisardo  (3),  Gillebertus 
de  Flori  Acon  vicecomes  (4) , Robertus  de  Pinkenni , Gaufridus 
Turonensis,  Rodulfus  Iterii  de  Jérusalem,  Gualterius  Malpinus. 
Data  Acon  per  manum  Petri  Lydensis  archidiaconi  regisque 
celsitudinis  cancellarii  (5)  XYII  kalendas  Junii. 

XLIY 

1197.  — Bernard , abbé  de  Saint-Paul  d'Antioche , fait  connaître  les 
conditions  de  l'association  convenue  entre  son  abbaye  et  celle  de 
N.-D.  de  Josaphat. 

(S.  Placido,  116.) 

Res  gestas  memorie  commendare  legum  sanccit  auctoritas.  Qua 
ratione  auctus  ego  , Bernardus,  Dei  miseratione  ecclesie  Sancti 
Pauli  de  Antiochia  abbas  licet  inmeritus,  notam  facio  omnibus 
tam  futuris  quam  presentibus  illam  fraternitatis  innovationem 
que  facta  est  et  concessa  in  capitulo  Sancti  Pauli  de  Antiochia 
inter  ecclesiam  Beate  Marie  vallis  Josaphat  et  ecclesiam  prescripti 
Sancti  Pauli.  Inprimis  statutum  est  quod  si  oportuerit  ire  quan- 
doque aliquo  casu  abbatem  Sancti  Pauli  ad  ecclesiam  Sancte  Marie 
vallis  Josaphat,  abbas  Sancti  Pauli  sicut  ejusdem  abbas  ecclesie 
Sancte  Marie  recipietur  et,  si  voluerit  intrare  chorum  aut  capitu- 
lum, locum  abbatis  Sancte  Marie  absente  abbate  obtinebit  et 
fratres  excommunicatos  aut  in  sententiis  ob  culpas  positos  absol- 


(1)  Jocelin  III,  comte  d'Edesse  ( Fam . d’Outremer,  p.  816). 

(2)  Balian  de  Jaffa  ne  figure  pas  dans  la  liste  des  chambellans  royaux  donnée 
par  les  Fam.  d’Outremer.  C'est  peut-être  le  même  que  celui  qui  était  châtelain  de 
Jérusalem  en  1178  (Ibid.,  p.  356). 

(3)  Cf.  Fam.  d’Outremer,  p.  397. 

(4)  Ce  vicomte  d'Acre  est  omis  dans  la  liste  des  Fam.  d’Outremer  (p.  646). 

(5)  Pierre  n’est  cité  dans  les  Fam.  d’Outremer  (p.  635)  que  comme  vice-chan- 
celier. Il  dressa  en  cette  qualité  un  acte  de  1175  pendant  que  Guillaume  de 
Tyr  était  chancelier.  La  présente  souscription  fait  croire  qu'il  fut  le  successeur 
immédiat  de  l'archevêque  de  Tyr. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  93 

vere  licebit.  Si  vero  juxta  nature  debitum  abbatem  Sancte  Marie 
vallis  Josaphat  mori  contigerit,  per  consilium  abbatis  Sancti 
Pauli,  si  interesse  potuerit  aut  voluerit,  debet  electio  fleri  et,  post 
domini  patriarche  et  domini  regis  Jerosolimitani  assensum , 
tercium  oportet  electores  assensum  ejus  requirere  et  ad  ejus 
nutum,  si  concesserit,  electum  nominare.  Preterea  si  electorum 
assensus  non  posset  in  unum  concordare  aut  in  ecclesiam  (sic) 
Sancte  Marie  nequeat  idonea  persona  aut  utilis  inveniri,  sepedicti 
electores  debent  in  ecclesia  Sancti  Pauli  eligere  si  personam 
assumptionis  dignam  in  eadem  quiverint  repperire.  Pro  defuncto 
vero  abbate  Sancte  Marie  vallis  Josaphat,  audito  ejusdem  obitu , 
omnia  signa  pulsabuntur  et,  sicuti  pro  abbate  nostro  defuncto 
facere  soliti  sumus,  universa  generaliter  faciemus. 

De  monachis  sic  concessum  est  et  statutum.  Monachi  Vallis 
Josaphat  ad  ecclesiam  Sancti  Pauli  quoquo  modo  venientes,  tan- 
quam  fratres  nostre  congregationis,  apud  nos  eo  ordine  quo  erant 
in  ecclesia  sua,  in  monasterio,  in  capitulo  et  in  refectorio  reci- 
pientur. Si  [quis]  autem  aliqua  discordia  de  ecclesia  Vallis 
Josaphat  exierit  et  ad  nos  venerit , eum  recipiemus , qui  tamen 
abbati  aut,  si  abbas  absens  fuerit,  priori  vel  subpriori  confiteri 
debet  culpam  pro  qua  de  monasterio  exiit , et,  si  visum  fuerit 
confessori,  dicet  ei  ut  celebret  divina  aut  abstineat.  Fratrem  tali 
modo  ad  nos  venientem  nobiscum  habitare  permittemus  quousque 
ad  ecclesiam  suam  in  pace  restituatur  nisi  contra  ecclesiam  suam 
et  abbatem  rebellis  extiterit.  Si  vero,  quod  absit!  cum  abbate  suo 
discordiam  habuerit  et  conventum  suum  favorabilem,  propter 
iram  abbatis  eum  nobis  non  abjiciemus  nec  propter  conventum 
si  abbatis  favorem  obtinuerit.  Sed  si  conventus  et  abbas  eundem 
simul  excommunicaverint , ex  quo  percep[er]imus , honeste  ei 
dicetur  ut  a nobis  recedat.  Audito  obitu  vero  fratrum  Vallis  Josa- 
phat, pro  eis  sicut  pro  fratribus  nostre  congregationis  .facere 
solemus  integre  faciemus , hoc  tamen  excepto,  quod  prima  tantum 
die  victus  qui  solet  dari  cotidie  uni  monacho  pro  eo  dabitur  (1). 
Hec  omnia  abbas  Vallis  Josaphat  et  fratres  ibidem  Deo  famulantes 
abbati  nostro  et  nobis  facere  promiserunt.  Si  vero,  quod  Deus 
avertat!  [accidet]  quod  terra  Antiochie  in  manus  Tureorum 
tradatur,  aut  a principe  ejecti  fuerint  [monachi] , ecclesia  Vallis 
Josaphat  universos  monachos  Sancti  Pauli  tanquam  proprios 
filios  et  fratres  recipiet  et  eis  in  omnibus  providebit  quamdiu  m 

(t)  Il  doit  y avoir  ici  quelque  omission  dans  le  texte;  car,  sans  cela,  ce  mem- 
bre de  phrase  est  inexplicable. 


94 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


vicibus  dictis  fratribus  Sancti  Pauli  cum  eis  habitare  placuerit. 
Facta  est  hec  constitutio  anno  ab  Incarnatione  Domini  millesimo 
centesimo  nonagesimo  septimo,  indictione  quinta  decima,  regnante 
domino  Boamundo  secundo  (1)  illustrissimo  principe  Antiocheno 
et  nobilissimo  comite  Henrico  (2).  Quicquid  autem  abbas  vel 
monachi  de  Sancta  Maria  vallis  Josaphat  habuerint  in  ecclesia 
Sancti  Pauli  tantumdem  per  omnia  abbas  et  monachi  de  Sancto 
Paulo  in  ecclesia  Sancte  Marie  de  valle  Josaphat  habebunt. 

(Le  sceau  était  suspendu  à des  lacs  de  soie  rouge  encore  adhérents  à 
l'acte.) 

XLV 

1205,  11  octobre.  Sainte-Sophie.  — Thomas  Maurosini,  patriarche 
de  Constantinople , concède  à l’abbaye  de  N.-D.  de  Josaphat  l'église 
de  Sainte-Marie  de  Taranit  à Constantinople  moyennant  une  rede- 
vance annuelle  d'une  livre  de  cire  et  d’une  livre  d’encens. 

(S.  Anseimo,  lit.) 

Thomas  Marrocenus , Dei  gratia  sancte  Gonstantinopolitane  ec- 
clesie  patriarcha , dilectis  in  Christo  filiis  abbati  A.  (3)  et  monachis 
Sancte  Marie  de  valle  que  dicitur  Josaphat  salutem  et  patriarchalem 
benedictionem.  Ex  patriarchalis  officii  debito  injuncto  munimento 
incumbit  ut  justa  petentibus  audientiam  efficaciter  prebeamus, 
maxime  ubi  eorum  votis  et  pietas  adjuvat  et  explorati  juris  veritas 
non  relinquit.  Eapropter,  dilecti  in  Christo  filii  abbas  et  monachi 
Sancte  Marie  de  valle  que  dicitur  Josaphat,  in  quorum  monasterio 
beatissime  Marie  virginis  ma[u]soleum  legitur  collocatum,  ipsius 
intercessionis  respectu  ac  vestrarum  orationum  intuitu,  vestris 
justis  postulationibus  grato  concurrentes  assensu,  ecclesiam  Sancte 
Marie  deTaranito  (4)  in  civitate  Gonstantinopoli  constitutam  cum 
omnibus  tam  mobilibus  quam  immobilibus,  jure,  actionibus, 
accessionibus,  rebus,  rationibus  ad  ipsam  de  jure  spectantibus 
vel  pertinentibus  sive  que  ad  presens  habet , sive  que  in  futuro , 
largiente  Domino , juste  poterit  adipisci  donatione  pontificum , 

(1)  Lisez  tertio. 

(2)  Henri , comte  de  Champagne  , roi  non  couronné  de  Jérusalem  après  la 
mort  de  Gui. 

(3)  Amé  était  abbé  de  Josaphat  dès  l'année  1195.  Cf.  Introduction,  p.  17. 

(4)  Cette  église  ne  figure  pas  parmi  les  églises  de  Constantinople  consacrées 
à la  Vierge  dont  Ducange  donne  la  liste  dans  la  Constantinopolis  christiana, 
IV,  p.  82-97. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  95 

largitione  imperatorum,  regum,  marchionum,  ducum  vel  quorum- 
libet principum  seu  oblatione  fidelium,  damus  et  concedimus 
jure  perpetuo  possidendam  absque  nostra  nostrorumque  suc- 
cessorum contradictione,  ipsamque  in  nostri  et  ecclesie  nostre 
tuitione  suscipimus  ac  presentis  scripti  patrocinio  communimus  ; 
salvo  in  omnibus  matricis  (sic)  honore  ecclesie  in  obedientia, 
baptismate,  veniendi  ad  synodum  [facultate],  erismatis  suscep- 
tione et  olei , letaniis  et  ceteris  prestandis , exibendis , que 
corpore  canonum  continentur.  Statuentes  nobis  et  successoribus 
nostris  in  cathedralis  ecclesie  honorem  ac  nostrum  successo- 
rumque nostrorum  per  te,  abbas,  successoresque  tuos  vel  per  illos 
qui  post  te  vel  successores  tuos  in  dicta  ecclesia  steterint , in 
signum  subjectionis  in  Nativitate  Domini,  quindecim  diebus  ante 
vel  post,  libram  unam  cere  et  alteram  thuris  persolvi.  Ut  autem 
hec  nostra  donatio  tam  a vobis  quam  a successoribus  nostris  invio- 
labiliter observetur,  eam,  auctoritate  qua  fungimur,  sigilli  nostri 
munimine  duximus  roborandam  , ut  nulli  omnino  hominum 
liceat  hanc  paginam  nostre  dationis , concessionis  atque  protec- 
tionis infringere  vel  ei  ausu  temerario  contraire.  Si  quis  autem 
hoc  attemptare  presumpserit,  indignationem  omnipotentis  Dei  nec- 
non  et  apostolorum  omnium  se  noverit  incursurum.  Datum  apud 
Sanctam  Sophiam,  Constantinopoli,  anno  Domini  MGCV,  indic- 
tione IX  (1),  quinto  idus  Octobris,  patriarchatus  nostri  anno  primo. 

(L'écheveau  de  soie  rouge  qui  portait  le  sceau  se  voit  encore  au  bas 
de  l’acte,) 


XLYI 

1212,  1er  mars,  Acre,  — Jean  de  Brienne,  roi  de  Jérusalem,  déclare 
avoir  acheté,  pour  l’achèvement  du  château  de  Tyr,  tout  ce  que  l’ab- 
baye de  Josaphat  possédait  en  cette  ville  près  de  la  porte  de  Sidon. 

(S.  Anselmo,  128.) 

In  nomine  Sancte  et  Iudividue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti,  amen.  Notum  sit  omnibus  presentibus  et  futuris  quod 
ego  Johannes , Dei  gratia  Latinorum  Jérusalem  rex  decimus  et 
comes  Brene,  in  presencia  et  cum  auctoritate  domini  Alberti 
venerabilis  patriarche  Jérusalem  et  Sedis  Apostolice  legati , feci 
permutacionem  cum  fratre  Adam  ecclesie  Beate  Marie  vallis  Josa- 
phat priore,  consentientibus  fratribus,  recipiens  ab  eo  domos  et 


(l)  Corr.,  VIII. 


96 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


jardina  et  omnem  terram  quam  habebat  predicta  ecclesia  prope 
portam  Sidoniensem  iu  Tyro , juxta  castrum  novum  quod  edifi- 
care  cepi,  que  terra  eidem  castro  erat  omnino  necessaria;  pro 
quibus  omnibus  concedo  et  assigno  eidem  priori,  nomine  pre- 
dicte  ecclesie , in  causam  commutationis  jamdicte  terre  , triginta 
bisancios  Sarracenatos  singulis  annis  in  redditibus  piscarie 
Tyrensis  per  terminos  constitutos  recipiendos.  Ita  quod  abbas  vel 
prior,  sive  alius  minister  dicte  ecclesie  qui  pro  tempore  fuerit, 
memoratos  XXX  bisantios  de  predicta  piscaria  Tyrensi  absque 
alicujus  contradictione  et  impedimento  quiete  annuatim  in  per- 
petuum recipiat.  Quod  si  aliquo  casu  ipsa  ecclesia  dictos  bisan- 
cios in  prememorata  piscaria  habere  non  posset  quod  de  ipsis 
bisanciis  defuerit,  super  aliis  meis  redditibus  melius  apparentibus 
in  Tyro  memorate  ecclesie  assigno  recipiendum.  Ut  autem  omnia 
que  premissa  sunt  rata  et  inconcussa  deinceps  perpetuo  perma- 
neant, presentem  cartam  sigillo  meo  et  testibus  subscriptis  precepi 
communiri.  Hujus  rei  testes  sunt  : Aymarus  de  Gesarea  (1); 
Garnerius  Alemannus  (2)  ; Rohardus  dominus  Cayphe  (3)  ; 
Herardus  de  Durnay  ; Aymericus  Ghevart  ; Tornas  de  Malgastel , 
castellanus  Tyri  (4)  ; Johannes  Tortus,  Accon  vicecomes  (5)  ; Gau- 
fridus  de  Cafran  (6)  ; Adam  Goste  ; Johannes  de  Flori  (7).  Ac- 
tum Accon  anno  Dominice  Incarnationis  MGCXII,  kalendis 
Martii.  Data  per  manum  Radulfi  Sidoniensis  episcopi  regnique 
cancellarii  (8). 

(Les  lacs  de  soie  rouge  qui  ont  porté  le  sceau  sont  encore  suspendus 
à l'acte.) 

(1)  Aymar  de  Lairon , seigneur  de  Césarée  par  son  mariage  avec  Juliane, 
dame  de  Césarée  ( Fam . d’Outremer,  p.  279). 

(2)  Ce  Garnier  Aleman  doit  être  celui  qui  épousa  Pavie,  fille  de  Hugues  II  de 
Giblet  (Fam.  d’Outremer,  p.  504). 

(3)  Rohart  II,  seigneur  de  Cayphas  (Fam.  d’Outremer , p.  267). 

(4)  L'éditeur  des  Fam.  d’ Outremer  ne  signale  pas  d'actes  où  figure  Thomas  de 
Maugasteau  postérieurement  à 1211.  Il  semble  avoir  également  ignoré  le  titre 
de  châtelain  de  Tyr  que  porte  ici  ce  seigneur  (Fam.  d’Outremer,  p.  546). 

(5)  Jean  le  Tor  ou  de  Tor  ne  figure  pas  dans  la  liste  des  vicomtes  d’Acre 
donnée  par  les  Fam.  d’Outremer  (p.  647.  Cf.  aussi  p.  600). 

(6)  Cf.  Fam.  d’Outremer,  p.  533. 

(7)  Nous  ne  savons  si  ce  Jean  de  Flori  est  celui  qui  avait  été  vicomte  d'Acre 
ou  un  autre  Jean  de  Flori  qui  vivait  au  milieu  du  treizième  siècle  (Fam.  d’ Ou- 
tremer, p.  539-540). 

(8)  Raoul  ne  figure  dans  les  Fam.  d’Outremer  ni  comme  chancelier  ni  comme 
évêque  de  Sidon.  C’est  lui  qui  est  l'évêque  anonyme  de  Sidon  que  Jean  de 
Brienne  envoya  en  ambassade  à Innocent  III , l'année  même  où  il  a signé  cet 
acte  (Fam.  d’Outremer , p.  806). 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  97 


XLYII 

1230,  décembre,  Acre.  — Frère  Haymon  à la  place  de  Frère  Hermann, 
maître  de  V ordre  Teutonique , au  lieu  d'un  cens  annuel  de  cin- 
quante bezants  sarrasins  que  V ordre  devait  aux  moines  de  Josa - 
phat  pour  le  casai  de  Kaissareth  et  la  gastine  dudit  lieu  appelée 
Mahus , leur  abandonne  une  maison  et  une  gastine  sises  à Acre  (1). 

(Sta  Maddalena,  32.) 

Noscant  universi  présentes  et  futuri  quod  nos,  ego  Haymo  vices 
gerens  fratris  Hermanni  magistri  domus  Hospitalis  Aleman- 
norum (2)  ac  capitulum  ejusdem  domus  , confitemur  et  testamur 
nos  debuisse  abbati  et  conventui  Sancte  Marie  de  Josaphat  quin- 
quaginta bisancios  Sarracenatos  censuales  annuatim  in  perpe- 
tuum reddendos  in  festo  Sancti  Martini  dicto  abbati  et  domui 
Sancte  Marie  de  Josaphat,  pro  concessione  venditionis  casalis 
Kaissareth.  et  gastine  ejusdem  nomine  Mahus  cum  suis  appen- 
diciis, quod  nobis  vendidit  Johannes  de  Chanay  et  pro  quitatione 
triginta  bisanciorum  Sarracenatorum  quos  habebant  annuatim  cen- 
suales in  eodem  casali  et  pro  remissione  et  quitatione  totius  juris 
quod  in  eodem  casali  et  suis  pertinendis  habebant  vel  habere  debe- 
bant. Nos  autem,  ego  dictus  frater  Haimo  et  capitulum  hospitalis 
Alemannorum,  pro  utilitate  domus  nostre,  pari  assensu  et  una  vo- 
luntate nostri  capituli,  in  commutationem  et  pagam  quinquaginta 
predictorum  bisanciorum,  in  perpetuum  damus  et  assignamus 
tibi  Radulfo  abbati  monasterii  Sancte  Marie  de  Josaphat  et  capi- 
tulo ejusdem  loci  vestrisque  successoribus  domum  quam  tenebat 
a nobis  Rolandus  de  Terceval  pro  viginti  quatuor  bisanciis  cen- 
sualibus et  omne  jus  quod  habemus  in  ea  vel  habere  debemus  et 
gastinam  unam  cum  domunculis  et  logiis  que  sunt  in  illa  pro 
viginti  sex  bisanciis  Sarracenatis.  Que  videlicet  domus  sita  est 
in  platea  qua  itur  ad  Cathenam  in  vico  inferiori  prope  mare. 
Gastina  vero  ab  oriente  est  contigua  gastine  domini  Haymonis 

(1)  Cet  acte  a été  publié  d'après  le  cartulaire  de  l'ordre  Teutonique,  dans  les 
Tabula  ordinis  Teutonici  de  Strehlke  (Berlin  ; 1869,  n°  74,  p.  58),  mais  avec  la 
date  d’octobre.  Nous  l'imprimons  pour  la  première  fois  d'après  l’original.  Les 
Tabula  contiennent  également  (n°  73,  p.  57)  la  contre-partie  de  cet  acte, 
c’est-à-dire  l'autorisation  donnée  sous  la  même  date  par  Raoul,  abbé  de  Josa- 
phat,  à Jean  de  Chanay,  de  vendre  Kaissareth  et  Mahus  à l'ordre  Teutonique. 

(2)  Hermann  de  Salza,  haut  maître  de  l'ordre  Teutonique,  était  alors  en  Italie 
Fam.  d’Outremer,  p.  902). 


7 


98 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


militis  Alemanni  ; ab  occidente  est  via  publica  que  ducit  ad 
albergam  hospitalis  Sancti  Johannis  ; a septentrione  est  contigua 
curie  archiepiscopi  Nazareni  ; a meridie  viculus  quidam.  Pre- 
dictam  vero  domum  et  omne  jus  quod  in  ea  habemus  vel  habere 
debemus  et  dictam  gastinam  tibi  Radulfo  abbati  Sancte  Marie  de 
Josaphat  tuisque  successoribus  et  conventui  tenemur  garentizare, 
defendere  et  manutenere  bona  fide  contra  omnes  qui  mori  pos- 
sunt et  vivere,  ita  ut  dictam  domum  et  gastinam  et  illa  que  in 
eis  erunt,  libere  et  quiete,  sine  dretura  et  taillia,  sine  omni  exac- 
tione et  angaria,  teneatis  etpossideatis,  detis  et  vendatis  et  quicquid 
de  eis  et  in  eis  volueritis  faciatis.  Si  vero , casu  aliquo  interve- 
niente, nos,  predictum  capitulum  Hospitalis  Alemannorum,  dictam 
domum  vel  gastinam  vobis  abbati  et  conventui  predictis  defen- 
dere non  possemus,  in  recompensacionem  prenominate  domus 
vel  gastine  tantum  in  domibus  vel  in  terris  vel  aliis  possessio- 
nibus domui  nostre  pertinentibus,  vobis  et  domui  vestre  conferre 
tenemur,  secundum  arbitrium  et  estimacionem  domni  patriarche 
Jerosolimitani  et  aliorum  proborum  vivorum,  si  tamen  ipsa 
domus  vel  gastina  a vobis  evinceretur,  quantum  supra  domum  et 
gastinam  predictam  vobis  a nobis  et  nostro  capitulo  extitit  assi- 
gnatum. Insuper , prescriptas  commutationes  et  concessiones 
a magistro  nostro  cum  venerit,  vel  ab  ejus  successore  facere  teneri 
promittimus  et  sue  bulle  munimine  confirmari.  Ad  majorem 
siquidem  certitudinem  et  securitatem  predictorum,  rogavimus 
venerabilem  patrem  Geroldum,  patriarcham  Jerosolimitanum , 
Apostolice  Sedis  legatum  et  dominum  Petrum  Gesariensem  archie- 
piscopum  ut  presenti  scripto  sigilla  sua  ducerent  apponenda.  Nos 
vero  predicti  Geroldus,  patriarcha  Jerosolimitanus  humilis  et 
indignus  Apostolice  Sedis  legatus,  et  Petrus  Cesariensis  archiepis- 
copus  ad  preces  et  petitiones  dicti  fratris  Haymonis  vices  gerentis 
magistri  totiusque  conventus  ejusdem  domus,  presenti  scripto 
sigilla  nostra  in  testimonium  duximus  apponenda.  Nos  autem 
sepedictus  frater  Haimo , assensu  et  voluntate  capituli  nostri , 
presens  scriptum  fieri  fecimus  et  sigilli  nostri  capituli  munimine 
roborari.  Hujus  rei  testes  sunt  Thomas,  Cesariensis  ecclesie 
archidiaconus  ; frater  Lutolf , preceptor  dicte  domus  (1)  ; frater 
Gauterius , marescalcus  (2)  ; frater  Gonradus  Dessoen , castel- 

(1)  L'éditeur  des  Fam.  d’ Outremer  ne  cite  pas  ce  précepteur  avant  l’année  1233 
(Fam.  d’Outremer , p.  907). 

(2)  Le  premier  maréchal  de  l’ordre  cité  par  les  Fam.  d’Outremer  (p.  910)  n'ap- 
paraît que  vers  1250. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  99 

lanus  (1);  frater  Henricus  de  Pluiose;  frater  Brumo,  minor 
preceptor.  Actum  est  hoc  apud  Accon  anno  Dominice  Incarna- 
tionis millesimo  ducentesimo  tricesimo,  mense  Decembris. 

XLVIII 

1254,  21  decembre , Naples.  — Alexandre  IV , pape,  sachant  que,  pour 
leur  sûreté , les  moines  de  Josaphat  ont  dû  abandonner  leur  cou - 
vent , leur  accorde  qu'aucune  dérogation  à leurs  privilèges  causée 
par  la  difficulté  des  temps  ne  pourra  être  considérée  comme  un  pré • 
cèdent , et  suspend  toute  prescription  à leur  égard . 

(Double  exemplaire,  Su  Maddalena,  50  et  83.) 

Alexander  episcopus  servus  servorum  Dei  dilectis  filiis  abbati 
et  conventui  monasterii  Beate  Virginis  Marie  de  valle  Josaphat 
ordinis  sancti  Benedicti  ad  Romanam  ecclesiam  nullo  medio 
pertinentis , Jerosolimitane  diocesis , salutem  et  apostolicam  be- 
nedictionem. 

Exigentibus  vestre  devocionis  meritis,  votis  vestris  libenter 
annuimus  et  petitiones  vestras  , quantum  cum  Deo  possumus , 
favorabiliter  exaudimus.  Cum  igitur,  sicut  ex  parte  vestra  fuit 
propositum  coram  nobis , olim  paganorum  et  aliorum  malefacto- 
rum rabie  imminente,  coacti  fueritis  monasterium  ipsum  deserere 
ac  pro  vitando  personarum  periculo  ad  locum  alium  vos  tranferre 
nec  concessa  vobis  plene  uti  poteritis  a Sede  Apostolica  libertate, 
nos,  vestris  supplicationibus  inclinati,  ob  reverentiam  Dei  et 
beate  Virginis  Marie  cujus  estis  obsequio  mancipati,  tam  vos 
quam  monasterium  ipsum  in  libertatem  pristinam  reducentes  ut 
confirmationem  abbatis  ibidem  perficiendi  pro  tempore  vobis  a 
Sede  Apostolica  postulare  ac  recipere  liceat  quam  eidem  sedi  ex 
certa  scientia  reservamus,  nec  non  et  quoad  alia  omnia  exemptione 
ac  aliis  libertatum  privilegiis  monasterio  eidem  induitis  uti  libere 
valeatis  auctoritate  apostolica  indulgemus,  prescriptione  contra 
vos  et  idem  monasterium  hostilitatis  tempore  non  currente. 
Nulli  ergo  omnino  hominum  liceat  hanc  paginam  nostre  reduc- 
tionis , reservationis  ac  concessionis  infringere  vel  ei  ausu 
temerario  contraire.  Si  quis  autem  hoc  attemptare  presumpserit  in- 
dignationem omnipotentis  Dei  et  beatorum  Petri  et  Pauli  aposto- 

(1)  Les  Fam.  d’Outremer  (p.  909)  ne  citent  qu'un  acte  de  1240  où  soit  nommé 
ce  châtelain  de  Montfort , et  cela  sans  la  mention  de  son  nom  de  famille. 


100 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


lorum  ejus  se  noverit  incursurum.  Data  Neapoli,  XII  kalendas 
Januarii,  pontificatus  nostri  anno  primo. 

XLIX 

1255,  30  Janvier  ( nouveau  style).  — Alexandre  IV  confirme  tous  les 
privilèges  accordés  à l’abbaye  de  Josaphat  par  ses  prédécesseurs , 
Innocent , Eugène , Anastase  et  Adrien , et  les  biens  accordés  par  le 
duc  Geoffroi , le  roi  Baudouin , etc. 

(S.  Isidoro,  7,  34  et  164.)  (1) 

Alexander  episcopus  servus  servorum  Dei  dilectis  filiis  abbati 
monasterii  Beate  Marie  de  valle  Josaphat  ej usque  fratribus  tam 
presentibus  quam  futuris  regularem  vitam  professis  in  perpetuum. 

Religiosam  vitam  eligentibus  apostolicum  convenit  adesse  pré- 
sidium ne  forte  cujuslibet  temeritatis  incursus  aut  eos  a pro- 
posito revocet  aut  robur,  quod  absit , sacre  religionis  infringat. 
Eapropter,  dilecti  in  Domino  filii,  vestris  justis  postulationibus 
clementer  annuimus  et  monasterium  Beate  Marie  de  valle  Josa- 
phat Jerosolimitanum  in  quo  divino  estis  obsequio  mancipati  ad 
instar  felicis  recordationis  Innocentii , Eugenii , Anastasii  et 
Adriani  predecessorum  nostrorum  Romanorum  pontificum  , 'tan- 
quam  proprium  et  speciale  sub  beati  Petri  et  nostra  protectione 
suscipimus  et  presentis  scripti  privilegio  communimus.  In  primis 
siquidem  statuentes  ut  ordo  monasticus  qui  secundum  Deum  et 
beati  Benedicti  regulam  in  eodem  monasterio  institutus  esse 
dinoscitur,  perpetuis  ibidem  temporibus  inviolabiliter  observetur. 
Preterea  quascunque  possessiones  quecumque  bona  sive  ex  dono 
bone  memorie  Godefridi  ducis  sive  Balduini  regis  Jerosolimitani 
vel  aliorum  Dei  fidelium  idem  monasterium  inpresentiarum 
juste  ac  legitime  possidet  aut  in  futurum  concessione  pontificum, 
largitione  regum  vel  principum , oblatione  fidelium  seu  aliis 
justis  modis,  prestante  Domino,  poterit  adipisci,  firma  vobis  ves- 
trisque successoribus  et  illibata  permaneant.  In  quibus  hec  pro- 
priis duximus  exprimenda  vocabulis , videlicet  de  donis  patriar- 
charum in  territorio  Jerosolimitano,  partes  duas  decime  de  casali 

(i)  Dans  le  même  volume  (n°  20)  se  trouve  une  bulle  sans  date  d’innocent  IV, 
conçue  dans  les  mêmes  termes,  et  qui  a servi  de  modèle  à celle-ci,  car  une 
main  différente  a écrit  Alexander  au-dessus  d' Innocentius  et  fait  quelques  cor- 
rections insignifiantes.  Il  n'y  a pas  d’autre  signature  que  celle  du  pape. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  101 

Bethsan,  decimas  ortorum  molendinorumque  Syloe,  terrarum 
quoque  et  vinearum  eidem  ecclesie  pertinentium  que  sunt  in 
eodem  territorio.  Preterea  decimas  duarum  carrucarum  quarum 
una  fuit  Guidonis  de  Miliaco,  altera  Baleani.  In  territorio  Neapo- 
litano, decimas  trium  casalium  Ascar,  Bytiri  et  Saphet.  In  ter- 
ritorio Acon , decimam  casalis  quod  dicitur  Cassera  et  quatuor 
carrucarum  terre  olivarumque  ad  eas  pertinentium  apud  casale 
Uberti  de  Pazeo,  medietatem  quoque  decime  Baleani  de  Bytiri  et 
terre  Beroaldi  que  sita  est  in  monte  et  totam  decimam  trium 
casalium  Balduini  Ramatensis  quorum  nomina  hec  sunt  : Gemail, 
Serra , Bezezin , nec  non  et  decimam  duorum  casalium  Gavee  et 
Tarphim  que  fuerunt  Gunfridi  de  Turri.  In  Joppe,  unam  ecclesiam 
et  decimam  terre  que  fuit  Fraymerici  necnon  et  decimam  dua- 
rum carrucarum  terre  quam  primus  rex  Balduinus  ecclesie  Josa- 
phat  concessit.  In  territorio  Ebron , decimam  casalis  cui  nomen 
Jamarvara.  De  concessione  prioris  et  canonicorum  Dominici 
sepulchri,  furnum  unum  in  Jérusalem,  decimam  terre  Piate  Petre 
et  decimam  Casalis  quod  vocatur  Darchiboam.  De  bonis  quoque 
episcoporum  in  territorio  Cesariensi,  decimam  casalis  quod  voca- 
tur Bethalla  et  decimam  que  de  proprio  labore  monachorum  vel 
eis  subditorum  procedet,  in  territorio  Cayphe,  casalis  cui  nomen 
Galgala.  In  Galilea,  ecclesiam  Ligionis  cum  parrochia  et  omnem 
decimationem  ipsius  et  decimationem  alterius  casalis  quod  dici- 
tur Thanis , ecclesiam  Sancti  Georgii  que  super  Tyberiadem  sita 
est , et  decimam  casalis  cui  nomen  Casrielme.  In  territorio  Rama- 
tensi,  casale  unum  nomine  Caphyria  et  mediam  partem  decima- 
tionis ipsius , et  infra  castrum  Sancti  Georgii , domum  unam  et 
infra  muros  machomerie  aliam  et  quatuor  carrucatas  terre  ante 
ipsum  castrum , necnon  et  decimam  duarum  carrucarum  terre 
quam  Balduinus  de  Ramis  ecclesie  Josaphat  attribuit.  In  Ptolo- 
maida , unam  ecclesiam.  In  Caypha  aliam.  In  Tyro  aliam  et 
decimam  duorum  casalium  Bethfella  et  Sardanas , et  juxta  Sydo- 
nem  aliam  et  decimam  viridarii  terrarumque  sibi  pertinentium , 
et  decimam  casalis  cui  nomen  Sapharabra  necnon  et  decimam  octo 
carrifcarum  terre  in  montanis  Sarepte.  In  territorio  Baruch,  deci- 
mam viridarii  et  duarum  carrucarum  terre.  In  castro  Tymini,  aliam 
ecclesiam  cum  parrochia  et  cimiterio.  In  casali  Bethalla  unam 
cappellam.  In  Saphyria  aliam.  De  donis  Godefridi  et  regum 
Jérusalem  ejusdemque  terre  baronum,  infra  muros  Jérusalem 
furnum  unum  et  molendina  , domos  et  .ortos;  extra  vero,  in  ejus 
territorio,  terras,  vineas,  fontem  Syloe  et  molendina,  fossam  et 
ortos  et  duas  partes  de  casali  Bethsan  et  casale  quod  dicitur  Dar- 


102 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


chiboam.  In  territorio  Neapolis,  casale  unum  quod  dicitur  Ascar 
et  aliud  quod  dicitur  Bytiri  et  aliud  quod  dicitur  Saphet.  In  ter- 
ritorio Joppe,  duas  carrucatas  terre  et  terram  que  fuit  Fraymerici. 
In  territorio  Cayphe,  casale  unum  quod  dicitur  Tymini;  in  eodem 
castro  nomine  Gayphas,  domos,  furnum  et  terras  intus  et  extra. 
In  territorio  Ebron  , casale  unum  nomine  Jamarvara.  Juxta 
Sydonem,  casale  unum  nomine  Capharabra  et  viridarium  et  ter- 
ras. In  montanis  Sarepte  octo  carrucatas  terre.  In  Barucb,  domos 
furnum, molendinum,  viridarium;  et  extra,  duas  carrucatas  terre. 
In  Ptolomaida  domos  duas,  et  in  montanis  casale  unum  nomine 
Gasra.  In  territorio  Gesariensi , casale  unum  nomine  Bethalla  et 
infra  civitatem,  domum  unam,  et  juxta  viam  que  ducit  ad  flumen, 
casale  unum  quod  dicitur  Meschium,  et  trans  flumen  Jordanis 
casale  unum  quod  dicitur  Bethsura.  In  terra  Ligionis , quatuor 
carrucatas  terre  et  domos  in  casali.  In  territorio  Toroni , casale 
unum  nomine  Gorath.  In  territorio  Tyberiadis,  casale  unum  quod 
dicitur  Casrielme.  In  terra  Sueti  casale  unum  quod  dicitur 
Zebezeb  et  aliud  quod  dicitur  Sanctus  Georgius  de  Ghaman  et 
aliud  quod  dicitur  Sanctus  Job  cum  omnibus  pertinentiis  eorum 
et  casale  quod  dicitur  Suesme.  In  territorio  Gor,  casale  nomine 
Jarraz.  In  casale  Huberti  de  Paceo,  quatuor  carrucatas  terre  et 
olivetum,  et  infra  casale,  domum  unam,  et  extra,  ortum.  Indiocesi 
Sancti  Georgii,  casale  unum  quod  dicitur  Sephorie.  In  territorio 
Tyri , casale  unum  nomine  Bethfella  et  aliud  nomine  Sardanas, 
et  infra  civitatem,  domos , viridarium  et  ortum.  In  territorio 
Ascalonis,  casale  unum  nomine  Machoz  cum  omnibus  pertinenciis 
suis  et  majorem  machomeriam  in  eadem  civitate  et  unum  de 
melioribus  viridariis.  Et  iterum  trans  flumen  Jordanis,  duo 
casalia  La  et  Betbsura  cum  terris,  pratis,  vineis,  nemoribus, 
usuagiis  et  pascuis  in  bosco  et  plano,  in  aquis  et  molendinis,  in 
viis  et  semitis  et  omnibus  aliis  libertatibus  et  immunitatibus.  In 
omni  portu  Jérusalem  sine  navali  exactione  libere  intrare  et  exire 
cum  navibus  et  omnibus  rebus  vestris,  et  intrare  in  civitatem 
Ptolomaidam  et  exire  cum  omnibus  rebus  vestris  sine  aliqua  tri- 
butali  consuetudine.  Sane  novalium  vestrarum  que  propriis 
manibus  aut  sumptibus  colitis  de  quibus  aliquis  hactenus  non 
percepit  sive  de  vestrorum  animalium  nutrimentis,  nullus  a vobis 
decimas  exigere  vel  extorquere  présumât.  Liceat  quoque  vobis 
clericos  vel  laicos  liberos  et  absolutos  e seculo  fugientes  ad  con- 
versionem recipere  et  eos  absque  contradictione  aliqua  retinere. 
Prohibemus  insuper  ut  nulli  fratrum  vestrorum  post  factam  in 
monasterio  vestro  professionem  fas  sit , sine  abbatis  sui  licencia , 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  103 

de  eodem  loco  nisi  artioris  religionis  obtentu  discedere  ; disce- 
dentem vero  absque  communi  litterarum  vestrarum  cautione 
nullus  audeat  retinere.  Cum  autem  generale  interdictum  terre 
fuerit , liceat  vobis  clausis  januis , exclusis  excommunicatis  et 
interdictis  , non  pulsatis  campanis , suppressa  voce  divina  officia 
celebrare  dummodo  causam  non  dederitis  interdicto.  Crisma 
vero , oleum  sanctum , consecrationes  altarium  seu  basilicarum , 
ordinationes  clericorum  qui  ad  ordines  fuerint  promovendi  a 
diocesano  suscipietis  episcopo,  siquidem  catholicus  fuerit  et  gra- 
tiam et  communionem  sacrosante  Romane  sedis  habuerit  et  ea 
vobis  voluerit  sine  pravitate  aliqua  exhibere.  Alioquin  liceat  vobis 
quemcumque  malueritis  catholicum  adire  antistitem  gratiam  et 
communionem  Apostolice  Sedis  habentem,  qui  nostra  fretus  aucto- 
ritate vobis  quod  postulatur  impendat.  Prohibemus  insuper  ut 
infra  fines  parrochie  vestre  nullus,  sine  assensu  diocesani  episcopi 
et  vestro,  capellam  seu  oratorium  de  novo  construere  audeat 
salvis  privilegiis  pontificum  Romanorum.  Interdicimus  etiam  ne 
peralicujus  sollempnitatis  occasionem  in  cenobio  vestro  cena  vel 
prandium  a Jerosolimitane  ecclesie  episcopo  vel  clericis  exigatur 
ne  servorum  Dei  quies  hujusmodi  occasionibus  perturbetur.  Ut 
autem  in  majori  quiete  possitis  de  cetero  Domino  propensius  des- 
servire , adicientes  presenti  decreto  penitus  prohibemus  ut  in 
eadem  ecclesia  Dei  Genitricis  episcopo  Jerosolimitano  ecclesie 
cathedra  nullatenus  exigatur.  Nulli  etiam  nec  Jerosolimitano 
episcopo  liceat  ecclesiam  vestram  interdicto  subicere  vel  divina  ibi 
officia  celebrari  ullatenus  prohibere.  Ad  hec  novas  et  indebitas 
exactiones  ab  archiepiscopis,  episcopis,  archidiaconis  seu  decanis, 
aliisque  omnibus  ecclesiasticis  secularibusve  personis  a vobis 
omnino  fieri  prohibemus.  Sepulturam  quoque  ipsius  loci  liberam 
esse  decernimus  ut  eorum  devotioni  et  extreme  voluntati  qui  se 
illic  sepeliri  deliberaverint,  nisi  forte  excommunicati  vel  interdicti 
sint  aut  etiam  publici  usurarii , nullus  obsistat,  salva  tamen  jus- 
ticia  illarum  ecclesiarum  a quibus  mortuorum  corpora  assu- 
muntur. Decimas  preterea  et  possessiones  ad  jus  ecclesiarum 
vestrarum  spectantes  que  a laicis  detinentur  redimendi  et  legi- 
time liberandi  de  manibus  eorum  et  ad  ecclesias  ad  quas  pertinent 
revocandi  libera  sit  vobis  de  nostra  autoritate  facultas.  Redditus 
vero  qui  de  rusticorum  infidelium  censu  vestro  monasterio 
constituti  sunt  vel  in  futurum  prestante  Domino  conferentur , 
vobis  integros  manere  censemus.  Obeunte  vero  te  nunc  ejusdem 
loci  abbate  vel  tuorum  quolibet  successorum , nullus  ibi  qualibet 
subreptionis  astucia  seu  violentia  preponatur  nisi  quem  fratres 


104 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


communi  consensu  vel  fratrum  major  pars  consilii  sanioris,  se- 
cundum Deum  et  beati  Benedicti  regulam,  providerint  eligendum. 
Paci  quoque  et  tranquillitati  vestre  paterna  in  posterum  sollici- 
tudine providere  volentes , auctoritate  apostolica  prohibemus  ut 
infra  clausuras  locorum  seu  grangiarum  vestrarum  nullus  rapi- 
nam seu  furtum  facere,  ignem  apponere,  sanguinem  fundere, 
hominem  temere  capere  vel  interficere  seu  violentiam  audeat 
exercere.  Preterea  omnes  libertates  et  immunitates  a predecesso- 
ribus  nostris  Romanis  pontificibus  monasterio  vestro  concessas 
necnon  libertates  et  exemptiones  secularium  exactionum  a regi- 
bus et  principibus  vel  aliis  fidelibus  rationabiliter  vobis  indultas 
auctoritate  apostolica  confirmamus  et  presentis  scripti  privilegio 
communimus.  Decernimus  ergo  ut  nulli  omnino  hominum  liceat 
prefatum  monasterium  temere  perturbare  ant  ejus  possessiones 
auferre  vel  ablatas  retinere,  minuere  seu  quibuslibet  vexatio- 
nibus fatigare.  Sed  omnia  integra  conserventur  eorum  pro 
quorum  gubernatione  ac  sustentatione  concessa  sunt  usibus 
omnimodis  profutura,  salva  Sedis  Apostolice  auctoritate  et  in 
predictis  decimis  moderatione  concilii  generalis.  Ad  indicium 
autem  hujus  percepte  a Sede  Apostolica  libertatis  nobis  nostrisque 
successoribus  unam  unciam  auri  annis  singulis  persolvetis.  Si 
qua  igitur  in  futurum  ecclesiastica  secularisve  persona,  hanc 
nostre  constitutionis  paginam  sciens  , contra  eam  temere  venire 
temptaverit , secundo  tertiove  commonita  , nisi  reatum  suum 
congrua  satisfactione  correxerit , potestatis  honorisque  sui 
careat  dignitate  reamque  se  divino  judicio  existere  de  perpetrata 
iniquitate  cognoscat  et  a sacratissimo  corpore  ac  sanguine  Dei  et 
Domini  redemptoris  nostri  Jhesu  Christi  aliena  fiat  atque  in 
extremo  examine  districte  subjaceat  ultioni.  Cunctis  autem 
eidem  loco  sua  jura  servantibus,  sit  pax  Domini  nostri  Jhesu 
Christi  quatinus  et  hic  fructum  bone  actionis  percipiant  et  apud 
districtum  judicem  premia  eterne  pacis  inveniant.  Arnen, 
amen , amen. 

Ego  Alexander  Catholice  Ecclesie  episcopus  subscripsi. 

Ego  Odo  Tusculanensis  episcopus  subscripsi. 

Ego  Stephanus  Prenestinus  episcopus  subscripsi. 

Ego  frater  Johannes  tituli  Sancti  Laurencii  in  Lucina  presbyter 
cardinalis  subscripsi. 

Ego  frater  Hugo  tituli  Sancte  Sabine  presbyter  cardinalis  sub- 
scripsi. 

Ego  Riccardus  Sancti  Angeli  diaconus  cardinalis  subscripsi. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  105 

Ego  Octavianus  Sancte  Marie  in  Via  Lata  diaconus  cardinalis 
subscripsi. 

Ego  Johannes  Sancti  Nicolai  in  Carcere  Tulliano  diaconus 
cardinalis  subscripsi. 

Ego  Willelmus  Sancti  Eustachii  diaconus  cardinalis  sub- 
scripsi. 

Ego  Ottobonus  Sancti  Adriani  diaconus  cardinalis  sub- 
scripsi (1). 

Datum  Neapoli  per  manum  Guillelmi  magistri  scolarum  Par- 
mensis sancte  Romane  ecclesie  vicecancellarii , III  kalendas 
Februarii , indictione  XIII  , Incarnationis  Dominice  anno 
MCCLÏII  , pontificatus  vero  domini  Alexandri  pape  II II 
anno  primo. 


L 

1255,  4 mars , Naples.  — Alexandre  IV  déclare  que,  comme  une  partie 
des  archives  de  l'abbaye  de  N.-D.  de  Josaphat  a été  détruite  par 
les  Sarrasins , les  diplômes  par  lesquels  il  a renouvelé  ses  privilèges 
auront  la  même  valeur  que  les  originaux. 

(Su  Maddalena,  41  et  53.) 

Alexander  episcopus , servus  servorum  Dei , dilectis  filiis 
abbati  et  conventui  monasterii  Virginis  Marie  de  Valle  Josaphat 
ad  Romanam  ecclesiam  nullo  medio  pertinentis , ordinis  sancti 
Benedicti,  Jerosolimitane  diocesis  , salutem  et  apostolicam  bene- 
dictionem. Pacis  vestre  querentes  commodum  et.  quietis , libenter 
vobis  illa  concedimus  per  que,  materia  summota  gravaminis, 
status  nostri  tranquillitas  procuretur.  Sane  petitio  vestra  nobis 
exhibita  continebat  quod , monasterio  vestro  olim  a Sarracenis 
illarum  partium  pluries  occupato , nonnulla  privilegia  quibus 
idem  monasterium  munitum  erat , ornamenta  etiam  ecclesiastica 
et  alia  bona  quamplurima  fuerunt  ibidem  miserabili  casu  de- 
perdita,  per  quorum  privilegiorum  amissionem  idem  monaste- 
rium enormiter  dinoscitur  esse  lesum.  Cum  igitur  eadem  pri- 
vilegia per  nos  innovari  obtinueritis  et  nostra  bulla  muniri 
supplicastis  ut,  ne  per  amissionem  predictorum  privilegiorum 
originalium  idem  monasterium  possit  incurrere  detrimentum , 

( l)  Les  signatures  sont  disposées  suivant  l’ordre  que  nous  avons  déjà  observé 
dans  les  autres  bulles. 


106 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


providere  vobis  super  hoc  paterna  sollicitudine  curaremus.  Nos 
igitur  vestris  supplicationibus  inclinati  ut  eadem  privilegia  sic 
innovata  cum  originalibus  eandem  vim  obtineant  tam  in  j udiciis 
quam  extra,  si  vos  eis  uti  contigerit,  plena  fides  sicut  ipsis  adhi- 
beatur originalibus , statuentes  ne  vobis  incumbat  necessitas  in 
eisdem  judiciis  alia  originalia  privilegia  ostendendi,  lege  qua- 
libet contraria  vel  constitutione  canonica  non  obstante,  auctoritate 
presentium  indulgemus.  Nulli  ergo  omnino  hominum  liceat  hanc 
paginam  nostre  constitutionis  et  concessionis  infringere  vel  ei 
ausu  temerario  contraire.  Si  quis  autem  hoc  attemptare  pre- 
sumpserit  indignationem  omnipotentis  Dei  et  beatorum  Petri  et 
Pauli  apostolorum  ejus  se  noverit  incursurum.  Data  Neapoli , 
II  nonas  Martii , pontificatus  nostri  anno  primo. 

LI 

1260,  27  AvriL  — Guillaume  de  Campo , notaire  pontifical , constate 
que  maître  Hugolin  de  Rome)  procureur  de  l'abbaye  de  Josaphat , 
a présenté  à frère  Thomas , évêque  de  Bethléem  , légat  du  saint- 
siège , une  lettre  du  pape  Alexandre  IV  audit  légat , en  date  du 
9 janvier  1258,  par  laquelle  il  lui  ordonne  de  faire  droit  aux 
plaintes  des  moines  de  Josaphat , auxquels  les  rivalités  des  Génois , 
des  Vénitiens  et  des  Pisans  ont  causé  de  grands  dommages. 

(Sta  Cunegonda,  11)  (1). 

In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi- 
ritus Sancti,  amen.  In  presencia  mei  notarii  et  testium  sub- 
scriptorum , magister  Hugolinus  Romanus,  procurator  abbatis  et 
conventus  monasterii  Sancte  Marie  de  Josaphat,  presentavit  reve- 
rendo patri  fratri  Thome , Bethleemitano  episcopo , Apostolice 
Sedis  legato  (2),  litteras  apostolicas  quarum  tenor  talis  est  : 

« Alexander  episcopus , servus  servorum  Dei , venerabili  fratri 
episcopo  Bethleemitano , Apostolice  Sedis  legato , salutem  et 
apostolicam  benedictionem.  Ex  parte  dilectorum  filiorum  abbatis 
et  conventus  monasterii  Sancte  Marie  vallis  Josaphat  ordinis 
sancti  Benedicti  Jerosolimitane  diocesis,  nobis  est  oblata  querela 


(1)  Cet  acte  est  écrit  sur  la  même  feuille  que  le  suivant. 

(2)  Fam.  d' Outremer , p.  788.  — Thomas  de  Lentino  devint  patriarche  de  Jé- 
rusalem en  1272  et  administrateur  de  l'église  d’Acre.  La  seule  date  assignée  à 
son  épiscopat  de  Bethléem  par  les  Fam.  d'Outremer  (p.  788)  est  1253. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  107 

quod  dudum  inter  cives  Januenses  ex  parte  una  et  Venetos  ac 
Pisanos  ex  altera,  in  partibus  transmarinis  gravi  dissensione 
suborta,  ipsi  ac  homines  fautores  ac  complices  eorumdem,  inter 
se  invicem  dimicantes , eisdem  abbati  et  conventui  in  personis  et 
rebus  dampna  gravia  et  injurias  intulerunt.  Et  iidem  abbas  et 
conventus  nobis  humiliter  supplicaverunt  ut  super  hoc  eis  sub- 
venire opportuno  remedio  curaremus.  Nollentes  igitur  abbati  et 
conventui  supradictis  in  suo  jure  deesse  quod  munus  in  justicia 
omnibus  debitores  , fraternati  tue  per  apostolica  scripta  manda- 
mus quatinus  , si  est  ita,  prefatos  Januenses,  Venetos  et  Pisanos 
necnon  eosdem  fautores  et  complices  ad  satisfaciendum  ipsis 
abbati  et  conventui  et  hujusmodi  dampnis  et  injuriis  quas  ipsis 
taliter  irrogasse  noscuntur , monitione  premissa , per  censuram 
ecclesiasticam  , appellatione  remota , prima  ratione  compellas. 
Data  Anagni , V idus  Januarii  , pontificatus  nostri  anno 
quarto  (1).  » 

Actum  Accon  in  palatio  ecclesie  Acconensis  in  quo  habitat  dic- 
tus legatus,  presentibus  testibus  venerabili  patre  domino olim 

episcopo  Beritensi , abbate  Bellimontis , fratre  Stephano  Belli- 
montis,  Gisterciensis  ordinis,  fratre  Galterio  penitenciario  domini 
legati  et  domino  Philippo  decano  Acconensi  ; anno  Dominice 
Nativitatis  MGGLX , die  XXVII  mensis  Aprilis. 

Guillelmus  de  Gampo  sacri  palatii  notarius  predicte  presenta- 
tioni  interfui,  rogatus  ut  superius  continetur,  scripsi  et  in  publi- 
cam formam  redegi. 


LII 


1260,  27  avril . Acre.  — Guillaume  de  Campo , notaire  pontifical , 
constate  qu'Hugolin  de  Rome , procureur  de  V abbaye  de  Josaphat , a 
présenté  à Thomas , légat  du  saint-siège , une  bulle  d'Alexandre  IV 
adressée  au  légat  et  aux  abbés  de  Saint-Samuel  et  de  Mont-Olivet , 
en  date  du  8 janvier  1259,  les  chargeant  d'accueillir  les  plaintes  des 
moines  de  Josaphat  contre  Tarchevêque  de  Nazareth , le  seigneur 
de  Cayphas  et  quelques  autres  personnes  au  sujet  des  dîmes  de 
Anna. 


(1)  La  plupart  des  textes  relatifs  à cette  guerre  coloniale  qui  éclata  en  1255 
entre  les  puissances  commerciales  italiennes,  ont  été  réunis  dans  les  éclaircis- 
sements de  la  récente  publication  de  G.  Müller , Documenti  suite  relazioni  dette 
città  Toscane  colt’  Oriente  cristiano , p.  445-461. 


108 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


(Sta  Cunegonda,  11)  (1). 

f In  nomine  Sancte  et  Individue  Trinitatis , Patris  et  Filii  et 
Spiritus  Sancti , amen. 

In  presencia  mei  notarii  et  testium  subscriptorum,  magis- 
ter Hugolinus  Romanus,  procurator  abbatis  et  conventus  mo- 
nasterii Sancte  Marie  de  Josaphat , presentavit  reverendo  patri 
fratri  T[home]  episcopo  , Apostolice  Sedis  legato , litteras  apos- 
tolicas  quarum  tenor  talis  est  : « Alexander  episcopus  servus 
servorum  Dei  venerabili  fratri  episcopo  Bethlemitano,  Apostolice 
Sedis  legato  et  dilectis  filiis  Montis  Oliveti  et  Sancti  Samuelis 
abbatibus  (2)  in  Accon  commorantibus  , salutem  et  apostolicam 
benedictionem.  Conquesti  sunt  nobis  abbas  et  conventus  monas- 
terii Sancte  Marie  de  valle  Josaphat  quod  venerabilis  frater  noster 
archiepiscopus  Nazarenus  (3),  nobilis  vir  dominus  Cayfe  (4)  et  qui- 
dam alii  Acconensis,  Bethlemitane  et  Nazarene  civitatum  etdioce- 
sium  super  casali  de  Anna,  decimis,  terris,  possessionibus,  debitis 
et  rebus  aliis  ad  dictum  monasterium  de  jure  spectantibus,  inju- 
riantur eisdem.  Ideoque  discretioni  vestre  per  apostolica  scripta 
mandamus  quatinus,  partibus  convocatis,  audiatis  causam  et, 
appellatione  remota,  fine  debito  decidatis,  facientes  quod  decreve- 
ritis auctoritate  nostra  firmiter  observari , proviso  ne  in  terram 
dicti  nobilis  [viri]  excommunicationis  vel  interdicti  sententiam 
preferatis  nisi  a nobis  super  hoc  mandatum  receperitis  speciale. 
Testes  autem  qui  fuerint  vocati  si  se  gratia,  hodio  {sic)  vel  timore 
subtraxerint,  per  censuram  ecclesiasticam,  appellatione  cessante, 
cogatis  veritati  testimonium  perhibere.  Quod  si  non  omnes 

hos potueritis  interesse,  tu,  frater,  tempore  cum  eorum  altero 

ei  (?)  nihilominus  exequaris.  Data  Anagnie , VI  idus  Januarii 
pontificatus  nostri  anno  quinto.  » 

Actum  Accon  in  palatio  ecclesie  Acconensis  in  quo  habitat 
dictus  legatus,  presentibus  testibus  venerabili  patre  domino  olim 
episcopo  Beritensi  abbate  Bellimontis,  fratre  Stephano  Bellimon- 
tis  Cisterciensis  ordinis,  fratre  Galterio  penitenciario  domini 


(1)  Cf.  la  note  l de  la  page  précédente. 

(2)  D’après  les  Fam.  d’ Outremer,  p.  832,  nous  connaissons  l’initiale  du  nom 
de  l’abbé  de  Saint-Samuel  à cette  époque.  Cette  initiale  était  J. 

(3)  Henri.  Fam.  d’Outremer,  p.  762. 

(4)  On  ne  peut  savoir  au  juste  quel  était  le  seigneur  de  Cayphas  en  1259 
(Fam.  d’ Outremer , p.  269). 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  109 

legati  et  domino  Phylippo  decano  Acconensi , anno  Dominice 
Nativitatis  MCGLX,  die  XXVII  mensis  Aprilis. 

Guillelmus  de  Gampo  sacri  palatii  notarius  predicte  presenta- 
tioni  interfui , rogatus,  ut  superius  continetur , scripsi  et  in  pu- 
blicam formam  redegi. 


LUI 

1261,  9 décembre.  Acre.  — Par-devant  Thomas,  évêque  de  Bethléem , 
légat  du  saint-siège , T exécuteur  testamentaire  de  Guillaume  de  la 
Porte  cède  à Vabbaye  de  Josaphat  une  maison  sise  à Acre. 

(Ste  Cunegonda,  124.) 

In  nomine  Domini  nostri  Jhesu  Christi,  amen.  Anno  ejusdem 
Incarnacionis  millesimo  ducentesimo  sexagesimo  primo,  quinta 
indictione,  die  Veneris,  nono  mense  Decembri  (sic),  in  presentia 
venerabilis  patris  domini  fratris  Thome  de  ordine  predicatorum 
Dei  gratia  episcopi  Betheleem  et  Apostolice  Sedis  legati,  et  coram 
me  magistro  Nicolao  de  Sancto  Germano,  publico  notario  et 
testibus  infrascriptis , videlicet  fratre  Adam  clerico,  Signorecto 
notario,  Sygnorecto  filio  Anonis  et  pluribus  aliis,  Johannes  de 
Amudeo  executor  testamenti  Guillelmi  de  Porta  in  hac  parte,  de 
consensu  fratrum  minorum , fratrum  de  Carmino , sororum 
repentitum  (sic)  et  leprosorum  Sancti  Lazari,  tam  bona  sua  spon- 
tanea et  pura  voluntate  quam  et  supradictorum  scilicet  fratrum 
minorum,  fratrum  de  Carmino,  sororum  repentitum  (sic)  et 
leprosorum  Sancti  Lazari  quibus  Guiflelmus  de  Porta  domum 
suam  que  est  in  civitate  Accon  in  ruga  Januensium  et  habet 
hos  fines  : ab  oriente  viam  publicam,  ab  occidente  curiam 
ipsius  ecclesie  Beate  Marie  Virginis  de  valle  Josaphat , a me- 
ridie domum  Uberti  Taporum,  a septentrione  domum  quon- 
dam Ginocti  et  domum  domini  Alberici  de  Sancto  Bertino, 
dederat  et  concesserat.  Vendidit  et  tradidit  dictus  executor  Jo- 
hannes de  Amudeo  ipsam  domum  pro  quadringentis  (1)  et 
quinquaginta  bisanciis  Sarracenatis  ecclesie  Beate  Marie  de  valle 
Josaphat  ad  habendum , tenendum  et  possidendum  et  faciendum 
in  perpetuum  quicquid  ipsi  ecclesie  Beate  Marie  Virginis  de 
Valle  Josaphat  de  predicta  domo  facere  placuerit , quam  domum 
dictus  Guillelmus  de  Porta  censualiter  habuerat  et  tenuerat  ab 


(1)  Orig.  quatrigentis. 


110 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


ipsa  ecclesia  Beate  Marie  Virginis  de  valle  Josaphat,  inves- 
tiens supradictus  execator  Johannes  de  Amudeo  et  venditor  reli- 
giosum virum  fratrem  Jacobum  priorem  ipsius  ecclesie  Beate 
Marie  Virginis  de  valle  Josaphat  in  Accon  de  eodem  domo  ; qui 
frater  Jacobus  pro  venditione  suprascripte  domus  integros  qua- 
dringentos et  quinquaginta  bisancios  Sarracenatos  eidem  executori 
et  venditori  Johanni  de  Amudeo  solvit  pro  parte  et  nomine  supra- 
dictorum  fratrum  minorum,  fratrum  de  Carmino,  sororum  repen- 
titum  (sic)  et  leprosorum  Sancti  Lazari,  renuntians  tam  ipse  Johan- 
nes de  Amudeo  quam  ipsi  fratres  supradicti , sorores  et  leprosi  Sancti 
Lazari  omni  exceptioni  non  solute,  non  ponderate,  non  numerate 
pecunie  et  omni  juri  canonico,  civili  et  consuetudinario  per  quod 
ista  venditio  posset  rumpi,  infringi  et  revocari.  Unde  ad  futuram 
rei  memoriam  et  ad  perpetuam  cautelam  supradicte  ecclesie 
Beate  Marie  Virginis  de  valle  Josaphat,  ego  qui  supra  magister 
Nicolaus  de  Sancto  Germano , auctoritate  sacrosante  Romane 
ecclesie  publicus  notarius,  qui  ad  hec  omnia  interfui  rogatus,  hoc 
instrumentum  scripsi  et  in  publicam  forman  redegi  et  meo  signo 
exinde  signavi.  Actum  in  Accon  in  domo  in  qua  moratur  dictus 
dominus  legatus  anno,  indictione,  mense  et  die  predictis. 

LIV 

1262,  23  Janvier , Acre . — Hugolin , juge  et  notaire  ecclésiastique , 
constate  un  don  fait  à V abbaye  de  Josaphat  par  Thomas  de  Césarèe , 
en  présence  de  frère  Thomas,  évêque  de  Bethléem  et  légat  du  saint- 
siège . 

(S**  Cunegonda,  79.) 

In  nomine  Jhesu  Christi , amen.  Anno  Dominice  Incarnationis 
millesimo  ducentesimo  sexagesimo  secundo,  indictione  sexta, 
temporibus  domini  Urbani  pape  quarti,  mense  Januario,  vicesi- 
ma tertia  die.  In  presentia  reverendi  patris  domini  fratris  Thome 
Bethleemitani  episcopi , Apostolice  Sedis  legati , mei  Hugolini 
judicis  et  notarii  et  testium  subscriptorum,  Thomas  de  Cesarea  (1) 
filius  quondam  Roberti  de  Cesarea  nunc  habitator  Tyri,  nutritus 
in  domibus  et  de  bonis  monasterii  Beate  Marie  de  valle  Josaphat, 


(1)  Il  ne  peut  pas  s’agir  ici  de  Thomas  , fils  de  Marguerite,  dame  de  Césarée  , 
puisque  son  père  s'appelait  Jean  l’Aleman  ; le  reste  de  l'acte  semble  d’ailleurs 
prouver  que  le  donateur  est  un  homme  de  condition  inférieure  ( Fam . d’ Outre- 
mer, p.  283). 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  111 

qui  est  alia  grata  et  plura  beneficia  ab  ipso  monasterio  consequ- 
tus, actendens  quod,  si  tantum  in  hujus  vite  sperantes  essemus 
exilio  et  non  esset  unicuique  fructus  sui  operis  in  futuro  reposi- 
tus, doleremus  prorsus  inconsolabiter  ubi  secularia  queque  velut 
umbra  diffugiunt  et  a mortalium  oculis  cotidianis  impulsibus 
evanescunt,  secus  et  quia  timentibus  Dominum  elemosinas  facien- 
tibus sors  perpetua  manet  in  patria  que  nullis  premitur  impugna- 
tionibus, nullis  accidentibus  variatur,  ipse  nulla  vi  vel  metu 
compulsus  nec  dolo  vel  fraude  inductus,  sed  sua  pura  bona  et 
spontanea  voluntate , titulo  simplicis  donacionis  inter  vivos  et 
inrevocabiliter  donavit,  tradidit  et  habere  concessit  tanquambene- 
meritis  et  pro  ejus  et  suorum  parentum  remediis  peccatorum, 
predicto  monasterio  de  Josaphat  et  venerabili  abbati  et  conventui 
ipsius  et  fratri  Guillelmo  ipsius  conventus  priori  presenti  et  reci- 
pienti pro  ipsis , quandam  suam  domum  quam  habet  in  Tyro  in 
contrata  Sancti  Laurencii  sub  his  confinibus  : ab  oriente  est  via 
publica  regalis  ; ab  occidente,  domus  Thome  Constantini  ; a sep- 
temtrione  domus  heredum  quondam  Perroni  Pisani  ; a meridie 
domus  domini  Sydonensis,  cum  omnibus  suis  utilitatibus  et  ac- 
cessionibus, usibus  et  servitutibus  quos  et  quas  habet  infra  se, 
supra  se  et  circa  se  in  perpetuum , ad  habendum , tenendum 
fruendum,  vendendum , donandum  et  permutandum  et  quidquid 
eisdem  abbati  et  conventui  et  priori  et  eorum  successoribus  dein- 
ceps placuerit  faciendum.  Possessionem  ipsius  domus  et  ipsam 
domum  dictus  Thomas  constituit  se,  dictorum  abbatis  et  conven- 
tus et  prioris  nomine,  possidere  donec  in  tenutam  et  possessionem 
ipsius  intraverint  corporalem.  In  quamquidem  intrandi  et  reti- 
nendi de  jure  et  de  facto  licenciam  eis  eorum  auctoritate  conces- 
sit ; promittente  dicto  priore  pro  se  et  dictis  abbate,  conventu  et 
monasterio  recipientibus,  dictam  donationem  non  revocare  nec 
adversus  eos  occasione  dicte  domus  aliquam  litem  vel  controver- 
siam opponere  per  se  vel  aliam  submissam  seu  submittendam 
personam  ; renuntiante  exceptioni  non  facte  donationis  et  excep- 
tioni doli  et  in  factum  et  conditioni  sine  causa  et  omnium  legum, 
decretorum  et  decretalium  suffragiis  sibi  proficientibus.  Sed  pro- 
misit eidem  priori  recipienti  pro  dictis  monasterio  et  abbate  ac 
conventu  et  se  ipso , domum  ipsam  defendere  et  auctorizare  in 
judicio  et  extra , ab  omni  insurgente  et  molestante  persona  et 

universitate  et  specialiter jure  et  consuetudine  regni  Jerosoli- 

mitani  omnibus  expensis  suis.  Et  hec  omnia  et  singula  supradicta 
dictus  Thomas  per  se  et  suos  heredes  et  successores  dicto  priori 
recipienti  pro  se,  abbate,  conventu  et  monasterio  predictis  et  eorum 


112 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


successoribus  stipulantibus,  promisit  attendere  et  observare  et  non 
contravenire  sub  pena  dupli  valoris  dicte  domus  et , pena  soluta 
vel  non,  predicta  firma  permaneant.  Insuper  ad  majorem  cautelam, 
ad  preces  dicti  Thome  dictus  dominus  legatus  huic  instrumento 
quasi  pro  decreto  suum  sigillum  apponi  mandavit  ut  ipse  asseruit. 

Actum  Accon  in  palatio  domini  Tyri , hospitio  supradicti 
domini  legati , coram  venerabili  priore  monasterii  de  Latina , 
fratre  Benevenuto  et  fratre  Gualterio  de  ordine  predicatorum 
cappellanis  dicti  domini  legati , domino  Bartholomeo  canonico 
Antiocheno,  fratre  Durando  monacho  de  Josaphat,  magistro 
Johanne  advocato  de  Lentino,  magistro  Nicolao  notario  de  Sancto 
Germano  et  pluribus  aliis  testibus  convocatis  et  rogatis. 

Ego  Hugolinus,  sacrosancte  Romane  ecclesie  et  Apostolice  Sedis 
judex  et  notarius , habens  potestatem  dandi  tutores  et  curatores, 
decretum  interponendi,  alimenta  decernendi,  testes  recipiendi  et 
publicandi  acta,  protocolla  et  instrumenta  exemplandi  nec  non 
auctoritatem  prestandi  emancipare,  manumittere,  et  adoptare  vo- 
lentibus, predictis  interfui  et  meum  decretum  apposui  rogatus, 
et  scripsi  et  in  hanc  publicam  formam  redegi. 

(Les  lacs  de  soie  rouge  et  jaune  qui  ont  servi  à supporter  le  sceau 
sont  encore  suspendus  à l’acte.) 


LV 

1263,  12  février,  Acre. — Thomas , évêque  de  Bethléem,  légat  du  saint- 
siège,  termine  par  une  sentence  arbitrale , le  différend  qui  existait 
entre  l'archevêque  de  Nazareth  et  l’abbaye  de  Josaphat  au  sujet  des 
casaux  de  Ligio  et  de  Thanis , en  attribuant  les  dîmes  de  ces  casaux 
à l’abbaye. 


(S.  Mauro,  10.) 

In  nomine  Domini,  amen.  Inter  religiosum  virum  abbatem  (1) 
monasterii  Beate  Marie  de  Josaphat  et  ejus  conventum  ex  una 
parte,  Hfenricum]  (2)  archiepiscopum  Nazarenum  et  ejus  capitu- 
lum ex  altera,  orta  super  decimis  casalium  Legionis  et  Thannoc 
coram  nobis  fratre  Thoma  de  ordine  predicatorum,  miseratione 
divina  Bethleemitano  episcopo , Apostolice  Sedis  legato , materia 
questionis,  oblatus  fuit  libellus  in  eadem  questione  sub  hac  forma: 

(1)  L'abbé  s’appelait  alors  Jacques.  Voy.  plus  haut , p.  19. 

(2)  Fam.  d’Outremer,  p.  762. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  113 

« Coram  vobis,  domine  J.  officialis  reverendi  patris  domini 
T[home]  Dei  gratia  episcopi  Bethleemitani,  Apostolice  Sedis  legati , 
magister  Hugolinus  Romanus,  procurator,  syndicus  seu  actor 
abbatis  et  conventus  monasterii  Sancte  Marie  de  valle  Josaphat, 
procuratorio  nomine  pro  predictis  abbate  et  conventu  agendo, 
proponit  contra  venerabilem  patrem  dominum  archiepiscopum 
Nazarenum  seu  procuratorem  legitimum , eidem  decime  quod 
dictus  archiepiscopus,  Dei  timore  postposito,  juris  ordine  non  ser- 
vato , injuriatur  eisdem  abbati  et  conventui  super  perceptione 
decimarum  casalium  Legionis  et  Tannoch,  et  ipse  quasi  posses- 
sione.... ipsorum  casalium  def...  cum  dicti  abbas  et  conventus 
essent  in  quieta  possessione  percipiendi  decimas  casalium  predic- 
torum.  Quare  idem  magister  Hugolinus,  procuratorio  nomine, 
predictis  abbati  et  conventu  (sic)  petit  dictum  archiepiscopum  seu 
procuratorem  ejus  legitimum  compellat  restituendum  eisdem 
abbati  et  conventui  quietam  possessionem  percipiendi  decimas 
casalium  prefatorum  cum  fructibus  exinde  perceptis  et  ipsas  deci- 
mas similiter  adjudicare  eisdem  abbati  et  conventui  per  vos, 
salvo  jure,  etc.  Protestatur  idem  procurator  et  petit  expensas  fac- 
tas et  faciendas.  Lite  inita  in  causam  ipsam  legitime  contestatam 
prestitoque  a procuratoribus  partium  calumpnie  juramento,  facte 
fuerunt  positiones  hinc  inde  et  responsiones  ad  eas , licet  non 
omnes  secute,  dati  etiam  articuli  ad  probandum,  testes  producti 
diligenter  examinati  et  dicta  eorum  fideliter  in  scriptis  reducta, 
publicatio  et  attestationum  facta,  causa  vero  in  eo  statu  existente, 
partes  predicte  volentes  dispendia  liitum  evitare , in  nos  archie- 
piscopus predictus  videlicet  de  consensu  capituli  sui  et  abbas  de 
voluntate  et  beneplacito  conventus  predictorum  unanimiter  et 
concorditer  compromittere  curaverunt,  sicut  continetur  in  instru- 
mento compromissi  confecto  exinde  per  manus  Jacobi  de  Assisia 
publici  notarii  et  sigillato  sigillis  archiepiscopi  et  capituli  ac 
abbatis  et  conventus  predictorum  cujus  tenor  talis  est: 

» In  Christi  nomine.  Arnen.  Anno  millesimo  ducentesimo  sexa- 
gesimo secundo,  indictione  sexta,  die  Sabbati,  ultimo  mensis 
septembris,  in  presencia  mei  Jacobi  notarii  et  testium  subscrip- 
torum, cum  super  facto  decimarum  Ligionis  et  Tannoch  que  sunt 
sita  in  diocesi  Nazarena,  questio  verteretur  inter  religiosum 
virum  dominum  abbatem  de  Josaphat  et  ejus  conventum  ex  una 
parte,  et  venerabilem  patrem  dominum  archiepiscopum  Nazare- 
num et  ejus  capitulum  ex  altera,  coram  venerabili  patre  domino 
fratre  T[homa]  Bethleemitano  episcopo,  Apostolice  Sedis  legato, 
tandem  de  communi  eorum  concordia  et  voluntate,  ad  id  capitu- 

8 


114 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


Iorum  suorum  accedente  consensu,  ad  evitanda  diffugia  litium  et 
labores  partium  ac  expensas,  unanimiter  et  communiter  com- 
promiserunt in  predictum  venerabilem  patrem  dominum  episco- 
pum Bethleemitanum , Apostolice  Sedis  legatum , tanquam  in 
arbitrum,  arbitratorem  et  amicabilem  compositorem  ut  ipse  de 
plano  et  sine  strepitu  judicii,  visis  rationibus  et  juribus  utriusque 
partis  et  processibus  retroactis  componat,  arbitretur,  laudet  et  pro- 
nuntiet inter  partes,  presentibus  partibus  vel  absentibus  tam 
super  possessione  quam  super  jure  et  proprietate  decimarum  pre- 
dictorum  prout  sibi  secundum  Deum  et  justitiam  videbitur 
faciendum,  cujus  decisionem,  arbitrium,  laudem  et  sententiam 
partes  predicte  promiserunt  firmiter  observare  et  in  nulla  contra 
agere,  venire,  sub  pena  centum  marcharum  argenti  solvendarum 
parti  servanti  dictum  arbitrium  a parte  non  servante.  Ad  quam 
penam  predicte  partes  sponte  sollempniter  se  ad  invicem  obliga- 
runt et , pena  soluta  vel  non , solum  hoc  presens  compromissum 
nichilominus  perpetuum  robur  obtineat  firmitatis.  Hoc  quidem 
est  actum  Accon  in  hospitio  seu  camera  ipsius  domini  legati  pre- 
sentibus hiis  testibus  venerabili  patre  episcopo  Acconensi , magis- 
tro Johanne  ipsius  domini  legati  germano , et  Stephano  ipsius 
domini  episcopi  Acconensi s clerico.  Ad  majorem  quoque  eviden- 
tiam hujus  rei,  etc.  certitudinem  pleniorem  predicte  partes  pre- 
sens compromissum  sigillorum  suorum  munimine  roboraverunt. 

Et  ego  Jacobus  de  Assisia , auctoritate  Apostolica  notarius  pa- 
blicus , predictis  interfui  ideoque  hoc  compromissum  scripsi  et 
publicavi  rogatus , mea  signa  superius  et  inferius  apponendo.  » 

Facto  itaque  compromisso,  ut  dictum  est,  procurator  dictorum 
abbatis  et  conventus  ad  pleniorem  instructionem  negocii  privile- 
gium donacionis  bone  memorie  Bernardi  Nazareni  episcopi  exhi- 
buit coram  nobis  ; item  et  aliud  bone  memorie  Letardi  Nazareni 
archiepiscopi,  aliud  etiam  privilegium  confirmatorium  Innocencii 
pape  II  ; item  et  aliud  Adriani  pape  IIÏI  ; item  et  aliud  Eugenii 
pape  quorum  tenores  et  forme  in  actis  habentur.  Nos  igitur  visis 
rationibus  et  juribus  utriusque  partis  et  processibus  in  dicta  causa 
habitis,  auditis  [omnibus  quos]  coram  nobis  proponere  voluerunt, 
de  prudentum  virorum  consilio,  solum  Deum  habentes  pre  oculis, 
partibus  presentibus,  ex  virtute  compromissi  predicti,  laudando  et 
ordinando  in  scriptis  diffinitive  pronuntiamus  predictos  abbatem 
et  conventum  in  possessione  vel  questione  percipiendi  decimas 
in  duobus  predictis  casalibus  videlicet  Legione  et  Tannoch  fore 
reducendos  , attendentes  etiam  privilegium  donacionis  predicti 
Bernardi  et  compositionem  Letardi . iterum  e(  confirmaciones* 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  115 

dictorum  Romanorum  pontificum  factas  predictis  abl)ati  et  con- 
ventui super  decimis  casalium  predictorum , jus  percipiendi  de- 
cimas in  ipsis  casalibus  inscriptis  per  sententiam  diffinitivam  ad- 
judicamus eisdem  super  dictis  decimis,  predictis  archiepiscopo  et 
capitulo  Nazarenis  eorumque  successoribus  silencium  imponen- 
tes. Volumus  etiam  et  ordinamus  predictos  abbatem  et  conventum 
ad  ea  teneri  sine  diminutione  aliqua  archiepiscopo  et  ecclesie  Na- 
zarenis que  in  predicti  Letardi  compositione  dicta  superius  conti- 
nentur. Super  hiis  vero  que  medio  tempore  archiepiscopus  Naza- 
renis per  se  vel  per  suos  de  fructibus  dictarum  decimarum 
percepit,  super  eis  etiam  que  abbas  et  conventus  de  Josaphat  me- 
dio tempore  subtraxerunt  de  hiis  in  quibus  tenebantur  archiepis- 
copo et  ecclesie  Nazarenis  secundum  compositionem  predictam  , 
pro  bono  pacis  et  concordie  utramque  partem  diffinitive  reddimus 
absolutam.  In  cujus  rei  testimonium  et  evidentiam  pleniorem , 
presentem  sententiam  nostram  per  manus  magistri  Nicolai  de 
Panormo  scrivarii  scribi  et  publicari  facimus  et  sigilli  nostri  mu- 
nimine roborari.  Lata  et  recitata  in  scriptis  aput  Accon,  in  ca- 
mera predicti  domini  legati,  anno  Incarnacionis  Dominice  mille- 
simo CCLXIII,  mense  Februarii,  die  XII  ejusdem,  indictione  VI, 
coram  hiis  testibus  vocatis  et  rogatis , videlicet  venerabili  patre 
domino  F[lorentio]  episcopo  Acconensi  teste , domino  R.  decano 
et  domino  A.  archidiacono  Acconensi,  testibus  ; magistro  Bonanno 
advocato,  teste;  domino  Berticio  canonico  Nazareno,  teste  ; do- 
mino Johanne  capellano  ipsius  episcopi  Acconensis,  teste  ; Jacobo 
de  Sancto  Quin  tino  clerico  domini  pape , teste  ; Raynerio  clerico 
Acconensi , teste  ; Guarnerio  homine  ligio  domini  Scandalionis  , 
teste,  et  Golardo,  procuratore  episcopi  Acconensis  predicti,  teste. 

Et  ego,  Nicolaus  de  Panormo,  sacrosancte  Romane  ecclesie 
auctoritate  scrivarius , predicte  sentencie  prolationi  interfui  et 
eam  de  mandato  supradicti  domini  legati  scripsi  et  in  hanc  pu- 
blicam formam  redegi. 


LVI  (1). 


1263,  13  novembre,  Viterbe.  — Urbain  IV  confirme  la  sentence  de 
F évêque  de  Bethléem  , légat  du  saint-siège  , qui  a terminé  le  diffè- 


i l)  L'original  est  en  très  mauvais  état. 


116 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


rend  existant  entre  l'abbaye  de  Josaphat  et  l'archevêque  de  Naza- 
reth au  sujet  des  dîmes  de  Ligio  et  de  Thanis. 

(S1*  Maddalena,  30.) 

Urbanus 

priori  et  conventui  monasterii  Beate  Marie  de  Valle  Josaphat  or- 
dinis sancti  Benedicti  Jerosolimitan 

Quod  justum  et  honestum  tam  vigor  equitatis 

quam  ordo  exigit  rationis  ut  id  per  sollicitudinem 

ad  debitum  perducatur  effectum.  Sane  lecta 

coram  nobis  vestra  petitio  continebat  quod  cum  dudum  inter 
quondam  Petrum  abbatem  monasterii  vestri  (1)  ac  vos  ex  parte 

una  et  venerabilem 

cimis  provenientibus  ex  casalibus  Lygionis  et  Tannoch  coram 
venerabili  fratre  nostro  episcopo  Bethleemitano,  tunc  in  illis  par- 
tibus aposto qui  auctoritate  sue  lega- 

tionis de  causa  hujusmodi  cognoscebat,  questio  verteretur.  Tan- 
dem episcopus  ipse  in  quem  eedem  partes  tamquam  in  arbitrum, 
arbitratorem  , diflinitorem  et  amicabilem  compositorem  , • sub 
certa  pena  super  decimis  ipsis  compromittere  curaverunt,  hujus- 
modi compromisso  recepto  et  auditis predicte 

coram  ipso  proponere  voluerat  ac  visis  juribus  et  rationibus 
utriusque  partis  ac  processibus  in  causa  eadem  habitis  , pruden- 
tium quoque  communicato  co 

ordinationem  providam  terminavit  prout  in  instrumento 

publico  exinde  confecto  sigillato  sigillo  ipsius  episcopi  plenius 
dicere quod  per  eumdem  epis- 
copum in  hac  parte  provide  factum  est , m habentes  et 

firmum  id Nulli  ergo  om- 

nino hominum  liceat  hanc  paginam  nostre  confirmationis  infrin- 
gere vel 

attemptare  presumpserit,  indignationem  Omnipotentis  Dei  et  bea- 
torum Petri  et  Pauli  apostolorum 

incursurum.  Datum  apud  Urbem  Veterem,  idubus  Novembris, 
pontificatus  nostri  anno  tertio. 


(1)  L'abbé  Pierre  dont  il  s'agit  ici  gouvernait-il  l'abbaye  au  moment  où  cette 
bulle  fut  donnée?  Il  semble,  d'après  les  termes  employés,  que  ce  soit  plutôt 
celui  qui  vivait  en  1170  et  1176. 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  117 


LVII 

1264,  8 août.  Antioche.  — Barthélemy , vicaire  du  patriarche  d’ An- 
tioche , termine  par  un  compromis  un  différend  qui  s’était  élevé 
entre  les  religieux  de  Josaphat  et  les  religieuses  de  Saint-Lazare  au 
sujet  d’une  pièce  de  terre  sise  au  territoire  d'Antioche. 

(S.  Mauro,  157.) 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  ejusdem  domini  millesimo 
GCLXIIII , octavo  die  mensis  Augusti , indictione  YII , orta 
contentionis  materia  inter  religiosum  virum  fratrem  Jacobum 
abbatem  monasterii  Sancte  Marie  de  Josaphat  ordinis  sancti  Be- 
nedicti pro  monasterio  suo  ex  parte  una,  et  religiosam  mulierem 
Phemiam , abbatissam  monasterii  Sancti  Lazari  monialium  de 
Antiochia  ejusdem  ordinis  pro  monasterio  suo  ex  altera,  super 
quadam  pecia  terre  sue  in  partibus  Antiochie  prope  gastinam 
Suffie  et  gastinam  de  Lavedon,  dicente  predicto  abbate  predictam 
terre  peciam  fore  de  territorio  predicte  gastine  de  Lavedon  ipsam- 
que  gastinam  ad  ipsum  monasterium  de  Josaphat  pertinere,  dicta 
vero  abbatissa  dicente  eamdem  peciam  terre  ad  dictum  monaste- 
rium Sancti  Lazari  pertinere;  et  productis  a partibus  coram  ve- 
nerabili viro  magistro  Bartholomeo  archidiacono  Antiocheno , 
reverendi  patris  domini  Opizonis  patriarche  Antiocheni  vicario , 
tanquam  coram  arbitrio  ab  eisdem  super  eadem  questione  electo, 
cartis , testibus  et  aliis  munimentis  multisque  rationibus  allega- 
tis , tandem  inter  predictos  abbatem  et  abbatissam  de  consensu , 
ut  dicebant,  suorum  conventuum  talis  per  eundem  vicarium 
amicabilis  compositio  intervenit  : quatinus  scilicet  predicta  terre 
pecia , cujus  divise  sunt  inferius  consignate , sit  de  certo , sine 
dubitatione  et  contradictione  aliqua,  predicti  monasterii  Sancti 
Lazari  monialium  ut  ipsam  habeant  et  possideant  jure  perpetuo  , 
et  de  ea  faciant  suum  libitum  sicut  possunt  facere  de  aliis  terris 
suis  et  sine  aliqua  contradictione  monasterii  de  Josaphat.  Et  ab- 
batissa predicta , nomine  sui  monasterii , tradidit  predicto  abbati 
nomine  dicti  monasterii  de  Josaphat,  pro  bono  pacis,  quinquaginta 
bisantios  Antiochenos  quos  recepit  presentialiter  idem  abbas  et 
pacatum  se  tenuit  de  eisdem , renuntiando  omni  juri  sive  pro- 
prietati quod  idem  monasterium  de  Josaphat  habebat  vel  habere 
debebat  in  predicta  petia  terre , omnique  privilegio , carte  vel  in- 
strumento et  cuilibet  alio  munimento  habito  vel  habendo  per  quod 


118 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


possit  monasterium  de  Josaphat  dictum  monasterium  Sancti  La- 
zari  super  dicta  pecia  terre  inquietare  aliqualiter  sive  et  molestare 
seu  contra  compositionem  eandem  venire.  Et  ut  eadem  compositio 
firmiter  perseveret,  dictus  abbas  recepit  abbatissam  et  sorores  dicti 
monasterii  Sancti  Lazare  in  consortes  monasterii  de  Josaphat , 
et  abbatissa  predicta  recepit  eundem  abbatem  et  monachos  dicti 
monasterii  de  Josaphat  in  confratres  sui  monasterii  ; et  ad  omnia 
beneficia  et  orationum  suffragia  alterutri  [us]  monasterii  alii  alios 
receperunt , promiseruntque  dictus  abbas  et  monachi  sui  monas- 
terii qui  cum  eo  erant  et  predicta  abbatissa  et  moniales  sui  monas- 
terii bona  fide  predicta  omnia  perpetuo  rata  habere  nec  per  se  nec 
per  successores  suos  con[tra]venire.  Predicta  terre  pecia  sic  jacet  : 
ex  parte  orientis  est  ei  terra  Sufifie  que  est  monasterii  Sancte  Ma- 
rie de  Ferro  et  terra  Terrici  de  Moneta  que  non  est  Guillelmi 
Manselli , et  via  que  ducit  ad  molendinum  Lebebie  et  antiquus 
fossatus  vinee  que  fuit  quondam  Guillelmi  de  Melfia  descendens  a 
summitate  Turonis  de  la  Sciara  versus  predictam  terram  Guillelmi 
Manselli.  Ex  parte  Occidentis  est  ei  flumen  Ferri  et  rivulus  primus 
qui  descendit  de  predicto  Turone  de  la  Sciara  in  flumen'  Ferri.  Ex 
parte  meridiei  est  ei  quidam,  fossatus  qui  dividit  istam  peciam 
terre  ab  alia  pecia  terre  que  est  eidem  monasterio  Sancti  Lazari  et 
est  ante  turrim  casalis  Lebebie  quod  est  ultra  flumen  Ferri , 
quod  cosale  est  monasterii  de  Arsaia.  Ex  parte  Septentrionis  est 
ei  fossatus  antiquus  quod  est  in  summitate  predicti  Turonis  de  la 
Sciara  qui  incipit  a rivo  predicto  veniens  versus  orientem  usque 
ad  extremitatem  ipsius  Turonis  et  descendit  versus  meridiem , 
qui  erat  antiquus  fossatus  vinee  predicti  Guillelmi  de  Melfia.  Et 
modo  facta  sunt  duo  publica  instrumenta  quorum  unum  habere 
debet  abbas  predictus  pro  monasterio  de.  Josaphat  et  aliud  abba- 
tissa predicta  pro  monasterio  Sancti  Lazari  memorato.  Et  ad  ma- 
jorem firmitatem  et  certitudinem  predictorum,  ambo  instrumenta 
predictorum  vicarii , abbatis  et  abbatisse  sigillorum  impressioni- 
bus communita  fuerunt,  tali  siquidem  condictione  apposita  quod 
si  predicta  sigilla  propter  vetustatem  aut  casum  aliquem  alium 
deperierunt  aut  in  toto  vel  parte , instrumenta  ipsa  in  suo  robore 
perseverent. 

Actum  Antiochie  in  domo  predicti  domini  vicarii  coram  reli- 
gioso viro  fratre  Alberto  priore  domus  Latine  in  Antiochia  et  fra- 
tribus Giliberto  Alverno  et  Johanne  Yspano  de  ordine  predicato- 
rum  et  fratribus  Duranto  et  Nicholao  monachis  predicti  monasterii 
de  Josaphat  rogatis  testibus. 

Ego  Guillelmus  Petri  gen[eralis]  notarius  predicte  compositioni 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  119 


interlui  et  de  mandato  predicti  domini  vicarii  et  ad  instantiam 
partium  predictorum  predicta  omnia , prout  superius  continetur, 
scripsi  et  in  publicam  formam  redegi. 

(Au  bas  de  l'acte  se  voient  les  trois  écheveaux  de  fil  blanc  qui  ont 
supporté  les  sceaux.) 


LVII1 

1267,  9 juin.  Viterbe.  — Clément  IV,  ayant  appris  que  des  incon- 
nus avaient  spolié  le  couvent  de  Josaphat , ordonne  au  patriarche 
de  Jérusalem  qu’il  les  fasse  avertir  en  chaire  et  excommunier  s’ils 
ne  font  pas  restitution. 


(Sttt  Maddalena  , 9.) 

Clemens  episcopus  servus  servorum  Dei , venerabili  fratri  pa- 
triarche Jerosolimitano  Apostolice  Sedis  legato,  salutem  et  opos- 
tolicam  benedictionem.  Significarunt  nobis  dilecti  filii  abbas  et 
conventus  monasterii  Sancte  Marie  de  valle  Josaphat  ordinis 
sancti  Benedicti  Jerosolimitane  diocesis  quod  nonnulli  iniquita- 
tis filii  quos  prorsus  ignorant,  diversos  redditus,  census,  decimas, 
terras,  domos,  vineas,  ortos,  casalia,  possessiones , jura,  jurisdic- 
tionis, instrumenta  publica  et  quedam  alia  bona  ad  monasterium 
predictum  spectantia,  temere  occultare  et  occulte  detinere  presu- 
munt  in  animarum  suarum  periculum  et  ipsius  monasterii  non 
modicam  lesionem.  Quare  dicti  abbas  et  conventus  nobis  humi- 
liter supplicarunt  ut  providere  ipsi  monasterio  super  hoc  paterna 
sollicitudine  curaremus.  Quocirca  fraternitati  tue  per  apostolica 
scripta  mandamus  quatinus  omnes  hujusmodi  occultos  deten- 
tores omnium  predictorum  publice  in  ecclesiis  , coram  populo , 
per  te  vel  per  alium  moneas  ut , infra  competentem  terminum  a 
te  prefigendum , eisdem  dictis  abbati  et  conventui  plenam  ac  de- 
bitam de  hiis  satisfactionem  impendant  ; alioquin  in  eos , si  post 
alium  terminum  peremptorium  competentem  quem  eis  ad  hoc 
duxeris  prefigendum  , monitis  tuis  in  hac  parte  parere  con- 
tempserint , generalem  excomunicationis  sententiam  proferas  et 
eam  facias,  ubi  et  quando  expedire  videris,  usque  ad  satisfactio- 
nem condignam,  sollempniter  publicari.  Datum  Viterbii,  Y idus 
Junii,  pontificatus  nostri  anno  secundo. 


120 


CHARTES  DE  TERRE-SAINTE 


LIX 

1289,  17  octobre.  Acre.  — Nicolas , patriarche  de  Jérusalem , légat 
du  saint-siège  autorise  Guillaume  , abbé  de  N.-D.  de  Josapfiat , à 
revenir  en  Occident  pour  remettre  l’ordre  dans  les  possessions  de  l’ab- 
baye en  Sicile  et  en  Calabre  , possessions  qui  constituent  désormais 
son  unique  source  de  revenus . 

Universis  présentes  litteras  inspecturis  frater  Nicolaus  de  or- 
dine predicatorum,  permissione  divina  sacrosancte  Jerosolimitane 
[ecclesie]  patriarcha,  minister  humilis  ecclesie  Acconensis,  Apos- 
tolice  Sedis  legatus,  salutem  in  eo  qui  pro  salute  humani  generis 
dignatus  est  Jerosolime  misericorditer  crucifigi.  Universitati  ves- 
tre  cupimus  non  latere  quod  religiosus  vir  frater  Guillelmus,  ab- 
bas monasterii  Sancte  Marie  de  Josaphat  Jerosolimitane  diocesis, 
ad  sacrosanctam  Jerosolimitanam  ecclesiam  nullom  edio  pertinen- 
tis, ordinis  sancti  Benedicti , dilectus  nobis  in  Christo  filius,  non 
absque  cordis  amaritudine  nobis  insinuare  curavit  quod  nonnulle 
domus  et  loca  dicti  monasterii  in  ultramarinarum  partium  diver- 
sis provinciis  constitute  propter  personarum  degentium  in  eisdem 
incuriam  inobedientiam  et  defectus  in  spiritualibus  et  temporali- 
bus , patiantur  maxima  detrimenta  et  proinde  idem  abbas  et  con- 
ventus monasterii  supradicti  degentes  in  partibus  cismarinis  , 
responsionibus , debitis  et  opportunis  suffragiis  defraudantur  et 
ad  statum  tam  debilem  ex  captione  et  destructione  Tripolis  et 
aliorum  cismarinorum  discriminum  devenerant,  quod  non  habe- 
rent unde  possint  commode  sustentari , bonis  et  facultatibus  eo- 
rumdem  Jerosolimis  et  Syrie  partibus  hostili  potentia  occupatis 
et  subjectis  eorum  cessantibus  et  deficientibus  consuetas  eis  res- 
ponsiones et  debita  ministrare.  Quare  a nobis  idem  abbas  tran- 
seundi ad  partes  illas  et  domos , personas  et  loca  sibi  subjecta  vi- 
sitandi, corrigendi  rebelles , inobedientes  et  contumaces  , si  quos 
invenerit , censura  ecclesiastica  et  castigatione  condigna  compes- 
cendi ac  etiam  castigandi  et  reformandi  in  eis  que  correctione  ac 
reformatione  indigere  noverit  et  alia  exercendi  sine  quibus  predicta 
explicari  non  possunt  juxta  predicti  ordinis  instituta  et  invocandi 
ad  id3  si  opus  fuerit,  auxilium  brachii  secularis,  licentiam  humi- 
liter postulavit.  Nos  igitur  salutem  subjectorum  nostrorum  spiri- 
ualiter  et  temporaliter , insertis  virtutibus  et  amputatis  vitiis , 
quantum  cum  Deo  possumus  cupientes,  eidem  abbati  tenore  pre- 
sentium  licentiam  concedimus  postulatam  [manjdantes  universis 


PROVENANT  DE  L’ABBAYE  DE  NOTRE-DAME  DE  JOSAPHAT.  121 

et  singulis  subjectis  suis,  in  virtute  sancte  obedientie  qua  nobis 
et  predicte  sancte  Jerosolimitane  ecclesie  matri  nostre  tenentur 
firmiter  in  mandatis  , quatinus  prefatum  abbatem  sicut  eorum 
pastorem  devote  ac  reverenter  excipiant  et  pertractent , sibique 
obediant  in  omnibus  et  per  omnia  prout  debent.  Alioquin  sen- 
tentias quas  idem  abbas  in  contradictores  rite  tulerit  ac  rebelles 
ratas  habemus  et  faciemus  auctoritate  divina  inviolabiliter  obser- 
vari. In  quorum  testimonium  sigillum  nostrum  presentibus 
duximus  apponendum.  Datum  Accon  anno  a Nativitate  Domini 
MCGLXXXVIIII,  die  XVII  mensis  Octobris. 


FIN. 


. 


' 

. 


■ 


. 

. 


. - 


’ 


‘ 

V.  i-  * .-.i  t 


APPENDICE 


C’est  à tort  que  nous  avons  dit  dans  l’Introduction  du  présent  recueil 
(p.  11)  que  la  bulle  de  plomb  rapportée  de  Syrie  par  M.  Schlumberger 
était  l’unique  spécimen  de  la  sigillographie  des  abbés  de  Josaphat.  Il 
convient  d’ajouter  à cette  bulle  un  sceau  de  cire  blanche  sans  contre- 
sceau , décrit  en  ces  termes  par  M.  Douët  d’Arcq , sous  le  n°  11822 
de  son  Inventaire  des  Sceaux  : « Fragment  de  sceau  rond  de  35  millimè- 
tres. — Arch.  de  l’Empire.  J.  443,  n°  2.  — Type  épiscopal  à mi- corps. 

fS.  RA ABBATIS  IOSAPHAT 

Sigillum  Ra[dulfi\  abbatis  Josaphat.  » 


La  pièce  à laquelle  il  est  appendu  ne  porte  que,  la  date  du  1er  octobre, 
sans  aucune  mention  d’année,  et  l’auteur  de  l’ Inventaire  des  Sceaux  l'at- 
tribue au  douzième  siècle.  C’est  une  lettre  des  évêques  et  abbés  de  Terre- 
Sainte  adressée  à Philippe-Auguste  pour  lui  exposer  l’état  misérable 
de  la  Palestine  et  le  supplier  de  venir  en  aide  aux  chrétiens  d’Orient. 
Comme  elle  est  peu  connue  (1)  et  qu’un  abbé  de  Josaphat  y figure,  nous 
allons  la  publier  ici.  On  verra  que  les  indications  qu’elle  contient , et 
qui  vont  être  relevées  dans  les  notes,  correspondent  à Tannée  1220. 


1er  Octobre  1220.  — Lettre  des  évêques  et  abbés  de  Terre-Sainte  adressée  à 

Philippe- Auguste. 

\ 

Excellentissimo  domino  suo  Philippo  Dei  gratia  illustrissimo  regi 


(l)  M.  de  Mas-Latrie  y renvoie  dans  son  Histoire  de  Chypre , I,  p.  215,  note  1. 


124 


APPENDICE. 


Francorum  (1),  P[etrus]  eadem  gratia  Cesariensis  (2)  et  H[ugo]  Nazare- 
nus (3)  archiepiscopi , R[ainerius]  Bethlemitanus  episcopus  (4),  abbates 
Mfaurus]  Templi  Domini  (5),  J.  Montis  Syon  (6),  R[adulfus]  Vallis  Josa- 
pbath  (7),  D.  Montis  Oliveti  (8),  A[ndreas]  Montis  Thabor  (9)  et  F.  Sancte 
Marie  de  Latina  (10)  salutem  et  ab  illo  salvari  qui  dat  salutem  regibus. 
Quia  veritas  non  querit  angulos,  nos  qui  positi  sumus  super  cathedram 
Moysis  pro  predicanda  veritate  super  his  que  scimus  et  videmus  et  experti 
sumus,  non  angulose  sed  angelice  tenemur  testimonium  perhibere  veri- 
tati. In  veritate  igitur  Vestre  significamus  Excellentie  quod,  peccatis 
nostris  exigentibus  , terra  illa  sancta  quam  Deus  perelegit  ad  suscipen- 
dum  (sic)  calicem  pro  redemptione  humani  generis,  ita  deserta,  ita 
destructa,  id  est,  ad  nichilum  redacta  [est]  quod  paupertatem  et  desola- 
tionem ejus  vix  possemus  sermonibus  explicare.  Remanserunt  nobis  so- 
lummodo due  civitates  Tyrus  et  Accon  quas  impius  Coradinus  ita  afflixit 
et  oppressit  de  foris  (11)  scindendo  arbores,  exstirpando  vineas,  combu- 
rendo casalia,  dirruendo  domos,  quod  nichil  remansit  nobis  prêter  pauca 
viridaria  que  sunt  prope  muros  Acconensis  civitatis  et  Tyri.  Milites 
enim,  cives  et  populus  ad  tantam  redacti  sunt  miseriam  quod  pro  nimia 
paupertate  oportet  ipsos  necessario  confugere  in  Cyprum  et  Harmeniam 
et  ad  alias  nationes  et  querere  suffragia  mendicata.  Civitas  Tyri , eva- 
cuata habitatoribus  suis , non  fuit  nec  est  qui  consoletur  eam  prêter 

(1)  Comme  l'écriture  de  cette  lettre  ne  permet  pas  de  la  reporter  à l'époque 
de  Philippe  le  Hardi  ou  de  Philippe  le  Bel , il  ne  peut  s’agir  ici  que  de  Phi- 
lippe-Auguste ; par  suite,  le  document  est  antérieur  à 1223. 

(2)  Pierre,  archevêque  de  Césarée , se  place  entre  les  années  1194  et  1232 
(Fam.  d’Outremer,  p.  758). 

(3)  Hugues,  archevêque  de  Nazareth,  figure  dans  des  actes  de  1231  et  1239  et 
se  place  entre  les  années  1190  et  1244  (Ibid.,  p.  761). 

(4)  Renier  était  évêque  de  Bethléem  en  1223 , et  se  place  entre  les  années 
1207  et  1245  (Fam.  d’Outremer,  p.  787).  C’est  lui  qui  était  au  siège  de  Damiette 
en  1219. 

(5)  Il  y a une  lacune  dans  la  liste  des  abbés  du  Temple  de  Notre-Seigneur , 
de  1195  à 1236  (Fam.  d’Outremer,  p.  834). 

(6)  Lacune  analogue  dans  la  liste  des  abbés  du  Mont  de  Sion,  de  1178  à 1244 
(Ibid.,  p.  827). 

(7)  D’après  la  liste  que  nous  avons  donnée,  p.  18,  cet  abbé  de  Josaphat 
figure  dans  des  actes  de  1221  et  de  1235  , et  peut  se  placer  entre  les  années 
1183  et  1244. 

(8)  Il  y a une  lacune  dans  la  liste  des  abbés  du  mont  Olivet,  de  1190  à 1244 
(Fam.  d’Outremer , p.  826). 

(9)  Lacune  analogue  dans  la  liste  des  abbés  du  mont  Thabor,  entre  1183  et 
1244  (Ibid.,  p.  829). 

(10)  Lacune  analogue  dans  la  liste  des  abbés  de  la  Latine,  de  1176  à 1236 
(Ibid.,  p.  824). 

(11)  Cette  seule  phrase  suffirait  à dater  la  pièce  ; on  sait,  en  effet,  que  c'est  en 
1220  que  Malek-Moaddem , le  Coradin  des  Latins  , reporta  la  guerre  en  Syrie  et 
mit  le  siège  devant  Chas  tel -Pèlerin, 


APPENDICE. 


125 


solum  regem  (1)  qui  et  in  exercitu  (2)  et  in  custodia  Tyri  et  Accon  por- 
tavit pondus  diei  et  estus  pro  posse  suo.  Ipse  enim  ita  jam  se  consumpsit 
in  tenendis  militibus  et  servientibus  in  custodia  Tyri  et  Accon  et  in 
exercitu  quod  ad  tantam  redactus  est  paupertatem  quod  non  habet  unde 
possit  de  cetero  sustentari.  Redditus  autem  predictarum  civitatum  ad 
nichilum  sunt  redacti  quoniam  mercatores  qui  cum  mercimoniis  venire 
solebant,  non  veniunt  ; peregrini  etiam  qui  solebant  Accon  venire  non 
veniunt.  Immo  fere  omnes  vadunt  Damiatam  (3).  Paupertas  vero  préci- 
pita fuit  causa  propter  quam  oportuit  ipsum  regem,  necessitate  cogente 
ab  exercitu  recedere  et  in  Accon  redire  (4).  Fuerunt  et  alie  cause  secun- 
darie quas  a suis  nuntiis  plene  Vestra  Dominatio  intelligere  poterit, 
scientes  (sic)  quod  omnes  redditus  dictarum  civitatum  creditoribus  sunt 
obligati,  nec  ipse  rex  potest  de  cetero  invenire  qui  velit  sibi  aliquam 
pecuniam  mutuare.  Quare  Dominationem  Vestram  flexis  genibus  exora- 
mus attentius  quatinus,  super  his  que  per  has  présentes  litteras  signifi- 
camus et  super  aliis  que  ab  ipsis  nuntiis  regis  proponuntur  , consilium 
et  auxilium  vestrum  apponatis  , si  placet,  quia  nunquam  in  majori  ne- 
cessitate ipsi  regi  et  miserabili  regno  Jerosolimitano  poteritis  subvenire. 
Datum  prima  die  Octobris. 


Scellé,  sur  double  queue,  de  neuf  sceaux  en  cire  verte,  sauf  celui  de 


l’abbé  de  Josaphat 

, qui  est  en  cire  blanche.  On  trouvera  la  description 

de  six  d’entre  eux 

dans  l’ Inventaire  de  M.  Douët  d’Arcq. 

1.  Douët  d’Arcq , 

n°  11808. 

2.  Ibid. 

11809. 

3.  Ibid. 

11815. 

4.  Ibid. 

11825. 

5.  J.  abbé  du  Mont  de  Sion.  — Fragment  de  sceau  ogival.  — Type 
épiscopal  debout  bénissant. 


MONTIS  S. 
montis  Sporc] 


6.  Dou'èt  d'Arcq  , n°  11822. 

7.  Ibid.  11823. 

(1)  Jean  de  Brienne. 

(2)  L'armée  qui  avait  pris  Damiette. 

(3)  Damiette  était  aux  mains  des  chrétiens  depuis  le  5 novembre  1219  et 
devait  y rester  jusqu'à  la  fin  d’août  1221. 

(4)  Jean  de  Brienne  avait  quitté  Damiette  à Pâques  et  il  était  arrivé  à Acre 
à la  Pentecôte  de  cette  même  année  1220.  — On  remarquera  que  les  prélats, 
auteurs  de  cette  lettre,  excusent  le  roi  d’avoir  abandonné  Damiette,  tandis  que 
la  plupart  des  écrivains  ecclésiastiques,  favorables  aux  projets  du  légat,  le  lui 
reprochent  assez  sévèrement.  Voy.  entre  autres  la  curieuse  lettre  de  Jacques 
de  Vitry  au  pape  Honorius  III.  Spicii.,  III,  p.  390. 


1 126 


APPENDICE 


8.  André  abbé  du  Mont  Thabor.  — Fragment  de  sceau  ogival.  — Type 
épiscopal  debout,  la  main  droite  sur  la  poitrine  . la  main  gauche 
tenant  la  crosse. 


DREE  f AB 

An\dree  ab[batis 

9.  F.  abbé  de  la  Latine.  — Ce  sceau  a disparu,  f 


I 


INDEX  GENERALIS 


ROMANI  CARTAM.  ARABICI  VERO  PAGINAM  INDICANT  NUMERI. 


A 

A.  archidiaconus  Acconensis,  LV,  115. 

Accon  civitas.  — Cf.  Catena,  Ruga  Januensium. 

Acconensis  archidiaconus,  cf.  A.  — Acconenses  decani,  cf.  Philippus,  R.  — 
episcopi,  cf.  Florentius,  Joscius.  — vicecomites,  cf.  Clarembaldus,  Gilebertus 
de  Flori,  Johannes  Tortus. 

Acelinus  monachus,  gubernator  hospitalis  S.  M.  de  Josaphat , V,  28. 
Achardus,  prior  Templi  Domini,  VI,  31;  VIII,  35. 

Acoi,  cf.  Humbertus. 

Adalasia,  comitissa  Siciliæ,  uxor  Balduini  I regis,  XIII  , 38. 

Adam,  prior  S.  M.  de  Josaphat,  XLVI,  95. 

Adam  (frater),  clericus,  L1II , 109. 

Adam  Coste , XLVI , 96. 

Adam  de  Orio,  XXXII,  79. 

Adelelmus,  archidiaconus  Galileæ,  IX,  35. 

Ader.nio,  oppidulum  Siciliæ  in  provincia  Catanensi , XXXI,  73. 

Ado  de  Cheresio,  V,  28;  VI,  30;  VIII,  34;  XVIII,  46;  maritus  Richoldis  , 
VI,  30  ; pater  Warmundi,  ibid. 

Adrianus  papa  quartus,  XXIX,  71;  XXXI,  72. 

Agnes,  vidua  Radulfi  de  Septem  Molis,  XX,  49. 

Agnes,  uxor  Willelmi  de  Buris,  V,  28. 

Aimericus,  diaconus  cardinalis,  S.  R.  E.  cancellarius,  XX!  . 54. 

Aimericus,  canonicus  Sancti  Sepulcri,  XXVI,  60. 

Alardus,  monachus  S.  M.  de  Josaphat,  XXXII,  79. 

Albanda,  cf.  Albereda. 

Albereda,  uxor  Rogerii  de  Pomaria,  III,  25;  XXXI,  75. 

Albericus,  cardinalis,  episcopus  Ostiensis,  XXI , 53  , XXU . 54. 

Albericus  de  Cremesi,  XVI,  43. 

Albericus  de  Sancto  Bertino,  LIII , 109. 

Albertus,  cardinalis,  episcopus  Albanensis,  XXI  , 53. 

Albertus , patriarcha  Hierosolymitanus , S.  S.  A.  legatus,  XLVI,  95. 
Albertus,  prior  S.  M.  de  Latina  in  Antiochia,  LVIl,  118. 

Aldemeschinus , cf.  Christianus. 

Alemannorum  Hospitalis  magister , cf.  Hermannus  de  Salza.  — magistri  vices 
gerens,  cf.  Haymo.  — precèptor,  cf.  Luto!!.  — minor  preceptor,  cf.  Brumo 


128 


INDEX  GENERALIS. 


— marescalcus  , cf.  Gauterius.  — castellanus  Montisfortis , cf.  Conradus 
Dessoen.  — miles,  cf.  Henricus  de  Pluiose. 

Alemannus,  cf.  Garnerius. 

Alexander  papa  quartus,  XL VIII,  99;  XLIX,  100;  L,  105;  LI,  106;  LU,  108. 
Aliensis  sive  Aloensis , cf . Radulfus. 

Allobrox , cf.  Johannes. 

Alneto,  cf.  Ursus  de  — . 

Am  , cf.  Petrus  de  — . 

Amalricus,  patriarcha  Hierosolymitanus,  XXXII,  79;  XXXIV,  81;  XXXV, 
83. 

Amalricus  , Sidoniensis  episcopus , XXXVII , 84. 

Amalricus,  gubernator  hospitalis  Sancti  Juliani  in  Tiberiade,  XI,  37. 
Amalricus,  rex  Hierosolymitanus,  XXXVI,  83;  XXXVIII,  86. 

Amalricus,  Joppensium  comes,  XXXIV,  81. 

Amalricus,  Neapolitanus  vicecomes , XXXIX,  86;  maritus  Theophaniæ  et 
frater  Raginaudi , ibid. 

Amelius,  clericus,  XX,  49. 

Amelius,  archidiaconus  Hierosolymitanus,  XXIII,  55. 

Amicus,  capellanus  Templi  Domini,  XXIII,  55. 

Amudeo , cf.  Johannes  de  — . 

Anadi , casale  a Rotberto  de  Laitot  abbatiae  Vallis  Josaphat  concessum,  IV, 
27. 

Anastasius  papa  quartus,  XXVIII,  63. 

Anastasius,  presbyter  cardinalis  Sancti  Clementis,  II,  23;  III,  26. 

Andréas,  abbas  Montis  Thabor  , app. 

Andréas  Anjevins , XXXII,  79. 

Andréas  de  Baldement , VI,  32. 

Andréas  de  Monte  Barro,  XXIX,  70. 

Angerius,  episcopus  Catanensis,  XXI,  52. 

Anglona , urbs  eversa  Basilicatæ  provinciae  in  regno  Neapolitano , III , 25  ; 
XXI , 52. 

Anjevins , cf.  Andréas. 

Anna,  casale,  LII,  108. 

Anschitinus , vicecomes  Hierosolymitanus,  XII,  38;  XIV,  41;  XV,  42. 
Anschitinus , platearius  Hierosolymitanus , VII , 33. 

Ansellus,  cf.  Anselmus. 

Ansellus  , precentor  Sancti  Sepulcri,  XVII , 44. 

Anselmus,  presbyter  cardinalis  Sancti  Laurentii  in  Lucina,  XXI,  53. 
Anselmus,  Bethleemitanus  episcopus,  XVII,  44;  XVIII,  47;  XXIII,  56. 
Anselmus , cantor  Sancti  Sepulcri,  XII , 38. 

Anselmus  de  Parentei , VI,  32;  XIV,  41. 

Antiochenus  archidiaconus , cf.  Bartholomeus  Antiocheni  patriarchae  vicarius. 
Antiochenus  canonicus  , cf.  Bartholomeus. 

Antiochenus  patriarcha , cf.  Opizo.  — Patriarchae  vicarius , cf.  Bartholomeus 
archidiaconus. 

Antiochenus  princeps,  cf.  Boamundus,  Reginaldus,  Rogerius,  Tancredus. 
Antiochia  civitas  , cf.  Sanctus  Paulus  de  — . 

Apuliæ  dux  , cf.  Guillelmus. 

Aquila , cf.  Robertus  de  — . 

Arayl,  cf.  Gilbertus. 

Archerius  , cf.  Baro. 


v 


INDEX  GENERALIS. 


129 


Ardo,  VI,  32. 

Arduinus,  filias  Johannis,  monachus  Vallis  Josaphat,  XXIII,  56. 

Argeloth , cf.  Rogerius. 

Aria , cf.  Arnulfus  de  — . 

Aribertus,  presbyter  cardinalis  Sanctæ  Anastasiæ , XXVIII,  66;  XXX,  71, 
XXXI,  78. 

Armonvilla,  cf.  Garinus  de  — . 

Arnaldus , cf.  Ernaldus. 

Arnaldus,  prior  Montis  Syon  , XVII,  44;  XVIII,  47. 

Arnaldus,  sacrista  [Vallis  Josaphat?],  XXXVII,  85. 

Arnaldus,  monachus  Vallis  Josaphat,  XXXII,  79. 

Arnaldus  Gasco  seu  Gascus , XXXIX,  87  ; XL,  88. 

Arnaldus  de  Turre  Rubea,  magister  militiæ  Templi , XLII , 90. 

Arnulfus,  VII,  32;  IX,  36. 

Arnulfus  [de  Rohes] , patriarcha  Hierosolymitanus  ,1,21;  VI , 30  ; XX  , 49  ; 
XLII,  90. 

Arnulfus,  Cusentinus  archiepiscopus,  XXXI,  74. 

Arnulfus  de  Aria,  maritus  Mazelinæ , XX  , 49. 

Arrabi , cf.  Henricus,  Petrus. 

Arsaia,  monasterium  juxta  Antiochiam,  LVII,  118. 

Aschar,  casale  in  territorio  Neapolitano,  VI,  29;  XII,  37;  XVIII,  45;  XX VIII, 
64  et  65  ; XXIX , 68  ; XXXIV,  81  ; XLIX  , 102. 

Asile , cf.  Nicolaus  de  — . 

Assir  , casale  Balduini  Ramathensis  , XII  , 37. 

Assisia , cf.  Jacobus  de  — . 

Astaldus,  presbyter  cardinalis  Sanctæ  Priscæ,  XXX,  72;  XXI,  78. 

Ato  juvenis  de  Maria , XXXIX , 87. 

Aymarus  de  Cesarea , XLVI , 96. 

Aymericus  Chevart,  XLVI,  96. 

VI 


Balduinus  , Cesariensis  archiepiscopus  , cancellarius  patriarchae  Hierosolymi- 
tani, XXIII,  56;  XXIX,  70. 

Balduinus , Sancti  Georgii  canonicus , XX , 49  et  50. 

Balduinus,  monachus  Sancti  Sepulcri,  XVII,  44. 

Balduinus  1,  rex  Hierosolymitanus,  I,  22;  V,  27;  VI,  29;  XVIII,  45  et  46; 
XIX,  48;  XX,  49. 

Balduinus  II,  rex  Hierosolymitanus,  VII,  32;  VIII,  33  ; IX,  35;  X , 36;  XII, 
38;  XV,  42;  XVII,  44;  XVIII,  45. 

Balduinus  III,  rex  Hierosolymitanus,  XXVI,  60;  XXIX  , 67  ; XXX III,  80  ; 
XXXIV,  81. 

Balduinus  IV,  rex  Hierosolymitanus,  XXXVIII,  85. 

Balduinus  V,  rex  Hierosolymitanus,  XLIII,  91. 

Balduinus,  cancellarius,  XX,  49. 

Balduinus  Bubalus,  vicecomes  Neapolitanus,  pater  alterius  Balduini,  XXXIV, 
82  ; XXXVI , 83  et  84. 

Balduinus,  filius  Balduini  Bubali,  XXXIV,  82. 

Balduinus,  Ibelini,  frater  Hugonis,  XXXII,  79. 

Balduinus  de  Insula,  XXIX,  70. 


9 


130 


INDEX  GENERALIS 


Balduinus  de  Ramis,  VI,  31  ; VII,  82;  VIII,  34  et  35;  XXVIII,  64;  XLIX  , 
101. 

Balduinus  de  Sancto  Abraham , VI,  31;  VIII,  35;  XIV,  41;  XV,  42;  XVII, 
44;  XVIII,  47. 

Baleanus,  XXVIII,  64. 

Balianus,  VII,  32. 

Balianus , XIX  , 48. 

Balianus,  miles,  XV,  42. 

Balianus  de  Bytiri,  XXVIII,  64;  XLIX,  101. 

Balianus  de  Joppe,  camerarius  regis,  XLIII,  92. 

Balianus,  Neapolis  dominus,  XLIII,  91, 

Barda,  armenus , XIV,  41. 

Baresanus,  frater  Hugonis  Ibelini , XXXII , 79. 

Barisanus  , constabularius  Balduini  II  regis,  XXIX,  70. 

Barisanus  seu  Barianus,  constabularius  Joppensis , VI,  29;  VIII,  33;  XVIII, 
47. 

Baro  Archerius , XV,  42. 

Bartholomeus , archidiaconus  Antiochenus,  patriarchae  Antiocheni  vicarius, 
LVII , 117. 

Bartholomeus,  canonicus  Antiochenus  , LIV,  112. 

Basilius  clericus,  IX,  35. 

Bathezim , cf.  Beithbezim . 

Baudement,  cf.  Andréas  de  Baldement. 

Beffella,  cf.  Bethfella. 

Beithbezim  seu  Bathezim  ( Bethbesan , Guill.  Tyr.  1.  XI,  cap.  12),  casale  Bal- 
duini Ramatensis , XII,  XXVIII,  64;  XLIX,  101. 

Belcha  ( hodie  EI  Belka)  territorium  ultra  flumen  Jordanem  , XVIII , 46. 
Bellimontis  abbas,  quondam  Beritensis  episcopus  , LI , 107. 

Benedictus,  Torpeiensis  (?)  episcopus,  XXVI,  60. 

Benevenutus  (frater)  de  Ordine  Pred.  capellanus  legati , LIV,  112. 

Beritensis  episcopus  , cf.  Bellimontis  abbas. 

Bernardi , cf.  Petrus. 

Bernardus,  presbyter  cardinalis  Sancti  Clementis,  XXVII,  63. 

Bernardus,  episcopus  Nazarenus,  VI,  31  ; VII,  32;  VIII,  35;  X,  38;  XI,  37; 

XIX,  48;  XXII,  54;  XXIV,  56. 

Bernardus,  episcopus  Sidoniensis  , XXVI,  60. 

Bernardus,  abbas  Sancti  Pauli  de  Antiochia,  XLIV,  92. 

Bernardus,  cantor,  XXXVII  , 85. 

Bernardus,  monachus  S.  M.  de  Josaphat , XXIII,  56. 

Bernardus  de  Caco  , XX , 50. 

Bernardus  de  Cana  , canonicus  Nazarenus , XXXV,  83. 

Bernardus  Pelliparius  , XXXIX , 87. 

Bernardus  Vaccarius  seu  Vacherius,  XIV  , 41  ; XXVI  , 61. 

Berticius,  canonicus  Nazarenus,  LV,  115. 

Bertramus,  XXXV,  83. 

Bessura,  cf.  Bethsura. 

Bethalla , casale  in  confinio  Cesareæ,  VI , 30;  VIII,  34;  XVIII,  46;  XXVIII, 
64  et  65  ; XXIX  , 65  ; XLIX  , 101  et  102. 

Bethamar  seu  Bethomar  ( Beit  Ummar;  quære  sub  long.  35°  7'  20",  lat.  31°  35' 
in  Van  de  Velde  Palestinæ  chorographia),  casale  in  territorio  Hierosolym  \ 
tano  , XVIII , 46  ; XXIX , 69  ; XLI  , 88. 


INDEX  GENERALIS. 


131 


Bethencort,  cf.  Nicolaus  de  — . 

Betheri  seu  Bytiri  casale  in  territorio  Neapolitano,  XVIII,  46;  XXVIII,  64  et 
65;  XXIX,  69;  XLIX,  101  et  102. 

Betheri,  cf.  Balianus  de  Bytiri. 

Bethfella,  casale  in  montanis,  in  territorio  Tyri , XVIII,  46;  XXVI,  60; 

XXVIII,  65;  XXIX,  69;  XLIX,  101  et  102. 

Bethleemitani  episcopi , cf.  Anselmus , Radulfus  cancellarius  regis , Rainerius, 
Thomas. 

Bethsan,  casale  in  territorio  Hierosolymitano,  XII,  37;  XVIII,  45;  XXVIII, 
64  et  65;  XXIX,  68;  XLIX,  101. 

Bethsura , casale  ultra  flumen  Jordanem,  in  territorio  Belcha , a Pisello  vice- 
comite  concessum,  XVIil,  46;  XXVIII,  65;  XXIX,  68;  XLIX,  102. 
Bethsura  et  La,  casalia  ultra  flumen  Jordanem,  in  territorio  Belcha  a Romano 
de  Podio  et  uxore  sua  Richildi  concessa,  XVIII,  47;  XXVIII,  65; 
XXIX,  70;  XLIX,  102. 

Blois,  cf.  Gaufridus  de  — . 

Boamundus,  filius  Boamundi  I principis  Antiocheni,  III,  25. 

Boamundus  III,  princeps  Antiochenus,  XLIV,  94. 

Boamundus  de  Neapoli,  XXXIX,  87. 

Bonabulus,  IV,  27. 

Bonannus  advocatus , LV,  115. 

Boso,  diaconus  cardinalis,  II,  23;  III,  26. 

Boso,  S.  Romanae  Ecclesiae  scriptor,  XXVII,  63. 

Brena , cf.  Henricus  de  — . 

Bria,  cf.  Drogo  de  — . 

Brugo , XVI , 43. 

Brumo,  minor  preceptor  Hospitalis  Alemannorum,  XLVII,  99. 

Bubalus,  cf.  Balduinus,  Henricus. 

Burdini , cf.  Petrus. 

Burellus , cf.  Hugo. 

Burio,  casale,  IV,  27. 

Buris,  cf.  Guillelmus  de  — . * 

Bytiri , cf.  Betheri. 


€ 


Caco,  cf.  Bernardus  de  — . 

Cafran,  cf.  Gaufridus  de  — . 

Cala,  casale,  XXXII,  79. 

Calvus,  cf.  Petrus. 

Camerarii  regis,  cf.  Balianus  de  Joppe  , Girardus,  Johannes. 

Campo,  cf.  Guillelmus  de  — . 

Cana,  cf.  Bernardus,  Giraudus  de  — . 

Cancellarii  regis,  cf.  Paganus  , Petrus  Lyddensis  archidiaconus , Radulfus 
episcopus  Bethleemitanus , Radulfus  Sidoniensis  episcopus.  — vices  gerens  , 
cf.  Stephanus. 

Capharabra,  casale  in  territorio  Sidonis,  VI,  30;  VIII,  34;  XVIII,  46;  XXVIII, 
65;  XXIX,  68;  XLIX,  102. 

Caphyria  ( Keftrah  ; quære  sub  long.  35°  5'  45"  et  lat.  31°  50'  40'  ' in  Van  de 
Velde  chorographia),  casale  in  territorio  Ramatensi,  VI,  30;  VIII,  34; 
XVIII,  46;  XXVIII,  64;  XXIX,  68;  XLIX,  101. 


132 


INDEX  GENERALIS. 


Capreolus,  cf.  W. 

Cardinales,  cf.  Aimericus,  Albericus , Albertus,  Anastasius , Anselmus,  Ari- 
bertus,  Astaldus,  Bernardus,  Boso , Cencius  seu  Cynthius,  Cono,  Conradus, 
Gerardus , Goizo  , Gregorius,  Grisogonus,  Guido  , Guillelmus,  Henricus  , 
Hubaldus,  Hugo  , Imarus , Ivo,  Johannes,  Jordanus,  Julius,  Landulfus , 
Littifredus,  Manfredus,  Martinus,  Nicolaus,  Octavianus,  Oddo,  Otto,  Otto- 
bonus,  Petrus,  Ricardus  , Risus,  Robertus,  Rolandus , Romoaldus,  Sennes, 
Stephanus,  Theodewinus,  Thomas,  Vassallus,  Villanus. 

Carnotensis , cf.  Rogerius. 

Casra,  cf.  Cassera. 

Casracos,  casale  [in  territorio  Neapçlitano]  haud  longe  ab  Aschar  situm,  XXIII, 
80;  XXXIV,  81;  XXXVI,  83. 

Casresil,  planicies,  XXXIX  , 86. 

Casrielme,  casale  in  territorio  Tiberiadensi,  VI,  30;  VII,  32;  VIII,  34  ; XVIII, 
47;  XXVIII,  65;  XXIX,  69;  XLIX,  101  et  102. 

Cassel,  cf.  Eustachius  de  — . 

Cassera,  Casra  seu  Cassara  ( Kesra\  quære  sub  long*  35°  17'  25"  et  lat.  32° 
57'  40"  in  Van  de  Velde  Palestinæ  chorographia)  , casale  in  montanis  , in 
territorio  Acconensi,  XII,  37;  XVIII,  45;  XXVIII,  64  et  65;  XXIX,  68; 
XLIX,  101  et  102. 

Castrum  novum  Tyri,  XLVI , 96. 

Catanensis  episcopus,  cf.  Angerius,  Mauritius. 

Catena  qua  ingressus  in  Acconensem  portum  prohibebatur,  XLVII  , 97. 

Cava,  cf.  Guido  de  — . 

Cavea,  casale  quondam  Gumfredi  de  Turri,  XXVIII,  64;  XLIX,  101. 

Cavea  (aqua  de),  XXXVI,  83. 

Cavis,  cf.  Gumfredus  de  — . 

Cayphæ  dominus,  cf.  Rohardus. 

Cayphas , castrum  , VI,  30  ; VIII,  34  ; XXVIII , 65  ; XLIX  , 102. 

Cayphas,  cf.  Manasses  de  — . 

Cencius  diaconus  cardinalis,  XXVII  , 63. 

Cephrie , casale  deser\um  datum  a Rogerio  , Ramatensi  episcopo , consentiente 
Sancti  Georgii  capitulo , XX  , 49. 

Cerisi , cf.  Cheresio. 

Cesarea  , cf.  Aymarus , Robertus , Thomas  de. 

Cesarienses  archiepiscopi , cf.  Balduinus  , Ebremarus,  Ervesius  , Gaudentius, 
Petrus.  — archidiaconi , cf.  Odo,  Thomas  — . 

Chanay,  cf.  Johannes  de  — . 

Chaorzos,  cf.  Otho  de  — . 

Cheresio,  cf.  Ado,  Richoldis , Warmundus. 

Chevart,  cf.  Aymericus. 

Chorat  seu  Lichorat,  casale  in  montanis  Toroni,  VI,  30;  VIII,  34;  XVIII,  46, 
XXVIII,  65;  XXIX,  69;  XLIX,  102. 

Christianus  Aldemeschinus,  XXIII,  56. 

Chrysogonus,  presbyter  cardinalis  Sanctæ  Praxed is , XXI,  53. 

Chrysogonus  , notarius  sacri  palatii , II , 23. 

Clarernbaldus , vicecomes  Acconensis , XXIX , 70. 

Claromonte,  cf.  Hugo. 

Clemens  papa  quartus  , LVIII,  119. 

Clin,  vallis  in  territorio  Hébron,  XXIX,  69. 

Clusura,  casale  prope  Philinum  , XXXI,  75. 


INDEX  GENERALIS. 


133 


Cocus,  cf.  Robertus. 

Codman  , cf.  Gothman. 

Colardus,  procurator  episcopi  Acconensis,  LV,  115. 

Cono,  cardinalis,  Prenestinus  episcopus,  II,  23;  III,  26. 

Conradus,  cardinalis,  Sabinensis  episcopus,  XXI,  53;  XXII,  54;  XXV,  59. 
Conradus  Dessoen,  miles  Hospitalis  Alemannorum,  castellanus  Montisfortis , 
XLVII , 98. 

Constabularius  Joppensis , cf.  Barianus. 

Constabularius  regis,  cf.  Barisanus,  Manasses,  Symon. 

Constancia , regis  Francorum  filia  , uxor  Boamundi  I , principis  Antiocheni , 
III , 25  ; XXXI , 76. 

Constantini , cf.  Thomas. 

Constantinopolitanus  patriarcha,  cf.  Thomas  Marrocenus. 

Constantinus,  clericus,  XX,  50. 

Constantinus  , Ramatensis  episcopus , XXXV,  83. 

Coradinus  , Damascenus  soldanus  , app. 

Corath , cf.  Chorat. 

Corbulio  , cf.  Herbertus  de  — . 

Coste , cf.  Adam. 

Crehel , cf.  Petrus  de  — . 

Cremesi  seu  Crimisio,  cf.  Albericus,  Petrus  de  — . 

Creseca , cf.  Petrus  de  — . 

Crispini , cf.  Robertus. 

Cusentinus  episcopus , cf.  Arnolfus. 

Cynthius , presbyter  cardinalis  Sancti  Laurentii  in  Lucina , XXVIII , 67. 

D 


D.  abbas  Montis  Oliveti,  app. 

Dalfin,  Dalphym  seu  Daltim,  casale  Gumfredi  de  Cavis,  I,  21  ; XII,  37;  XLII, 
90. 

Dapifer  regis  , cf.  Ranulfus. 

Darchiboam  seu  Dargeboam , casale  in  territorio  Hierosolymitano  de  feodo 
Hugonis  Joppensis  comitis,  XV,  42;  XVII,  44;  XVIII,  47;  XXVIII,  64  et 
65  ; XLIX , 101  et  102. 

Delbos , cf.  Galterius. 

Dessoen , cf.  Conradus. 

Diaboli  flumen , cf.  Flumen  Diaboli. 

Domnapetra,  cf.  Guido  de  — . * 

Drogo  de  Bria,  V,  28. 

Drogo  de  Melloto  seu  de  Maloe , XIV,  41. 

Dumo , cf.  Tristagnus  de  — . 

Durandus  seu  Durantus,  monachus  S.  M.  Vallis  Josaphat,  LIV,  112;  LVII,  118. 
Durannus , thesaurarius  , XL , 88. 

Durnay , cf.  Erardus  de  — . 


E 

Ebrardus , magister  Templi , XXIX  , 70. 

Ebremarus,  Cesariensis  archiepiscopus , VI,  31  ; XII , 38. 


134 


INDEX  GENERALIS. 


Edessensis  comes,  cf.  Joscelinus , regis  senescalcus. 

Edricus  seu  Ydricus,  dapifer,  X,  36;  XI,  37. 

Eleazar  miles,  III,  24. 

Eleazar  de  Mallevrer,  XIII,  38  et  40;  XXI,  52. 

Elisabeth  , filia  Guidonis  de  Lusignan,  uxor  Humfridi  III  de  Torone,  XLI,  89. 
Elisabeth,  uxor  Guidonis  de  Miliaco,  VI,  29;  VIII,  33. 

Emma , filia  Rogerii  comitis  Siciliæ  et  Calabriæ , III , 25. 

Engelbertus  Monachus,  X,  36. 

Erardus  de  Durnay,  XLVI,  96. 

Ermenjart , soror  Hugonis  Ibelini , XXXII  , 79. 

Ernaldus , cf.  Arnaldus. 

Ernaldus , pincerna  , XX , 49. 

Ernesius , cancellarius  Hierosolymitani  patriarchæ , XXVI,  60. 

Ernulsius  , canonicus  Nazareth , XXXV,  83. 

Ervesius  , Cesariensis  archiepiscopus , XXXV,  83. 

Escar  , cf.  Guido  , Johannes  de  — . 

Eugenius  papa  tertius  , XXV,  58  ; XXVII , 61  et  62. 

Eustachius  de  Cassel,  VI,  32. 

Eustachius  Granerius,  VI,  29  et  31  ; VIII,  34  et  35;  XII,  38;  XVIII,  46. 

F 


F.  abbas  de  Latina,  app. 

Facundus , prior  de  Latina , XIX  , 49. 

Ferri  flumen  seu  Orontes,  LVII,  118. 

Ferricus,  consanguineus  Rainaldi , Antiocheni  principis,  XLI,  89. 

Fimius  (magister),  III,  25. 

Florentius,  episcopus,  Acconensis,  LV,  115. 

Flori , cf.  Gilbertus,  Johannes  de  — . 

Flumen  Diaboli,  flumen  super  quod  casale  Soesme  situm  erat,  VI,  29;  VIII,  33. 
Fontanellis  seu  Fontenei,  cf.  Radulfus  de  — . 

Fraisnel,  cf.  Robertus. 

Framerici  terra,  in  territorio  Joppensi,  XVIII,  47;  XXVIII,  65  ; XXIX,  70; 

XLIX,  102. 

Francigena,  cf.  Guido. 

Franco  loco,  cf.  Robertus  de  — . 

Fredericus,  Acconensis  episcopus,  XXXV,  83. 

Fredericus,  constabularius,  X,  36;  XI,  37. 

Êretellus,  cf.  Rorgo. 

Fulco,  rex  Hierosolymitanus,  XX,  50. 

Fulcherius,  XII,  38. 

Fulcherius,  patriarcha  Hierosolymitanus  electus,  XXVI,  60. 

Funda,  cf.  Gislebertus  de  — . 

Fuscoaldo,  cf.  Humfredus  de  — . 


G 


G.  prior  Sancti  Gabrielis,  IX,  35. 

Gahit  Meahel,  homo  in  Sicilia,  XXXI,  74. 

Galat  (hodie  Galati  Mamertino ),  in  Sicilia,  provincia  Pac tensi,  XIII,  38  et  39. 


INDEX  GENERALIS.  135 

Galgala  seu  Tymini , casale  territorii  Cayphæ  situm  in  latere  montis  Carmeli, 
VI,  30  ; XXVIII,  64;  XLIX,  101. 

Galileæ  archidiaconus,  cf.  Adelelmus.  — Cancellarius,  cf.  Rorgo  Fretellus , 
Serio.  — marescalcus,  cf.  Geraldus,  Guillelmus.  — Principes,  Galterius  cas- 
tellanus Sancti  Audomari,  Guillelmus  de  Buris,  Jocelinus. 

Galterius  (frater),  Ord.  Pred,  capellanus  legati,  LI,  107;  LII,  108;  LIV,  112. 
Galterius,  subdiaconus,  XVII,  44. 

Galterius,  monachus  S.  M.  de  Josaphat,  XXIII,  56. 

Galterius,  marescalcus  Hospitalis  Alemannorum,  XLVII,  98. 

Galterius  Delbos,  XVI,  43. 

Galterius  Granerius,  XV,  42. 

Galterius  de  Guella,  XXXIII,  81. 

Galterius  Mahumet,  V,  28;  VI,  32;  XVIII,  46;  XXIX,  69. 

Galterius  Malpini,  XXXVIII,  86;  XLIII,  92. 

Galterius  Provincialis,  monachus  S.  M.  de  Josaphat,  XXXII,  79. 

Galterius , Sancti  Audomari  castellanus , princeps  Galileæ , XXXIII , 80  ; 
XXXVI,  84. 

Galterius  de  Sepulcro,  monachus  Josaphat,  XXXII,  79. 

Garinus  de  Armonvilla,  XXXII,  79. 

Garmundus,  cf.  Warmundus. 

Garnerius  Alemannus,  XLVI,  96. 

Gasco  seu  Gascus,  cf.  Arnaldus. 

Gaudentius,  Cesariensis  archiepiscopus,  XVII,  44;  XVIII,  47. 

Gaufridus,  Traynensis  et  Messanensis  episcopus. 

Gaufridus,  abbas  Templi  Domini,  XXIII,  55. 

Gaufridus,  thesaurarius  Sancti  Sepulcri,  XXVI,  60. 

Gaufridus  de  Blois,  Joppensis  decanus,  XXXVIII,  86. 

Gaufridus  Bullionensis  dux,  II,  22  ; XVIII,  45. 

Gaufridus  de  Cafran,  XLVI,  96. 

Gaufridus  de  Parentei,  XIV,  41  ; XVII,  44;  XVIII,  47. 

Gaufridus,  filius  Radulfi  de  Septem  Molis,  XX,  49. 

Gaufridus  de  Turs  seu  Turonensis,  XXXVI,  84  ; XLIII,  92. 

Gelduinus , abbas  S.  M.  Vallis  Josaphat,  consanguineus  regis  Balduini  II, 
VIII,  33  ; XII,  37;  XVII,  43;  XVIII,  45;  XLII,  90. 

Gemail,  casale  Balduini  Ramatensis,  XII,  37;  XXVIII,  64;  XLIX,  101. 
Georgius,  pater  Mariæ  uxoris  Radulfi  militis,  XXXII,  79. 

Geraldus,  cf.  Gerardus. 

Gerardus , presbyter  cardinalis  ac  bibliothecarius  sanctæ  Romanæ  Ecclesiæ , 
XXII,  55. 

Gerardus,  presbyter  cardinalis  Sancti  Stephani  in  Cælio  monte,  XXVII,  63, 
XXX,  72;  XXXI,  78. 

Gerardus,  diaconus  cardinalis  Sanctæ  Mariæ  in  Dominica,  XXI,  53. 

Gerardus,  diaconus  cardinalis  Sanctæ  Mariæ  in  Via  Lata,  XXX,  72;  XXXI,  78. 
Gerardus,  patriarcha  Hierosolymitanus,  S.  S.  A.  legatus,  XLVII,  98. 
Gerardus,  Laodicensis  episcopus,  XXXIV,  81. 

Gerardus , Tiberiadensis  episcopus,  XL,  87  et  88. 

Gerardus,  prior  Sancti  Sepulcri,  VIII,  35;  XII,  38. 

Gerardus,  camerarius  regis,  VI,  32. 

Gerardus,  marescalcus  Galileæ,  X,  36  ; XI,  37. 

Gerardus  de  Helbecorth,  XV,  42. 
erardus  Passerellus,  XXVI,  61  ; XXXIV,  82. 


136 


INDEX  GENERALIS. 


Gerardus  de  Ridefort,  Militiæ  Templi  senesealcus,  XLII,  90. 

Gervasius  de  Maletta,  XIII,  40. 

Gibelinus,  patriarcha  Hierosolymitanus,  XIX,  48. 

Gibellum  (hodie  Djebleh ),  IV,  27. 

Gibesward,  cf.  Guillelmus  de  — . 

Giffarz,  cf.  Robertus. 

Gilbertus,  canonicus,  XII,  38. 

Gilbertus,  canonicus  Sancti  Georgii,  XX,  50. 

Gilbertus,  monachus  Sancti  Sepulcri,  XVIT,  44. 

Gilbertus,  laïcus,  XX,  50. 

Gilbertus  Alvernus,  frater  Ord.  Pred.,  LVII,  118. 

Gilbertus  Arayl,  magnus  preceptor  Templi,  XLII,  90. 

Gilbertus  de  Flori,  Acconensis  vicecomes,  XLIII,  92. 

Gilbertus  de  Funda,  XXXIV,  82;  XXXIX,  87. 

Gilbertus  Nucius,  XXXVI,  84. 

Ginoctus,  LIII,  109. 

Giraudus,  XXXV,  83. 

Giraudus,  marescalcus,  XVI,  43. 

Giraudus  de  Cana,  XXXV,  83. 

Girbertus,  cf.  Gilbertus. 

Girvis,  cf.  Radulfus  de. 

Gislebertus,  cf.  Gilbertus. 

Gocelinus,  cf.  Jocelinus. 

Goizo,  presbyter  cardinalis  Sanctæ  Ceciliæ,  XXI,  53. 

Golafres,  cf.  Johannes. 

Gorrando,  cf.  Hugo  de  — . 

Gordum  (hodie  EI  Ghor ),  vallis  Jordanis  territorium,  V,  28;  XXIX,  69. 
Gormundus,  cf.  Warmundus. 

Gosbertus,  monachus  Sancti  Sepulcri,  XVII.  44. 

Gothman,  cf.  Johannes. 

Granerius,  cf.  Eustachius,  Galterius. 

Gregorius,  cardinalis  episcopus  Sabinensis,  XXX,  71  ; XXXI,  77. 

Gregorius,  cardinalis  episcopus  Terracinensis,  II,  23;  III,  26. 

Gregorius,  presbyter  cardinalis  tituli  Calixti,  XXI,  53  ; XXV,  59;  XXVII,  62; 
XXVIII,  66. 

Gregorius,  presbyter  cardinalis  Sancti  Chrysogoni,  II,  23;  III,  62. 

Gregorius,  diaconus  cardinalis  Sancti  Angeli,  XXVII,  63;  XXVIII,  67. 
Gregorius,  diaconus  cardinalis  Sanctorum  Sergii  et  Bacchi,  XXI,  53;  XXII , 
54;  XXV,  59. 

Grisogonus,  cf.  Chrysogonus. 

Gualo,  XIV,  4L 
Guarnerius,  comes,  XVIII,  45. 

Guarnerius,  homo  ligius  domini  Scandalionis,  LV,  115. 

Guermondus,  cf.  Warmundus. 

Guella  , cf.  Galterius  de  — . 

Guibertus,  lampadum  accensor,  IX,  35. 

Guibertus,  celerarius,  XXXVII,  85. 

Guido,  presbyter  cardinalis,  XXI,  53. 

Guido,  presbyter  cardinalis  S.  Chrysogoni,  XXVIII,  66;  XXX,  71  ; XXXI,  77 . 
Guido,  presbyter  cardinalis  Pastoris,  XXVII,  62;  XXX,  72;  XXXI,  78. 

Guido,  diaconus  cardinalis,  XXII,  55. 


INDEX  GENERALIS.  137 

Guido,  diaconus  cardinalis  Sanctae  Mariæ  in  Porticu,  XXVII,  63;  XXVIII,  67; 
XXX,  72;  XXXI,  78. 

Guido,  diaconus  cardinalis  SS.  Cosmæ  et  Damiani,  XXV,  59. 

Guido,  abbas  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XX,  50;  XXII,  54;  XXIII,  55;  XXVI, 
60;  XXVII,  61  ; XXVIII,  63  et  64;  XXIX,  68;  XXX,  71;  XXXI,  72. 

Guido,  diaconus,  XVII,  44. 

Guido,  monachus,  XL,  88. 

Guido,  scriba  , XXXIV,  82. 

Guido  de  Cava,  XVI,  43. 

Guido  de  Escar,  XXXIX,  87. 

Guido  de  Domnapetra,  XV,  42. 

Guido  Francigena,  filius  Guidonis  de  Miliaco,  XLI,  88. 

Guido  de  Milliaco , V,  28;  VI,  29;  VIII,  33  et  35  ; XVIII,  46;  XIX,  48; 

XXVIII,  64,  XXIX,  69;  XLI,  88.;  maritus  Elisabeth. 

Guido  Nucius,  XXXVI,  84. 

Guido  de  Puteolo,  XV,  42. 

Guido  Raicius  de  Neapoli,  XLIII,  91. 

Guillelmus,  S.  R.  Ecclesiæ  cardinalis  vicecancellarius , XLIX,  105. 

Guillelmus,  diaconus  cardinalis  S.  Eustachii,  XLIX,  48. 

Guillelmus,  patriarcha  Hierosolymitanus,  XIX,  48;  XX,  49;  XXIII,  55, 
XXIV,  57. 

Guillelmus,  archiepiscopus  Nazarenus,  XVI,  43;  XXIV,  56. 

Guillelmus,  archiepiscopus  Tyrensis,  XVII,  44;  XVIII,  47. 

Guillelmus,  episcopus  Messanensis,  XIII,  40. 

Guillelmus,  abbas  S.  M.  Vallis  Josaphat,  LIV,  111. 

Guillelmus,  prior  S.  Sepulcri,  XVII,  43  ; XVIII,  47. 

Guillelmus,  subcentor  S.  Sepulcri,  XII,  38. 

Guillelmus,  subprior,  XXXVII,  85. 

Guillelmus,  cellerarius  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XXXII,  79. 

Guillelmus,  dapifer  Templi,  XVII,  44. 

Guillelmus,  dux  Apuliæ,  III,  25. 

Guillelmus,  marescalcus  regis,  XXXIII,  80. 

Guillelmus,  marescalcus  Tiberiadis,  XXXIII,  80. 

Guillelmus,  nepos  Guillelmi  de  Buris,  XIV,  40;  XVI,  43;  XXXV,  83. 
Guillelmus,  laïcus,  nepos  Guillelmi  patriarchae  Hierosolymitani,  XX,  50. 
Guillelmus  de  Buris,  V,  27  ; VI,  29;  VII,  32;  VIII,  35;  IX,  35;  X,  36;  XI,  37; 

XIV,  40;  XVI,  42;  XVIII,  47  ; XIX,  48;  XXIX,  57;  XXIX,  69;  XXXV,  83. 
Guillelmus  de  Campo,  notarius,  LI,  107;  LII,  109. 

Guillelmus  de  Gibesward,  XXXV,  83. 

Guillelmus  Lovelle,  clericus,  XXXVIII,  85. 

Guillelmus  Mansellus,  LVII,  118. 

Guillelmus  de  Melfia,  LVII,  118, 

Guillelmus  Petri,  notarius,  LVII,  118. 

Guillelmus  de  Porta,  LIII,  109. 

Guillelmus  de  Sancto  Amando,  XXXII,  79. 

Guillelmus  de  Sicilia,  monachus,  XXXIX,  87. 

Guillelmus  de  Tieta,  XXXIX,  87. 

Guillelmus  Thuroldi,  canonicus  S.  Georgii,  XX,  50. 

Guillelmus  de  Vendôme,  XLI,  89. 

Guillibertus,  cf.  Gilbertus. 

Guismundus  de  Siccavilla,  XIII,  40. 


138 


INDEX  GENERALIS. 


Gumbaldi,  cf.  Petrus. 

Gumfredi  de  Cavis  decima,  I,  21. 

Gumfredus  de  Turri,  XXVIII,  64;  XLIX,  101. 
Gunterius,  prior  Montis  Syon,  XXXV,  83. 
Guyraldus  subdiaconus,  XVII,  44. 


Hago,  consanguineus  Reginaldi  principis  Antiocheni,  XLI,  89. 

Haymo,  vices  gerens  fratris  Hermanni  magistri  Hospitalis  Alemannorum, 
XLVII,  97. 

Helbecorth.  cf.  Gerardus  de  — . 

Helgotus,  XX,  50. 

Helias,  nepos  Willelmi  de  Buris,  XIV,  40  et  41. 

Helias  Poeras,  XIII,  39  et  40. 

Heluisa,  mater  Hugonis  Ibelini,  XXXII,  79. 

Hemma,  comitissa,  filia  Rogerii  magni  comitis  Siciliæ,  uxor  Radulfi,  XXXI,  76. 
Henricus,  presbyter  cardinalis  tituli  SS.  Nerei  et  Achillei , XXX  , 72;  XXXI, 
78. 

Henricus,  Nazarenus  episcopus,  LV,  1 12. 

Henricus,  Neocastrensis  episcopus,  II,  23. 

Henricus,  prior  Montis  Oliveti,  XVII,  44;  XXIII,  55. 

Henricus,  castellanus  Joppe,  XXXVIII,  86. 

Henricus,  marchio , XXI , 52. 

Henricus,  Siciliæ  comes,  XXXI,  73  et  74. 

Henricus,  Trecensium  comes,  XLIV,  94. 

Henricus  Arrabi,  XXXII,  79. 

Henricus  de  Brena,  VII,  33. 

Henricus  Bubalus,  filius  Guidonis  de  Miliaco,  XLI,  88. 

Henricus  Magnus,  XXXII,  79. 

Henricus  de  Pluiose  , miles  Hospitalis  Alemannorum,  XLVII,  99. 

Heraclius,  patriarcha  Hierosolymitanus,  XLII,  90. 

Herbertus,  episcopus  Tiberiadensis,  XXXV,  83. 

Herbertus  de  Corbulio,  X,  36;  XI,  37. 

Herbertus  de  Insula,  XIV,  41. 

Herberti  de  Pazi  casale,  XXVI,  60. 

Hermannus  de  Salza,  magister  Hospitalis  Alemannorum,  XLVII,  97. 
Hierosolyma  civitas,  cf.  Judearia. 

Hierosolymitani  archidiaconi,  cf.  Amelius.  — Castellani,  cf.  Rohardus.  — Pa- 
triarchae, cf.  Albertus,  Amalricus,  Arnulfus  de  Rohes,  Fulcherius,  Gerardus, 
Gibelinus,  Guillelmus,  Heraclius,  Nicolaus,  Stephanus,  Warmundus.  — 
Reges,  cf.  Amalricus,  Balduinus,  Fulco,  Johannes.  — Reginæ,  cf.  Adalasia, 
Milesendis.  — Regni  procurator , cf.  Ramundus  III , Tripolitanus  comes.  — 
Vicecomites,  cf.  Anschetinus,  Paganus  de  Uch. 

Holmundus,  XXXII,  79. 

Hospitale  S.  Johannis  Hierosolymitani , cf.  S.  Johannis  Hospitalis  Alberga  in 
Accon, 

Hubaldus,  presbyter  cardinalis  S.  Crucis  in  Jérusalem,  XXVIII , 66;  XXX, 
72  ; XXXI,  77. 

Hubaldus,  presbyter  cardinalis  S.  Praxedis,  XXVII,  62;  XXX,  71  ; XXXI,  77. 


INDEX  GENERALIS. 


139 


Hubaldus,  diaconus  cardinalis  S.  Mariæ  in  Via  Lata,  XXI,  53. 

Hubertus  de  Paceo  sive  de  Patci,  XII,  37;  XXIX,  69  ; XLIX,  102. 

Hubertus  Taporum,  LIII,  109. 

Hugo,  cardinalis,  Ostiensis  episcopus,  XXVIII,  66. 

Hugo  (frater),  presbyter  cardinalis  S.  Sabinæ,  XLIX,  104. 

Hugo,  Nazarenus  episcopus,  app. 

Hugo,  abbas  8.  M.  Vallis  Josaphat , 1 , 21  ; II , 22;  III , 24;  V,  28  ; VI,  29  ; 
XIX,  47;  XLII,  90. 

Hugo,  prepositus  Sancti  Sepulcri,  XVII,  44. 

Hugo,  canonicus  Sancti  Georgii,  XX,  50. 

Hugo,  clericus. 

Hugo,  filius  Ivonis,  XIV,  41. 

Hugo  Burellus,  XIV,  41. 

Hugo  de  Claromonte,  III,  25  , XXI,  51  ; XXXI,  75. 

Hugo  de  Gorrando,  XXXIX,  87. 

Hugo  de  Ibelino,  XXIX,  70  ; XXXII,  79  ; frater  Stephaniæ. 

Hugo  II  Joppensis  dominus,  filius  Hugonis  de  Puteolo , VIII,  35  ; XV,  42; 
XVIII,  47. 

Hugo  de  Peans,  XII,  38. 

Hugo,  frater  Gaufridi  de  Septem  Molis,  XX,  49. 

Hugo,  Trecensium  comes,  XVII,  44. 

Hugolinus  Romanus,  LI,  106;  LII,  108;  LIV,  110;  LV,  113. 

Humbertus  Acoi,  XLII,  90. 

Humfredus  de  Fuscoaldo,  XXI,  51  ; XXXI,  74. 

Humfridus  I de  Torone,  V,  28. 

Humfridus  II  de  Torone,  constabularius  regis,  XXXIII,  80;  XXXVI,  84,  pa- 
ter Humfridi. 

Humfridus  III  de  Torone,  filius  Humfridi  II  et  Stephaniæ,  XXXVI,  84;  ma- 
ritus Elisabeth  filiae  Guidonis  de  Lusignan,  regis  Hierosolymitani,  XLI,  89. 


I 


Ibelino,  cf.  Balianus,  Ermenjart,  Hugo,  Johannes,  Jordanus  de  — . 
Imarus,  cardinalis  episcopus  Tusculanensis,  XXVII,  62  ; XXVIII,  66. 
Innocentius  papa  secundus,  XX,  50  ; XXI , 50;  XXII,  54. 

Insula,  cf.  Balduinus,  Herbertus  de  — . 

Iterii,  cf.  Radulfus. 

Iterius,  burgensis  Hierosolymitanus  pater  Roberti,  XXIII,  56. 

Ivo,  presbyter  cardinalis  S.  Laurentii  in  Damaso,  XXI,  53. 


J 


J.,  Montis  Sion  abbas,  app. 

J.,  officialis  legati,  LV,  113. 

Jacob,  clericus,  XX,  20. 

Jacobus,  prior  ecclesiæ  S.  M.  de  Josaphat  in  Accon,  LIII , 110. 
Jacobus  abbas  S.  M.  de  Josaphat,  LVII . 117. 

Jacobus  de  Assisia,  LV,  113  et  114. 


140 


INDEX  GENERALIS. 


Jacobus  de  Sancto  Quintino,  clericus  domini  Papæ,  LV,  115. 

Jamarvara,  casale  territorii  Hébron,  situm  in  valle  de  Clin  (Kh.  Jamruhrah. 
quære  sub  long.  34°  58'  30",  et  lat.  31°  35'  30",  in  Van  de  Velde  Palestinæ 
chorographia),  XVIII,  46;  XXVIII,  65  ; XXIX,  69  ; XLIX,  102. 

Januenses,  LI,  107. 

Jerraz,  casale  territorii  Gordi  a Guillelmo  de  Buris  concessum,  V,  28  ; XVIII, 
46;  XXVIII,  65;  XXIX,  69  ; XLIX,  102. 

Jocelinus,  XXIX,  70. 

Jocelinus  III,  comes  Edessensis,  senescalcus  regis,  XLIII,  92. 

Jocelinus,  princeps  Tiberiadis,  V,  28;  VI,  29  et  30;  VII,  32;  VIII,  34  ; XVIII, 
47;  XIX,  48. 

Johannes,  XXIII,  56. 

Johannes  , presbyter  cardinalis  SS.  Johannis  et  Pauli  tituli  Pamachii , 
XVIII,  67. 

Johannes,  presbyter  cardinalis  S.  Laurentii  in  Damaso,  XXVII,  63. 

Johannes,  presbyter  cardinalis  S.  Laurentii  in  Lucina,  XLIX,  102. 

Johannes,  presbyter  cardinalis  SS.  Silvestri  et  Martini,  XXVIII,  67;  XXX,  72; 
XXXI,  78. 

Johannes,  diaconus  cardinalis  ac  bibliothecarius,  II,  23;  III,  26. 

Johannes,  diaconus  cardinalis  S.  Mariæ  Novæ.  XXVII,  63. 

Johannes,  diaconus  cardinalis  S.  Nicolai  in  Carcere  Tulliano,  XLIX,  105. 
Johannes,  diaconus  cardinalis  SS.  Sergii  et  Bacchi,  XXVII,  63;  XXVIII,  67  ; 
XXX,  72  ; XXXI,  78. 

Johannes,  Paneadensis  episcopus,  XXXV,  83. 

Johannes , Tyrensis  archidiaconus,  XXVI,  60. 

Johannes,  abbas  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XL,  87  et  88. 

Johannes,  subprior  S.  M.  de  Josaphat,  XXIII,  56;  XXXII,  79. 

Johannes,  monachus  S.  M.  de  Josaphat,  scriptor,  XXXIII,  56. 

Johannes,  monachus  S.  M.  de  Josaphat,  XXXII,  79;  XXVII,  85. 

Johannes,  capellanus  Acconensis  episcopi,  LV,  115. 

Johannes,  camerarius  regis,  VII,  32. 

Johannes,  castellanus,  XLI,  89. 

Johannes,  filius  Georgii,  frater  Mariæ,  XXXII,  79. 

Johannes  Allobrox,  XVI,  43. 

Johannes  de  Amudeo,  LXIII,  109,  110. 

Johannes  de  Brena,  rex  Hierosolymitanus,  XLVI,  95,  app. 

Johannes  de  Chanay,  XLVII,  97. 

Johannes  de  Escar,  monachus  XXXIX,  87. 

Johannes  de  Flori,  XLVI,  96. 

Johannes  Golafres,  XX,  50. 

Johannes  Gothman  seu  Codman,  VI,  31  ; XIV,  41. 

Johannes  de  Lentino,  advocatus,  LIV,  112. 

Johannes  de  Parisio,  XXIII,  56. 

Johannes  de  Paternone,  monachus  S.  M.  de  Josaphat,  XXIII,  56. 

Johannes  Tortus,  vicecomes  Acconensis,  XLVI,  96. 

Johannes  Vaccarius,  XXXIV,  82. 

Johannes  de  Valenciennes,  XXXIV,  82. 

Johannes  Yspanus  (frater),  Ord.  Pred.,  LVII,  118. 

Joppe  castro  (capellae  in),  cf.  Sanctæ  Crucis  et  Sancti  Laurentii  capellæ. 
Joppe,  cf.  Balianus,  Rohardus  de  — . 

Joppenses  comités,  cf.  Amalricus,  Hugo. 


INDEX  GENERALIS.  141 

Joppensis  castellanus,  cf.  Henricus.  — Constabularius , cf.  Barisanus.  — De- 
canus, cf.  Gaufridus  de  Blois. 

Jordanus,  presbyter  cardinalis  Sanctae  Suzanuæ,  XXVII,  63;  XXVIII,  67. 
Jordanus,  canonicus,  XXXVII,  85. 

Jordanus,  canonicus  Sancti  Georgii,  XX,  50. 

Jordanus  de  Ibelino,  XXXII,  79 . 

Josaphat  (S.  M.  Vallis)  ecclesia,  I,  21.  — ecclesia  in  Accon,  LUI,  109  et  110. 

— Hospitale,  V,  28,  XIX,  47  et  48.  — Abbates,  cf.  Adam,  Gelduinus,  Guido, 
Guillelmus  , Hugo  , Jacobus  , Johannes  , Petrus,  Radulfus.  — Priores  , cf. 
Guillelmus,  Paganus,  Stephanus.  — Prior  in  Accon,  Jacobus.  — Subprio- 
res,  cf.  Johannes,  Paganus.  — Cellerarius,  cf.  Guillelmus,  — Elemosinarius, 
cf.  Petrus.  — Gubernator  hospitalis,  cf.  Acelinus,  — Sacrista,  cf.  Arnaldus. 

— Monachi,  cf.  Alardus,  Arduinus,  Arnaldus,  Bernardus,  Durandus,  Galte- 
rius , Galterius  de  Sepulcro,  Johannes,  Johannes  de  Paternone,  Nicolaus, 
Osmundus,  Paganus,  Robertus,  Robertus  de  Am,  Petrus  Gumbaldi , Petrus 
de  Syloe,  Stephanus,  Stephanus  Francigena,  Theobaldus  de  Forneriis. 

Joscius,  Acconensis  episcopus,  XL,  87. 

Judearia,  pars  urbis  Hierosolymæ,  XVII,  43. 

Julius,  presbyter  cardinalis  Sancti  Marcelli,  XXX,  72  ; XXXI,  78. 

R 


Kaissareth,  casa  le,  XL  VII,  97, 

JL 

La,  casale  in  terra  Belcha,  ultra  flumen  Jordanem,  XVIII,  47;  XXVIII,  65; 

XIX,  70  ; XLIX,  102,  cf.  Bethsura  et  La. 

Laficara,  cf.  Rogerius  de  — . 

Lahaix,  cf.  Simon  de  — . 

Laipoficum,  locus  extra  muros  Tarenti,  XXXI,  76. 

Laitot,  cf.  Robertus  de  — . 

Lambertus,  VI,  29;  VIII,  33  ; XXII,  79. 

Lambertus,  cliens  Willelmi  de  Buris,  XVIII,  46  ; XXIX,  69. 

Landulfus,  cardinalis,  Beneventanus  archiepiscopus,  II,  23  ; III,  26. 

Laodicensis  episcopus,  cf.  Gerardus. 

Latina  (S.  M.  de)  abbas  anonymus,  XVIII,  47.  — Abbates,  cf.  F.,  Reginaldus, 
Richardus.  — Priores,  cf.  Albertus,  Facundus. 

Lavedon,  gastina  in  partibus  Antiochiæ,  LVII,  117. 

Lebebie,  casale,  LVIII,  118. 

Lemovicensis,  cf.  Petrus. 

Lentino,  cf.  Johannes  de  — . 

Léo,  XL,  88. 

Letardus,  Nazarenus  archiepiscopus,  XXXV,  82  ; XL,  87. 

Letardus,  vicecomes,  XVIII,  46. 

Lichorat,  cf.  Chorat. 

Ligio,  Legio  seu  Ligium  ( El-Leijun  quære  sub  long.  35°  12',  et  lat.  32°  34'  40'', 
in  Van  de  Velde  Palestinæ  chorographia)  casale  in  Galilea,  IX,  36;  X,  36; 
XVIII,  46;  XXIX,  69;  XXXV,  82;  LV,  112;  LVI,  116.  — Ligionis  ecclesia, 
XXII,  54;  XXIV,  56;  XXV,  58;  XXVIII,  64;  XXX,  71;  XLIX,  101. 


142 


INDEX  GENERALIS. 


Littifredus,  cardinalis  tituli  Vestinæ,  XXI,  53. 

Lovelle,  cf.  Guillelmus. 

Lutolf,  preceptor  Hospitalis  Alemannorum,  XLVIII,  98. 
Lyddensis  archidiaconus,  cf.  Petrus  cancellarius  regis. 


M 


Machoz,  casale  in  territorio  Ascalonis  ab  Hugone  Joppensi  domino  concessum, 
XVIII,  47;  XXVIII,  65;  XXIX,  69;  XLIX,  102. 

Magnus,  cf.  Henricus. 

Mahumeria  Ramatensis,  VI,  30;  VIII,  34. 

Mahumet,  cf.  Galterius. 

Mahus,  gastina  casalis  Kaissareth,  XLVII,  97. 

Maledoctus,  cf.  Radulfus. 

Maletta,  cf.  Gervasius  de  — . 

Malgastel,  cf.  Thomas  de  — . 

Malle vrer,  cf.  Eleazar  de  — . 

Maloe,  cf.  Drogo  de  Melloto. 

Malpini,  cf.  Galterius. 

Malus  Socius,  flumen  in  Sicilia,  XXXI,  74. 

Manasses,  constabularius  regis,  XXVI,  61. 

Manasses  de  Cayphas,  VI,  30  ; VIII,  35. 

Manfredus,  presbyter  cardinalis  Sanctæ  Savinæ,  XXV,  59;  XXVIII,  66; 

XXX,  71  ; XXXI,  77. 

Mansellus,  cf.  Guillelmus. 

Marescalcus  regis,  cf.  Guillelmus,  Sada. 

Maria,  uxor  Radulfi  militis,  XXXII,  79. 

Maria,  cf.  Ato  de  — . 

Martinus,  presbyter  cardinalis  Sanctæ  Ceciliæ,  XXXII,  54. 

Martinus  Nazarenus  interpres  (?),  IX,  35. 

Martinus  de  Taphilia,  XXXIX,  87. 

Marturana,  oppidum  in  Sicilia,  XXI,  51,  XXXI,  74. 

Mattheus  Anglicus,  monachus,  XXIX,  87. 

Maula,  locus  Galileæ,  X,  36. 

Maumechet,  cf.  Galterius  Mahumet. 

Mauritius,  Catanensis  episcopus,  XXI,  52. 

Maurus,  abbas  Templi  Domini,  app. 

Mazariensis  episcopus,  cf.  Stephanus. 

Mazelina,  filia  Radulfi  de  Septem  Molis,  uxor  Arnulfi  de  Aria,  XX,  49. 

Medan  seu  lacus  Phiala,  verus  fons  Jordanis,  XIV,  40. 

Melfia,  cf.  Guillelmus  de  — . 

Melia,  cf.  Robertus  de  — . 

Melloto,  cf.  Drogo  de  — . 

Mensor,  villanus,  XLIIl,  91. 

Merdic,  casale  in  principatu  Antiocheno,  IV,  27. 

Meschium,  casale  a Pisello  Hierosolymitano  vicecomite  concessum,  XVIII,  46; 

XXVIII,  65;  XXXIX,  68;  XLIX,  102. 

Mesdedule,  gastina  in  territorio  Neapolitano,  XLIIl,  91. 


INDEX  GENERALIS. 


143 


Messana  civitas,  XXI,  52. 

Messanensis  episcopus,  cf.  Guillelmus. 

Messepe,  casale  in  Sicilia  versus  Paternonum,  XXXI,  73. 

Mezera,  Mezerech  seu  Meseraz,  casale  quondam  de  possessione  regali,  1 , 21; 
XIII,  37;  XLII,  90. 

Milisendis,  regina,  XXVI,  60;  XXXIII,  80;  XXXIV,  81  ; XXXVI,  83. 

Milo,  camerarius,  XX,  49. 

Milliaco,  cf.  Guido  de  — . 

Monacus,  cf.  Engelbertus. 

Moneta,  cf.  Terricus  de  — . 

Mons  Altus,  oppidum  in  parrochia  Cosentina,  XXI  , 51;  XXXI,  74. 

Mons  Bethericus,  VI,  30;  XVIII,  34. 

Mons  Gaudii  (Sanctus  Samuel),  VI,  29;  VIII,  34. 

Mons  Olivetus,  abbatia,  XXIII,  55.  Montis  Oliveti  abbas  , cf.  D.  — Prior, 
cf.  Henricus. 

Mons  Syon,  abbatia.  Montis  Syon  abbas,  cf.  J.  — Priores,  cf.  Arnaldus,  Gun- 
terius.  — Canonicus,  cf.  Stephanus. 

Mons  Thabor,  abbatia.  Montis  Thabor  abbas,  cf.  Andréas. 

Monte  Barro,  cf.  Andréas. 

Monte  Gisardo,  cf.  Rainaldus  de  — . 

Monte  Regali , cf.  Paganus  de  — . 

Montis  Regalis  dominus,  cf.  Reginaldus.  — domina,  cf.  Stephania. 

Moyses,  subdiaconus,  XVII,  44. 


N 


Nas,  cf.  Ranfredus  de  — . 

Naza,  cf.  Rogerius  de  — . 

Nazarenæ  ecclesiæ  capellanus,  cf.  R. 

Nazareni  archiepiscopi  et  episcopi,  cf.  Bernardus , Henricus,  Hugo,  Letardus, 
Robertus,  Willelmus.  — Canonici,  cf.  Bernardus  de  Cana,  Berticius,  Ernul- 
sius,  Odo,  Sanson,  Tetbaldus,  Stephanus  prior  canonicorum.  — Thesaurarii, 
cf.  Durannus,  Pontius. 

Neapoli,  cf.  Boamundus,  Reinerius,  Rohardus,  Stephanus  de  — . 

Neapolitani  domini,  cf.  Balianus,  Philippus. 

Neapolitani  vicecomites,  cf.  Amalricus,  Balduinus,  Ulricus. 

Neapolitanum  concilium,  VIII,  34. 

Neocastrensis  episcopus,  cf.  Henricus. 

Nicolaus,  cardinalis  episcopus  Albanensis,  XXVII,  62. 

Nicolaus,  patriarcha  Hierosolymitanus,  LIX,  120. 

Nicolaus,  prior  Sancti  Sepulcri,  XXXV,  83. 

Nicolaus,  capellanus  Stephaniæ,  Montis  Regalis  dominæ,  XLI,  89. 

Nicolaus,  monachus  S.  M.  de  Josaphat,  LVII,  118. 

Nicolaus  de  Asile,  XIII,  39. 

Nicolaus  de  Bethencort,  XLII,  90. 

Nicolaus  de  Panormo,  scriba,  LV,  115. 

Nicolaus  de  Sancto  Germano,  notarius,  LIII,  109  et  lll  ; LIV,  112, 

Nigella,  cf.  Theobaldus  de. 

Normandus,  XX,  50. 

Nucius,  cf.  Gilbertus,  Guido. 


144 


INDEX  GENERALIS. 


O 

Octavianus,  presbyter  cardinalis  S.  Ceciliæ,  XXVII,  63;  XXVIII,  67. 
Octavianus,  diaconus  cardinalis  S.  Mariæ  in  Via  Lata,  XLIX,  105. 

Odo,  cardinalis  Tusculanensis  episcopus,  XLIX,  104. 

Odo,  diaconus  cardinalis  S.  Nicolai  in  Carcere  Tulliano,  XXX,  72;  XXXI,  78. 
Odo,  Cesariensis  archidiaconus,  XII,  38. 

Odo,  abbas,  XII,  41. 

Odo,  Nazarenus  canonicus,  XXXV,  83. 

Odo  de  Sancto  Amando,  XXXIII,  81. 

Oescar,  cf,  Aschar. 

Opizo,  Antiochenus  patriarcha,  LVII,  117. 

Orio,  cf.  Adam  de  — . 

Orricus,  cf.  Ulricus. 

Oschi,  casalein  principatu  Antiocheno,  IV,  27. 

Osmundus,  monachus  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XXI,  50. 

Otho  de  Chaorzos,  miles  Templarius,  XLII,  90. 

Otto  de  Risberge,  XXXIII,  81. 

Otto,  diaconus  cardinalis  S.  Georgii  ad  Velum  Aureum,  XXI,  53;  XXII,  55; 

XXV,  59  ; XXVII,  63  ; XXVIII,  67. 

Ottobonus,  diaconus  cardinalis  S.  Adriani,  XLIX,  105. 


P 


Paganus,  prior  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XIII,  40. 

Paganus,  subprior  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XXVI,  61. 

Paganus,  monachus  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XXI,  50. 

Paganus,  canonicus,  XXXVII,  85. 

Paganus,  cancellarius  regis,  V,  28  ; VIII,  35. 

Paganus  de  Monte  Regali,  XIV,  41. 

Paganus  de  Rohais,  XXXII,  79. 

Paganus  de  Uch,  vicecomes  Hierosolymitanus,  XXIX,  70. 

Paneadensis  episcopus,  cf.  Johannes. 

Panormo,  cf,  Nicolaus  de  — . 

Papæ,  cf.  Adrianus,  Alexander,  Anastasius,  Clemens , Eugenius  , Innocentius, 
Pascalis,  Urbanus. 

Parentea,  cf.  Anselmus,  Gaufridus  de  — . 

Parisio,  cf.  Johannes  de  — . 

Pascalis  papa  II,  II,  22  et  23;  III,  24  et  26. 

Passerellus,  cf.  Gerardus. 

Patci,  cf.  Hubertus  de  Paceo. 

Paternonum , urbs  Siciliæ  in  provincia  Catanensi , XXI , 52  ; XXII , 54  ; 
XXX,  71. 

Paternono,  cf.  Johannes  de  — . 

Patingiis,  cf.  Radulfus  de  — . 

Patriarcha  Antiochenus,  cf.  Opizo. 

Patriarcha  Constantinopolitanus,  cf.  Thomas  Marrocenus. 


v 


INDEX  GENERALIS, 


145 

Patriarchae  Hierosolymitani,  cf.  Albertus  , Amalricus,  Arnulfus  de  Rohes, 
Fulcherius,  Gerardus,  Gibelinus,  Guillelmus,  Heraclius,  Nicolaus,  Stephaniis, 
Warmundus. 

Pazi,  cf.  Herbertus  de  Paceo. 

Peans,  cf.  Hugo  de  — . 

Pelliparius,  cf.  Bernardus . 

Peregort,  cf.  Petrus  de  — . 

Pesellus,  XXIX,  70. 

Perronus  Pisanus,  LIV,  Il l. 

Petrus,  presbyter  cardinalis  tituli  Pastoris,  XXI,  53. 

Petrus,  Cesariensis  archiepiscopus,  XL VII,  98,  app. 

Petrus,  Tyrensis  archiepiscopus,  XXIX,  70. 

Petrus,  archidiaconus  Lyddensis,  cancellarius  regis,  XLIII,  92. 

Petrus,  abbas  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XXXVIi,  84,  LVI  ; 116. 

Petrus,  prior  S.  Sepulcri,  XXVI,  60. 

Petrus,  elemosinarius  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XXXII,  79. 

Petrus,  capellanus  Hugonis  Ibelini,  XXXII,  79. 

Petrus,  frater  Ulrici,  Neapolitani  vicecomitis,  XVIII,  47. 

Petrus,  senescalcus,  XLI,  89. 

Petrus,  vicecomes,  XX,  50. 

Petrus  de  Ani,  monachus  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XXXII,  79. 

Petrus  Arrabi,  XXXII,  79. 

Petrus  Barchinonensis,  subprior  S.  Sepulcri,  XVII,  44. 

Petrus  Bernardi,  monachus  S.  Sepulcri,  XVII,  44. 

Petrus  Burdini,  burgensis  Hierosolymitanus,  XXIII,  56. 

Petrus  Calvus,  monachus  S.  Sepulcri,  XVII,  44. 

Petrus  Cementarius,  XXXII,  79. 

Petrus  de  Crehel , XVI,  43. 

Petrus  deCreseca,  XXXVIII,  86. 

Petrus  de  Crimisio,  X,  36;  XI,  37. 

Petrus  Gumbaldi,  monachus  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XXIII,  56;  XXVI,  61. 
Petrus  Lemoviceasis  , XX  , 49. 

Petrus  de  Peregort,  XXXII,  79. 

Petrus  de  Sancto  Lazaro , monachus , XXXIX , 87. 

Petrus  de  Syloe  (frater)  monachus  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XXXII,  79. 
Phemiâ,  abbatissa  S.  Lazari  de  Antiochia,  LVII,  117. 

Philippus  , decanus  Acconensis , LI , 107  ; LII , 109. 

Philippus,  Neapolitanus  dominus,  XLI,  88. 

Philippus  Augustus,  rex  Francorum,  app. 

Pisani,  LI,  107. 

Piseilus,  vicecomes  Hierosolymitanus,  V,  28;  Vl,  32;  VII,  33;  XVIII , 46. 
Piselius  Rex , XXXII , 79. 

Piata  Petra,  terra  secus  viam  quæ  ducit  ad  flumen  a canonicis  S.  Sepulcri 
concessa,  XV1I,44;  XLIX,  101. 

Pluiose,  cf.  Heuricus  de  — . 

Pincerna  regis  , cf.  Robertus  Crispini. 

Pinkeni,  cf.  Robertus  de  — . 

Podio , cf.  Romanus  de  — . 

Poeras,  cf.  Helias. 

Pomaria,  cf.  Rogerius  de  — . 

Poncius,  thesaurarius  Nazarenorum  canonicorum,  XXXV,  83. 


10 


146 


INDEX  GENERALIS. 


Poncius  Tholosensis,  burgensis  Hierosolymitanus,  XXIII,  56. 
Porta,  cf.  Guillelmus  de  — . 

Porta  Sidoniensis  apud  Tyrum  , XLVI , 96. 

Pulicorium  , locus  Siciliae , III , 25. 

Puteolo,  cf.  Guido  de  — . 

R 


R.  Acconensis  decanus,  LV,  115. 

R.  capellanus  Nazarenæ  ecclesiæ,  IX,  35. 

Radulfus,  XIV,  41. 

Radulfus,  Bethleemitanus  episcopus,  cancellarius  regis,  XXVI,  61  : XXIX  , 
70;  XXXIII,  81;  XXXVII,  84. 

Radulfus,  Sidoniensis  episcopus,  cancellarius  regis,  XLVI,  96. 

Radulfus,  abbas  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XL VII,  97  et  98,  app. 

Radulfus  , diaconus,  XVII , 44. 

Radulfus , miles , XXXII , 78. 

Radulfus  , vir  nobilis,  XXI , 51. 

Radulfus  AHensis,  I,  21;  VI,  29  ; VIII  , 34. 

Radulfus  de  Fontenei  seu  de  Fontenellis,  VI,  31  ; VII , 32;  VIII , 35  ; XV,  42. 
Radulfus  de  Girvis,  XXXVI.  84. 

Radulfus  Iterii  de  Jérusalem , XLIII , 92. 

Radulfus  Maledoctus,  XXXI,  75. 

Radulfus  de  Patingiis,  XXIX,  70. 

Radulfus  de  Septem  Molis,  XX  , 49. 

Radulfus  de  Ysiaco,  XVI,  43. 

Rahel , XXXII , 79. 

Raicius  , cf.  Guido. 

Raimundus  III,  Neapolis  comes,  procurator  regni  , XLIII  . 91. 

Rainaldus,  seu  Reginaudus  , XXXV,  83. 

Rainaldus  abbas  , XIII , 40. 

Rainaldus  abbas  de  Latina,  XXXV,  83. 

Rainaldus,  burgensis  Hierosolymitanus,  XXIII,  56. 

Rainaldus  , frater  Amalrici  Neapolitani  vicecomitis , XXXIX  , 86. 

Rainaldus  de  Monte  Gisardo,  XLIII , 92. 

Rainaldus  de  Monte  Regali  quondam  princeps  Antiochenus  , XLI  , 88;  XLII  , 
90;  XLIII,  92,  maritus  Stephaniæ. 

Rainaldus  de  Tirone,  XXI,  52;  XXXI,  74. 

Ramatensis  episcopus,  cf.  Rogerius. 

Ramatensis , cf.  Thomas. 

Ramis,  cf.  Balduinus  de  — . 

Ranfredus  de  Nas  , XXXI , 74. 

Ranulfus,  XII,  38. 

Ranulfus  , dapifer  regis,  XXXVIII , 86. 

Reginaldus  , cf.  Rainaldus. 

Reinerius  , Bethleemitanus  episcopus,  app. 

Reinerius  , Sebastensis  episcopus,  XXXV,  83. 

Reinerius,  clericus  Acconensis,  LV,  115. 

Reinerius  de  Neapoli,  XXXVI,  84. 

Reinerius  de  Turre  , XLIII , 92. 

Rex , cf.  Pisellus. 


INDEX  GENERALIS. 


147 


Ricardus , cardinalis  episcopus  Albanensis,  II,  23  ; III , 26. 

Ricardus,  diaconus  cardinalis  S.  Angeli,  XLIX  , 104. 

Ricardus,  abbas  Latinæ , XVII,  44. 

Ricardus  , canonicus , XXXVII , 85. 

Ricardus  , diaconus , XVII , 44. 

Ricardus  Senescalcus , III,  25;  XXI,  51. 

Richildis  seu  Richoldis,  uxor  Adonis  de  Cheresio,  mater  Warmundi  , VI , 30; 
VIII,  34;  XVIII,  46. 

Richildis , uxor  Romani  de  Podio  , XVIII , 47. 

Ricolus , X,  36;  XI,  37. 

Ridefort,  cf.  Girardus  de—. 

Risberge,  cf.  Ottho. 

Risus , cardinalis  , archiepiscopus  Barensis  , II , 23;  III,  26. 

Robertus , presbyter  cardinalis,  S.  R.  E.  cancellarius,  XXV,  59. 

Robertus , secundus  Nazarenus  archiepiscopus,  XXIV,  56,  n.  2. 

Robertus,  archidiaconus , XX,  49. 

Robertus  , cantor  Tiberiadensis  , XL  , 88. 

Robertus,  monachus  S.  M.  Vallis  Josaphat,  XXI,  51. 

Robertus,  filius  Fulconis,  IV,  27. 

Robertus  de  Aquila , IX  , 35. 

Robertus  Argeloth  , Nazareni  episcopi  pincerna  , IX,  35. 

Robertus  de  Cesarea  , LIV,  110. 

Robertus  Cocus,  XXXII , 79. 

Robertus  Crispini , pincerna  regis,  XXVI , 61. 

Robertus  , Iterii  filius  , XXIII , 56. 

Robertus  Fraisnel,  miles  templarius,  XLII , 90. 

Robertus  de  Franco  Loco  , XVIII , 47. 

Robertus  Giffarz , V,  28. 

Robertus  de  Laitot , IV,  27. 

Robertus  de  Melia,  XXI , 52. 

Robertus  de  Pinkeni,  XXXVI,  84;  XL1II , 92. 

Robertus  de  Sancto  Loth , IV,  27. 

Robertus  de  Vizpont,  IV,  27. 

Rogerius,  episcopus  Ramatensis,  VI,  30  ; VIII,  34;  XVIII,  46;  XX,  49. 
Rogerius,  Constantinus  decanus,  XXIII,  55. 

Rogerius,  Antiochenus  princeps,  IV,  26. 

Rogerius,  Calabriæ  dux,  XXI  ,51. 

Rogerius  Carnotensis,  XX,  49. 

Rogerius  de  Laficara , XIII , 40. 

Rogerius  de  Naza , XIII , 40. 

Rogerius  de  Pomaria,  maritus  Alberedæ,  III , 25;  XXI,  5». 

Rogerius  de  Roseth,  VI,  30;  VIII,  34. 

Rohais,  cf.  Paganus  de — . 

Rohardus , XIV,  41;  XVII,  44;  XVIII , 47. 

Rohardus,  Cayphæ  dominus,  XLVI,  96. 

Rohardus.  Hierosolymitanus  castellanus,  XXXVIII,  86. 

Rohardus  de  Joppe,  XXXVI , 84. 

Rohardus  Neapolitanus  , XXXIV,  81. 

Rohes,  cf.  Arnulfus  de  — . 

Rolandus , presbyter  cardinalis  S.  Mariæ  , S.  R.  E.  cancellarius  , XXVII , 63  ; 
XXVIII , 67  ; XXX,  72  ; XXXI , 78. 


148 


INDEX  GENERALIS. 


Rolandus  do  Terceval , XLVII,  97. 

Rfimanus  de  Podio  , maritus  Richildis,  Y , 28  ; XVIII , 47;  XXIX,  70. 
Romoaldus,  cardinalis  diaconus.  II,  23. 

Rorgo  Fretellus  , Galileæ  cancellarius,  VII  , 33. 

Roseth  seu  Rosoi  , cf.  Roger  ius  de  — . 

Rossanensis  parrochia  , XXI  , 51. 

Rotbertus , cf.  Robertus. 

Ruga  Januensium  , via  civitatis  Acconensis  , LUI,  109. 

Rundels , cf.  Theobaldus. 


S 

Sacci,  castrum,  XXI,  52;  XXXI,  74. 

Sada  seu  Sado  , marescalcus  regis,  XXYI,  61  ; XXIX  , 70. 

Sancta  Anna,  de  Galat  ecclesia,  III,  24:  XIII,  38;  XXI,  52;  XXXI,  74. 
Sancta  Crux,  capella  in  castro  Joppensi,  XXXYIII,  85. 

Sancta  Lucia,  ecclesia  in  parrochia  Cusentina,  XXXI,  74. 

Sancta  Luc-ia  et  S.  Maria  de  Fossis,  ecdesia,  XXI,  51. 

Sancta  Maria,  ecclesia  territorii  Catulæ , in  Apulia,  XXI,  52. 

— ecclesia  sub  castro  Paternone,  XXI,  52;  XXII,  54;  XX Y , 59; 

XXX,  71. 

— ecclesia  apud  castrum  S.  Mauri,  XXXI,  75. 

— de  Cafaro , ecclesia  in  parrochia  Cassanensi,  III,  25;  XXXI,  75. 

— de  Calatahameth  , ecclesia  in  parrochia  Mazariensi , XXI , 52  ; 

XXXI,  74. 

— de  Castro,  ecclesia  in  parrochia  Cassanensi,  XXI,  51. 

— de  Ferro,  monasterium,  LYII , 118. 

— de  Fossis,  ecclesia  in  parrochia  Cusentina,  XXXI,  74. 

— de  Guardia  , monasterium,  in  ecclesia  Cusentina  , XXXI,  74. 

— de  Josaphat , ecclesia  in  Accon  , LUI  , 110. 

— de  Taranito  , ecclesia  in  Constantinopoli , XLY,  94. 

Sancta  Maria  Magdalena,  ecclesia  prope  Messanam,  III,  24;  XXI,  52;  XXXI, 
74. 

Sancta  Maria  Magdalena,  ecclesia  sita  sub  Paternone,  XXI,  52;  XXII,  54; 

XXY,  59;  XXX,  71;  XXXI,  73. 

Sancta  Perpetua,  ecclesia  in  civitate  Tarentina,  111,25;  XXI,  52;  XXXI,  75. 
Sancta  Trinitas,  ecclesia  in  territorio  Monticini , XXI,  51  -,  XXXI,  75. 
Sancta  Yenus,  ecclesia,  XXXI,  74. 

Sancti  Gabrielis  prior,  cf.  G. 

Sancti  Georgii  canonici , cf.  Balduinus  . Gilbertus  , Jordanus,  Hugo,  Guillel- 
mus  Thuroldi. 

Sancti  Johannis  Hospitalis  alberga  in  Accon,  XLYII,  98. 

Sancti  Mauri  et  Curiliani  mare  , III , 25. 

Sancti  Pauli  de  Antiochia  abbas  , cf.  Bernardus. 

Sancti  Pancracii , planities,  XXXI,  73. 

Sancti  Sepulcri  priores,  cf.  Gerardus  , Guillelmus,  Nicolaus,  Petrus.  — sub- 
prior,  cf.  Petrus  — precentor,  cf.  Ansellus.  — subcentor,  cf.  Guillelmus.  — 
thesaurarius,  cf.  Gaufridus.  — prepositus,  cf.  Hugo.  — canonicus,  cf.  Aime- 
ricus.  — monachi,  cf.  Balduinus,  Gilbertus,  Gosbertus  , Petrus  Bernard  i , 
Petrus  Calvus. 


INDEX  GENERALIS. 


149 


Sancto  Abraham  , cf.  Balduinus  de  — . 

Sancto  Amando,  cf.  Guillelmus,  Odo  de  — . 

Sancto  A.udomaro,  cf.  Galterius  de  — , princeps  Tiberiadis. 

Sancto  Bertino,  cf.  Albericus  de  — . 

Sancto  Germano,  cf.  Nicolaus  de  — . 

Sancto  Lazaro , cf.  Petrus  de  — . 

Sancto  Loth,  cf.  Robertus  de  — . 

Sancto  Quintino , cf.  Jacobus  de  — . 

Sanctus  Angelus,  ecclesia  prope.  Philinum  , XXI,  51  ; XXXI,  75. 

Sanctus  Basilius,  ecclesia  in  Anglonensi  parrochia,  III,  25;  XXI,  52;  XXXI, 
75. 

Sanctus  Dimitrius  , ecclesia  in  parrochia  Cusentina,  XXXI,  74. 

Sanctus  Georgius , castrum  in  territorio  Ramatensi,  XVIII,  46-,  XLIX,  101. 
Sanctus  Georgius,  ecclesia  super  Tiberiadem,  XXVIII , 64;  XL,  87;  XLIX, 

101. 

Sanctus  Georgius  de  Chaman  casale  situm  juxta  Medan  , in  terra  Sueti  ultra 
mare  Tiberiadis,  à Guillelmo  de  Buris  concessum,  XIV,  40;  XVIII,  47; 
XXVIII,  65;  XXIX,  70;  XLIX,  102. 

Sanctus  Job,  casale  in  terra  Sueti  ultra  mare  Tiberiadis,  a Guillelmo  de  Buris 
concessum,  XVI,  43;  XVIII,  47;  XXVIII,  65;  XXIX,  70;  XLIX,  102. 
Sanctus  Johannes,  ecclesia  in  parrochia  Cusentina,  XXXI,  74. 

Sanctus  Johannes  Evangelista , ecclesia  in  territorio  Monticini  , XXI,  51; 
XXXI,  75. 

Sanctus  Julianus,  hospitale  in  Tiberiade  a Guillelmo  de  Buris  ædiûcatum  , 
XI,  37. 

Sanctus  Helias , ecclesia  apud  Paternonum,  XXXI,  73. 

Sanctus  Laurentius,  ecclesia  in  parrochia  Cassanensi , XXI,  51  ; XXXI,  75. 
Sanctus  Laurentius,  capella  in  castro  Joppensi , XXXVIII,  85. 

Sanctus  Lazarus  , abbatia  monialium  in  Antiochia,  LVII,  117. 

Sanctus  Maurus,  castrum  in  parrochia  Rossanensi,  III,  25;  XXI,  51  ; XXXI,  75. 
Sanctus  Michael,  ecclesia  apud  Paternonum,  XXXI,  73  et  76. 

Sanctus  Michael  de  Fuscoaldo  , in  parrochia  Cusentina,  XXI,  51;  XXXI,  74. 
Sanctus  Nicolaus  de  Laccone,  ecclesia  in  territorio  Monticini,  XXI,  51  ; XXXI, 
75. 

Sanctus  Paulus,  casale,  IV,  27. 

Sanctus  Paulus  de  Antiochia,  monasterium,  XLIV,  92. 

Sanctus  Petrus,  ecclesia  in  Sicilia,  XIII,  39. 

Sanctus  Petrus  de  Ferlito,  monasterium  in  parrochia  Cusentina,  XXXI,  74. 
Sanctus  Petrus  Imperialis,  III,  25;  XXXI,  76. 

Sanctus  Petrus  de  Renda,  XXXI,  74. 

Sanctus  Philippus,  ecclesia  apud  Paternonum,  XXXI,  76. 

Sanctus  Stephanus , ecclesia  juxta  civitatem  Marturanam,  XXI,  51  ; XXXI,  74. 
Sanctus  Theodorus,  ecclesia  in  parrochia  Cassanensi,  III.  25;  XXI,  51  ; XXXI, 
75. 

Sanctus  Vincentius  , ecclesia  juxta  oppidum  Montem  Altum,  in  parrochia  Cu- 
sentina, XXI,  51;  XXXI  , 74. 

Sanson  , canonicus  Nazarenus. 

Sapharabra,  cf.  Capharabra. 

Saphari , cf.  W.  de  — . 

Saphe  seu  Saphet,  casale  in  territorio  Neapolitano,  XVIII  , 47  ; XXVIII,  65; 
XXIX,  70-,  XLIX,  102. 


150 


INDEX  GENERALIS. 


Saphiria  seu  Saphoria , cf.  Caphyria. 

Sardanas  ( Zerdena ),  casale  in  territorio  Tyri,  XVIII,  46;  XXVIII,  65;  XXIX, 
69;  XLIX , 101  et  102. 

Scifus  Straticus,  XXI,  51;  XXXI , 75. 

Sebastensis  episcopus , cf.  Reinerius. 

Sebezeb,  cf.  Zebezeb. 

Senescalcus  regis,  cf.  Jocelinus  III  comes  Edessensis. 

Sennes,  cardinalis,  archiepiscopus  Capuanus,  II,  23;  III,  26. 

Septem  Molis,  cf.  Agnes;  Gaufridus  filius  Radulfi  , Mazelina  uxorRadulfi, 
Radulfus  de  — . 

Sepulcro,  cf.  Gai  tenus  de  — . 

Serio,  cancellarius  Tiberiadis.  X,  36;  XI,  37. 

Serra,  casale  Balduini  Ramatensis,  XXVIII,  64;  XLIX,  101. 

Siccavilla  , cf.  Guismundus  de  — . 

Sidonienses  episcopi,  cf.  Amalricus  , Bernardus , Radulfus,  cancellarius  regis. 
Signorectus,  notarius,  LIII,  109. 

Signorectus,  filius  Anonis,  LIII,  109. 

Simon,  Sicilie  ducis  filius,  XXI,  52;  XXXI,  74. 

Simon,  constabularius  regis,  V,  28. 

Simon  de  Lahaix,  XXXII , 79. 

Simon  Tiberiadensis , XXIX,  70. 

Siph  ( Ziph\  casale  Huberti  de  Pazi , XVIII,  46;  XXIX,  69. 

Soesme,  casale  in  terra  Sueti,  ultra  flumen  Jordanem,  VI,  29;  VIII,  33  ; XVIII, 
46;  XXVIII,  65;  XXIX,  69;  XLIX,  102. 

Stephania,  uxor  Rainaldi  Montis  Regalis  et  Hébron  domini,  XLI , 89. 
Stephania,  soror  Hugonis  de  Ibelino,  XXXII,  79. 

Stephanus,  cardinalis  Prenestinus  episcopus,  XXII,  54;  XLIX,  104. 
Stephanus,  patriarcha  Hierosolymitanus,  XVI,  43;  XVII,  44;  XVIII,  47. 
Stephanus  , episcopus  Mazariensis  , XIII , 40. 

Stephanus  ( frater),  olim  Berytensis  episcopus,  postea  Bellimontis  abbas,  LI, 
107;  LII,  108. 

Stephanus , prior  S.  M.  de  Josaphat , XXXII , 79. 

Stephanus  , prior  Nazarenorum  canonicorum  , XXXV,  83. 

Stephanus , canonicus  Montis  Syon , consanguineus  Rainaldi  Antiocheni  prin- 
cipis. 

Stephanus,  monachus  S.  M.  de  Josaphat , XXIII,  55;  XXXII,  79. 

Stephanus,  dispensator,  XX,  49. 

Stephanus,  vices  gerens  regii  cancellarii,  XXXIII,  81. 

Stephanus  Bellimontis,  cisterciensis  monachus,  LI,  107. 

Stephanus  Francigena , XXXII , 79. 

Stephanus  de  Neapoli,  XXXIV,  82;  XXXVI , 84. 

Suesme,  cf.  Soesme. 

Sueti  terra,  in  qua  [Sueta  oppidum],  casalia  S.  Georgius  de  Chaman  , S.  Job  , 
Soesme  et  Zebezeb  sita  erant,  XVIII , 46  ; XXVIII , 65  ; XXIX,  69  et  70  ; 
XLIX,  102. 

Suffie,  LVII , 117  et  118. 

Syloe,  fons,  XVIII,  45;  XXVIII,  65;  XXIX,  68;  XLIX,  101.  —,  molendina, 
XI  , 37;  XXVIII,  64. 

Syloe  , cf.  Petrus  de  — . 


INDEX  GENERALIS. 


151 


T 

Tancredus , VI , 30. 

Tancredus , princeps  Antiochenum,  VIII,  34;  XVIII  , 45. 

Tannoch,  cf.  Thanis. 

Taphilia,  cf.  Martinus  de  — . 

Taporum , cf.  Hubertus. 

Tarphim,  casale  quondam  Gumfridi  de  Turri,  XXVIII,  64;  XLIX , 101. 
Templi  militiæ  magistri,  Arnaldus  de  Turre  R,ubea,  Ebrardus.  — dapiferi , cf. 
Girardus  de  Ridefort,  Guillelmus.  — magnus  preceptor,  cf.  Gilbertus  Arayl. 
— fratres , cf.  Otho  de  Chaorzos , Robertus  Fraisnel , Ursus  de  Alneto. 
Templi  Domini  abbates , cf.  Gaufridus  , Maurus.  — prior , cf.  Achardus.  — 
capellanus , cf.  Amicus. 

Terceval,  cf.  Rolandus  de  — . 

Terricus  de  Moneta,  LVII,  118. 

Tetbaldus,  cf.  Theobaldus. 

Thaerisibena,  casale  regis  Balduini  III  in  territorio  Tyrensi,  XXVI,  60. 
Thanis  seu  Tannoch  ( Ta’anuk , quære  sub  long.  35°  14'  et  iat.  32°  31'  in  Van 
de  Velde  Palestinæ  chorographia),  casale  in  Galilea,  IX,  36;  XXII,  54; 
XXIV,  56;  XXV,  58;  XXVIII,  64;  XXX,  71;  XXXV,  82;  XLIX,  101  ; 
LV,  112;  LVI,  116. 

Theobaldus,  canonicus  Nazarenus,  XL,  88. 

Theobaldus  de  Forneriis,  monachus  S.  M.  de  Josaphat , XX III,  56. 
Theobaldus  de  Nigella  , VI,  30  ; VIII , 34  ; XVIII , 46  ; XXIX  , 69. 
Theobaldus  Rundels  , V , 28. 

Theodewinus,  cardinalis  episcopus  S.  Rufinæ , XXI,  53;  XXV,  59. 
Theophania , uxor  Amalrici,  Neapolitani  vicecomitis,  XXXIX,  86. 

Thomas,  presbyter  cardinalis  tituli  Vestinæ,  XXV,  59. 

Thomas,  Bethleemitanus  episcopus,  S.  S.  A.  legatus,  LI,  106;  LII,  108;  LIII, 
109;  LV,  112. 

Thomas  , archidiaconus  Cesariensis,  XLVII , 98. 

Thomas  de  Cesarea,  LIV,  110. 

Thomas  Constantini,  LIV,  111. 

Thomas  de  Malgastel , castellanus  Tyri,  XLVI,  96. 

Thomas  Marrocenus  , patriarcha  Constantinopolitanus , XLV  , 94. 

Thomas  Ramatensis,  XV,  42. 

Thuroldi , cf.  Guillelmus. 

Tiberiadenses  episcopi,  cf.  Gérard us  , Herbertus.  — cantor,  cf.  Robertus. 
Tiberiadenses  domini , cf.  Galileæ  principes. 

Tiberiadensis , cf.  Simon,  Warmundus. 

Tieta,  cf.  Guillelmus  de  — . 

Tirone,  cf.  Rainaldus  de 

Torone,  cf.  Humfridus,  Elisabeth  uxor  Humfridi  III. 

Torpeiensis  (?)  episcopus , cf.  Benedictus. 

Tortus,  cf.  Johannes. 

Traynensis  et  Messanensis  episcopus,  cf.  Gaufridus. 

Tripolis  civitas,  LIX,  120. 

Tripolis  comes , cf.  Ramundus  III , procurator  regni  Hierosolymitani. 
Tristagnus  de  Dumo,  III,  25;  XXI,  51  ; XXXI,  75. 


152 


INDEX  GENERALIS. 


Taro  de  la  Sciarra,  collis  prope  Antiochiam,  LVII,  118. 

Turri,  cf.  Gumfredus  de,  Reinerius. 

Turre  Rubea , cf.  Arnaldus  de  — . 

Turs , cf.  Gaufridus  de  — . 

Tymini  seu  Galgala  (Tenami?  ) , casale  situm  sub  latere  Montis  Carmeli  in 
territorio  Cayphæ,  VI,  30;  VIII,  34;  XVIll,  45;  XXIX,  68;  XLIX , 101 
et  102. 

Tyrensis  archiepiscopi , cf.  Guillelmus,  Petrus.  — archidiaconus,  cf.  Johanies. 
Tyri  castellanus,  cf.  Thomas  de  Malgastel. 

Tyrus  civitas,  cf.  Castrum  novum  Tyri,  Porta  Sidoniensis. 


V 


Ubaldus,  cf.  Hubaldus. 

Uch , cf.  Paganus  de  — . 

Ulricus,  vicecomes  Neapolitanus,  VI,  31;  VIII,  35;  XVII,  44;  XVIII,  47; 

XXVI,  61  ; frater  Petri. 

Umfridus , cf.  Humfridus. 

Urbanus  papa  IV , LIV,  1 10 ; LVI,  116. 

Ursus  de  Alneto,  miles  Templarius,  XLII , 90. 


V 


Vaccarius  seu  Vacherius,  cf.  Bernardus,  Johannes. 

Valenciennes,  cf.  Johannes  de  —, 

Vassallus,  cardinalis  diaconus  Sancti  Eustachii,  XXI,  53. 

Vendôme , cf.  Guillelmus  de  — . 

Veneti,  LI , 107. 

Villanus,  cardinalis  presbyter  Sancti  Stephani  in  Caelio  Monte,  XXV,  59. 
Vizpont , cf.  Robertus  de  — . 


W 


W.  Capreolus,  IV,  27. 

W.  de  Saphari,  XVI,  43. 

Walterius,  cf.  Galterius. 

Warmundus,  XVI,  43. 

Warmundus,  patriarcha  Hierosolymitanus,  VII,  32;  VIII,  34;  IX,  35;  XII, 
37;  XIV,  41;  XV,  42;  XLII,  90. 

Warmundus  de  Cheresio,  filius  Adonis,  VI,  30;  VII,  33;  VIII,  34;  XVIII,  46. 
Warmundus  Tiberiadensis  , XXXIII,  80;  XXXVI,  84. 

Wido,  cf.  Guido. 

Willelmus  , cf.  Guillelmus. 

Wul ferius,  XX  , 49  et  50. 

Wulgrinus  diaconus. 


INDEX  GENERALIS. 


153 


Y 


Ydricus,  cf.  Edricus. 
"Ysiaco , cf.  Radulfus  de  — . 


Z 


Zebezeb,  casale  in  terra  Sueti  a Theobaldo  de  Nigella  concessum  , VI,  30; 

VIII,  34;  XVIII,  46;  XXVIII,  65;  XXIX,  69;  XLIX  , 102. 

Zonia , gastina  adjacens  casali  Darchiboam , XV,  42. 


ERRATA. 


Page  11,  intervertir  l'ordre  des  notes  3 et  4. 

Page  19,  note  2,  ligne  2,  au  lieu  de  : 1167,  lisez  : 1267. 

Page  27,  ligne  6,  au  lieu  de  : piscariam  suam,  lisez  : piscariam  suam  Agrest. 
Page  101,  ligne  18,  au  lieu  de  : de  bonis  quoque,  lisez  : de  donis  quoque. 


11 


GETTY  CENTER  LIBRARY  MAIN 

D 1 B4  v.19  BKS 

c-  1 Delaborde,  H. -Franco 

Chartes  de  Terre  Sainte  provenant  de  l'A 


3 3125  00220  6791